SA/Rz 1837/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lechowska /spr./ /del. do WSA/ Sędzia WSA Krystyna Józefczyk Asesor WSA Joanna Zdrzałka Protokolant ref. stażysta Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2001 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją postanowienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2001 r. Nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, 2) uchyla postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2000 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, 3) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana, 4) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego B. K. kwotę 10 zł /dziesięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Rz 1837/01 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] lipca 2000 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2000 r. o Nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich B. K. Jako jej podstawę prawną wskazał przepisy art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. Nr 142, poz. 950, z 1997 r. ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa. Z uzasadnienia decyzji i akt postępowania w sprawie wynika, że B. K. uzyskał uprawnienia kombatanckie przyznane przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację Zarząd Wojewódzki w P. w dniu 12 grudnia 1979 r. z tytułu utrwalania władzy ludowej od 10 lipca 1947 r. do 31 grudnia 1947 r., na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiej Komendy Uzupełnień w J. z dnia 2 października 1979 r. Wynika zeń, że pełnił on służbę w Ludowym Wojsku Polskim, w tym w jednostce wojskowej, która w tym okresie prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych poinformował go pismem z dnia 21 lutego 2000 r. o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego i wezwał do przedstawienia wiarygodnych wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów mających wpływ na przyznane uprawnienia. B. K. nadesłał pismo, z którego wynika, że pełniąc służbę wojskową w 4 Batalionie Oddziału WOP, Pluton Łączności w Stargardzie Szczecińskim , Ustce, i Rowach brał udział w likwidacji band niemieckiego Wehrwolfu. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2000 r. opisaną na wstępie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił B. K. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Z.W. ZBOWiD w P. z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od 10 lipca 1947 do 31 grudnia 1947 r. W jej motywach odwołał się do faktu uzyskania uprawnień wyłącznie z tytułu służby wojskowej i wynikającej z akt ZBoWiD okoliczności, iż nie brał w ramach tej służby udziału w walkach z oddziałami UPA lub Wehrwolfu, co w świetle art. 25 ust. 2 pkt. 2 ustawy o kombatantach. oraz innych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego przesądza o pozbawieniu go uprawnień kombatanckich. Zaznaczył przy tym, odwołując się w sposób ogólny do orzecznictwa Sądu Najwyższego, że nie jest zobowiązany do wyjaśniania, czy istnieją po stronie weryfikowanego inne tytuły uzasadniające w świetle ustawy przyznanie uprawnień kombatanckich. B. K. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o ponowne rozpatrzenie sprawy. W motywach wniosku ponowił wcześniejsze zarzuty dotyczące walk z bandami Wehrwolfu w ramach zasadniczej służby wojskowej. Zarzucił też , że organ ma większe, niż on możliwości wykazania tego faktu, bowiem ma dostęp do archiwów wojskowych. Nie czyniąc tego wydał krzywdzącą dlań decyzję. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2000 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, bowiem B. K. otrzymał decyzję w dniu 25 kwietnia 2000 r., zaś wniosek nadał w dniu 11 maja 2000 r. B. K. złożył wniosek o przywrócenie mu terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy, uzasadniając go przebytym zawałem serca i jego skutkami. Organ, postanowieniem z dnia [...] grudnia 2000 r. odmówił mu przywrócenia terminu, bowiem nie wykazał usprawiedliwiających jego spóźnienie okoliczności. W postanowieniu tym zawarł pouczenie o prawie do złożenia nań zażalenia. B. K. złożył takie zażalenie przesyłając jednocześnie dokumentację leczenia. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia [...] lipca 2001 r. Nr [...] przywrócił mu spóźniony termin. Następnie opisaną na wstępie decyzją z tej samej daty utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2000 r. W jej uzasadnieniu ponowił argumentację zaskarżonej decyzji, podkreślając, że w świetle przepisów ustawy, za działalność kombatancką może być uznana służba wojskowa w WP w okresie od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947 r. Poza tym okresem służba wojskowa stanowi tytuł do uprawnień kombatanckich tylko, jeśli w jej ramach kombatant brał udział w walkach z oddziałami UPA lub Wehrwolfu. B. K. nie przedstawił dowodów, iż walczył - jak twierdzi - z oddziałami Wehrwolfu. Skoro otrzymał on uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, to z mocy art. 25 ust. 2 pkt.2 ustawy organ zobligowany był do pozbawienia go tych uprawnień. Skargę na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył B. K. domagając się " oddalenia zaskarżonej decyzji" i zachowania uprawnień kombatanckich ze zmianą kwalifikacji ich tytułu na "Wojsko Polskie walka z bandami Wehrwolfu". Podniósł w niej, że nie utrwalał władzy ludowej, brał natomiast udział w likwidacji band Wehrwolfu w ramach służby wojskowej pełnionej w Wojskach Ochrony Pogranicza na terenie Stargardu Szczecińskiego, Rowach i Ustce. Nie jest jego winą, że WKU nie naniosła tych szczegółów zaświadczeniu. On nie wie gdzie znajdują się archiwa WOP. Jego zdaniem okoliczność tę winien sprawdzić organ. Zaznaczył, ze koledzy, którzy pełnili służbę w jednostkach WOP w tym co on czasie otrzymali potwierdzenie uprawnień kombatanckich. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z mocy art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.w.u.p., sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone ( a do takich należy sprawa niniejsza ) podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 1 wspomnianej ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ), zwanej skrótem u.s.a. stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i miedzy tymi organami a organami administracji rządowej ( §1). Kontrola ta sprawowana jest co do zasady pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( §2 ). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr153, poz. 1270 ), zwanej dalej w skrócie p.s.a. stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( §1). Podług art.135 tej ustawy Sąd, stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Ten ostatni przepis dozwala Sądowi na objęcie kontrolą wszystkich rozstrzygnięć wydanych w sprawie, niezależnie od tego, w jakiej fazie postępowania administracyjnego zapadły, jeżeli mieszczą się one granicach stosunku administracyjnoprawnego wyznaczającego daną sprawę. Rozpoznaniem tym powinny być objęte wszystkie decyzje dotyczące tej samej sprawy, czyli dotyczące konkretyzacji danego stosunku materialno- prawnego. Przesłanki zastosowania tego przepisu to : wydanie aktu ( dokonanie czynności ) w granicach danej sprawy oraz niezbędność tak rozszerzonej kontroli dla końcowego załatwienia sprawy. Pojęcie granic sprawy oznacza tożsamość podmiotową i przedmiotową sprawy. Sytuacja taka wystąpi, jeżeli akt lub czynność dotyczy tych samych podmiotów, identycznego przedmiotu tego samego stanu faktycznego oraz podstawy prawnej ( patrz; T. Woś, Postępowanie sądowoadministracyjne, Wa - wa 1996 r. s. 200, uchwała NSA dnia 27 czerwca 2000r., sygn. akt FPS 12/99, ONSA 2001 Nr 1, poz. 7, wyrok NSA dnia 31 lipca 2001 r , sygn. akt VSA 2702/00 z glosą Tarasa OSP 2/2002 - wydane na tle art. 29 ustawy dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz. U. Nr 74, poz. 368, ze zm.). Skorzystawszy z przedstawionych rozwiązań normatywnych, Sąd doszedł do wniosku, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzające ją postanowienia : z dnia [...] lipca 2001 r. Nr [..] o przywróceniu skarżącemu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy a także postanowienie z dnia [...] grudnia 2000 r. Nr [...] o odmowie przywrócenia tego terminu zostały wydane z naruszeniem prawa, przy czym w przypadku dwóch pierwszych aktów naruszenie to miało charakter rażący, odnośnie natomiast drugiego z postanowień było to naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenia te uzasadniają uwzględnienie skargi, aczkolwiek innych, niż podnoszone w niej względów. Z akt sprawy wynika, że na skutek niespornego wniesienia przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy załatwionej decyzją z dnia [...] kwietnia 2000 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnię kombatanckich z naruszeniem przewidzianego prawem terminu, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2000 r. o Nr [...] stwierdził uchybienie temu terminowi. Pismem wniesionym w dacie odbioru tego postanowienia, skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia tegoż wniosku, motywując to leczeniem szpitalnym i jego skutkami, w postaci ograniczonych możliwości poruszania i konieczności korzystania z pomocy innych osób. Organ nie uwzględnił tego wniosku i postanowieniem z dnia [...] grudnia 2000 r. o Nr [...] odmówił przywrócenia tego terminu z uwagi na nie dołączenie dokumentów potwierdzających okoliczności podnoszone we wniosku. W postanowieniu tym zawarł pouczenie o uprawnieniu do zaskarżenia tego postanowienie zażaleniem do organu, wskazując jako podstawę prawną zażalenia art. 141 i 59 § 1 kpa. Skarżący stosując się do pouczenia nadesłał zażalenie z dokumentacja leczenia, co skutkowało podjęciem przez organ wspomnianego wyżej postanowienia z dnia [...] lipca 2001 r. o przywróceniu terminu do wniesienia wniosku i wydaniem po rozpatrzeniu tegoż wniosku - zaskarżonej decyzji. Opisane wyżej postanowienie z dnia [...] lipca 2001 r. narusza w sposób rażący art. 59 §2 kpa. Przepis ten § 1 ustanawia dwie zasady : że o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej oraz że od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie. Zasady te doznają wyjątku z mocy art. 59 § 2, który stanowi, że o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. Wyłączna kompetencja organu odwoławczego dotyczy zarówno postanowienia o przywróceniu jak i odmowie jego przywrócenia, zaś użycie określenia "ostatecznie" oznacza, że od takiego postanowienia nie przysługuje żaden środek odwoławczy. Podlega ono natomiast zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Dotyczy to także postanowień wydanych w tej kwestii w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze. Do postanowień tych nie maja zastosowania przepisy art. 127 §3 kpa, bowiem są one zawsze wydawane w postępowaniu jednoinstancyjnym a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ( ewentualny odpowiednik zażalenia na postanowienie) służy tylko wówczas, gdy od decyzji ( odpowiednio postanowienia ) służy środek odwoławczy, patrz; wyrok NSA z dnia 8 grudnia 1998 r I SA 610/98 Zbiór orzecznictwa komputerowego " LEX" Nr 45118. Niezależnie od tej, zasadniczej wady opisanego postanowienia zauważyć wypadnie, że w następstwie jego wydania obrocie prawnym funkcjonowały dwa rozbieżne postanowienia organu w kwestii przywrócenia terminu ( odmawiające przywrócenia i przywracające termin ). Skoro tak , to postanowienie z dnia [...] lipca 2001 r. jest dotknięte nieważnością i jako takie nie mogło zostać pozostawione przez Sąd w obrocie prawnym. Nieważność tego postanowienia rzutuje na zaskarżoną decyzje , która jako wydana w jego następstwie jest również nieważna. Wadą obarczone jest także postanowienie o odmowie przywrócenia skarżącemu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Poza oczywistym naruszeniem art. 59 §2 kpa - w części dotyczącej pouczenia o prawie zażalenia, dotknięte jest ono naruszeniem art. 58 §1 kpa. Przepis ten ustanawia zasadę, iż przywrócenie terminu oparte jest na uprawdopodobnieniu braku winy w jego uchybieniu. Przepis ten nie wymaga udowodnienia istnienia faktu ( w tym przypadku choroby ). Nie mogą zatem w tej kwestii mieć zastosowania zasady dotyczące dowodzenia. Przedstawienie wymaganego przez organ dokumentu byłoby udowodnieniem faktu, czego przepis art. 58 §1 kpa nie wymaga ( patrz; wyrok NSA z dnia 6 stycznia 1997 r. III SA/394/96 LEX Nr35442 ). Wykazane naruszenia prawa jakim dotknięte jest także to postanowienie Sąd uznał za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu ponownym, organ dokona oceny wniosku skarżącego przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w razie jego uwzględnienia, oceni zarzuty we wniosku tym podniesione, dotyczące zachowania uprawnień kombatanckich w związku z uczestniczeniem w walkach jednostki Wojska Polskiego z grupami Wehrwolfu, po uprzednim sprawdzeniu owego zarzutu w materiałach archiwalnych dotyczących walk jednostki wojskowej, którą w oświadczeniu wskazuje skarżący ( patrz; uchwała NSA z dnia 4 marca 2002 r. OPS 13/01 ONSA 2002/4/132 ) Mając na uwadze przytoczone wyżej względy, Sąd w oparciu art. 145 § 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ja postanowienia z dnia [...] lipca 2001 r. o przywróceniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy a także uchylił postanowienie z dnia [...] grudnia 2000r. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia tego środka. Na podstawie art. 152 tej ustawy Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy w z. z art. 97 § 2 cytowanej ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.