SA/Rz 1837/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Ekiert Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Robert Sawuła /spr./ Protokolant: sekr. sądowy Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 13 października 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi D. D. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie zmiany w operacie ewidencji gruntów I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na rzecz skarżącego D. D. kwotę 30 zł /słownie: trzydzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Rz 1837/02 UZASADNIENIE T. W. pismem z dn.7.09.2001r. zwrócił się do Starosty S. o wykazanie w operacie ewidencji gruntów jako właściciela działki jego ojca – J. W. odnośnie działki o nr 3746/17 jako odpowiadającej w przeszłości pgr nr 1755/10. Podstawą do tego miał być akt notarialny z dn.30.07.1973r. mocą którego J. W. nabył m.in. działkę o nr 1755/10 od Skarbu Państwa. W konkluzji tego pisma wniesiono o "sprostowanie błędu". T.W. kierował do Starosty, jak i Wojewody P. szereg pism ponaglających do załatwienia sprawy, a także wskazujących na to, że działka o nr ewid. 3746/10 sprzedana przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa powstała częściowo kosztem działki nr 229/2, stanowiącej własność jego nieletniej córki – J. oraz jego działki własnej o nr 1755/10. Starosta decyzją z dn. [...].05.2002r. Nr [...] powołując się na dyspozycję art.20 i 22 ustawy z dn.17.05.1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. Nr 100 z 2000r., poz.1086 ze zm. zwana dalej upgk) oraz ogólnie na rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dn.29.03.2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. Nr 38, poz.454), a także art.104 kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa z dn.14.06.1960r. tekst jednol. Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz.1071 ze zm. zwany dalej k.p.a.) orzekł o odmowie wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów wsi Ż. polegającej na wykazaniu w tym operacie jako właściciela T.W. odnośnie działki gruntowej nr 1755/10 objętej KW Nr [...], która to działka po modernizacji gruntów w 1981r. uzyskała nowy nr ewid. 3746/17 i jest wykazana w KW Nr [...] jako własność Agencji Rolnej Skarbu Państwa. Organ oceniając zebrany materiał dowodowy uznał, że ten sam grunt jest raz oznaczony jako parcela nr 1755/10 wpisany w księdze wieczystej jako własność J. W., drugi raz oznaczony jako działka nr 3746/17 i wpisany w innej księdze wieczystej jako stanowiący własność Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Odwołując się do uchwały Sądu Najwyższego z dn.31.01.1996r. III CZP 200/95 organ wywodził, że w takiej sytuacji nie można decyzją administracyjną o sprostowaniu błędu "wykreślić ... własności Agencji do działki nr 3746/17". Wskazano, że sprawę tę winien rozpoznać sąd powszechny w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Decyzję doręczono Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa Oddział Terenowy w R., T. W., J. W. i D. D. Odwołanie od decyzji wniósł T. W., który zarzucił organowi I instancji, iż przyznając fakt "podwójnego" uwidocznienia w księgach wieczystych tego samego gruntu nie wystąpił z urzędu do sądu powszechnego ze stosownym wnioskiem tak by wykreślić Agencję jako właściciela. Odwołujący się kwestionuje fakt, że sam musi ponosić koszty ewentualnego postępowania przed sądem. Rozpoznając powyższe odwołanie Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego uchylił zaskarżoną decyzję w całości, a sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia Staroście. W podstawie prawnej powołano dyspozycję art.138 § 2 ustawy z dn.14.06.1960r. – kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednol. Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz.1071 ze zm., zwany dalej k.p.a.) oraz art.20 ust.1 i 2 oraz art.7b ust.2 pkt 2 prawa geodezyjnego i kartograficznego. Organ odwoławczy wziął pod uwagę, że decyzja organu I instancji została wydana niezgodnie z treścią żądania T. W., albowiem odmówiono wpisania jego jako właściciela działki nr 3746/17, a nie jak we wniosku – J. W. Konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego organ II instancji upatrywał w fakcie braku wyjaśnienia rozbieżności w powierzchni między działką o nr 3746/17 a parcelą nr 1755/10, oraz w wyjaśnieniu czy parcela nr 1755/10 weszła w skład działki nr 3746/17 w całości, czy tylko w części. W tej części wywodów za uzasadnione uznano poczynienie ustaleń na gruncie. Zdaniem organu odwoławczego należałoby także ustalić, czy podczas prowadzenia ewidencji gruntów wsi Ż. nie popełniono błędu kreślarskiego lub pomiarowego w wyniku czego działka nr 1755/10 nie została błędnie włączona do działki nr 3746/17. Z akt organu I instancji nie wynikać ma także, wedle organu wyższego stopnia, czy D. D. i J. W. są stronami postępowania w rozumieniu art.28 k.p.a.. Skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie wniósł D. D. wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżący zarzucił, że błędnie uznano materiał zebrany w postępowaniu przed organem I instancji za niewystarczający i wskazał, że organ I instancji czynił ustalenia, co do pokrywania się powierzchni pgr 1755/10 i działki 3746/17, czego odzwierciedleniem ma być zalegający w aktach sprawy szkic. Skarżący wskazuje, że J. W. ojciec T. W. darował gospodarstwo rolne, przeto ma ona interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu, swój zaś interes prawny wywodził z tego faktu, że podczas ustalania stanu użytkowania nieruchomości na gruncie T. W. miał wskazywać granice działek zawłaszczając tym samym własność jego działki. D. D. eksponował, że wobec faktu istnienia dwóch różnych ksiąg wieczystych ujmujących te same grunty jako własność dwóch różnych podmiotów intencją organu I instancji było rozstrzygnięcie tak powstałego w istocie sporu granicznego w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej ze stanem rzeczywistym. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. T. W. w dn.11.10.2004r. skierował do sądu pismo procesowe, przy którym przesłał kopię postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dn.25.03.2003r. [...], z którego wynika, że odziedziczył po J. W. m.in. działki o nr ewid. 1755/9 i 1755/10 o łącznej powierzchni 22 a, położone w Ż. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W niniejszej sprawie skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r., dlatego też z mocy art.97 § 1 ustawy z dn.30.08.2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm., zwana dalej Pwsa) podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn.30.08.2002r., Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm, zwana dalej Ppsa). Ta reguła intertemporalna ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest uzasadniona. Decyzja organu II instancji za podstawę prawną rozstrzygnięcia podaje art.138 § 2 k.p.a., który stanowi, że "Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy". W literaturze przedmiotu podkreśla się, że wydanie tego typu decyzji kasacyjnej ma charakter wyjątkowy (G.Łaszczyca, w: G.Łaszczyca, A.Matan, Cz.Martysz: Postępowanie administracyjne ogólne, C.H. Beck, Warszawa 2003, s.748). Wydanie tego typu decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy organ I instancji przeprowadził postępowanie z rażącym naruszeniem norm prawa procesowego, w szczególności nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w ogóle, albo postępowanie takie przeprowadzono, ale w rażący sposób naruszono w nim przepisy procesowe. Innego rodzaju uchybienia nie dają podstawy do wydania decyzji kasacyjnej z art.138 § 2 k.p.a.. Zdaniem sądu w tym składzie wydanie decyzji odwoławczej w oparciu o art.138 § 2 k.p.a. było nieuzasadnione. Nie jest w sprawie spornym, w przeciwieństwie do twierdzeń organu II instancji, że pgr 1755/10 to obszar wchodzący obecnie w skład dz. nr 3746/17. jest to niesporne nawet dla stron postępowania, bowiem takie stwierdzenie wypływa już chociażby z samego wniosku T. W. o wszczęcie postępowania (k.1 akt I instancji). Twierdzenie to podtrzymuje także skarżący D. D. Fakt ten potwierdza także zalegający w aktach starosty szkic wykonany na mapie ewidencyjnej. Konieczność prowadzenia w tej sytuacji ustaleń na gruncie, jeśli okoliczność ta nie jest sporna dla stron, nie jest uzasadniona. Trzeba tu pamiętać o zasadzie ogólnej wyrażonej w art.12 § 1 k.p.a., a mianowicie zasadzie ogólnej prostoty postępowania administracyjnego. Wedle tej zasady postępowanie powinno być prowadzone przy użyciu najprostszych środków wiodących do jej załatwienia. Z tych przyczyn różnica w powierzchni między działką nr 3746/17 (0,23 ha), a pgr 1755/10 (0,1689 ha) nie ma także znaczenia, jako powód do wydania decyzji kasacyjnej. Ze szkicu zalegającego w aktach I instancji wynika niespornie, że pgr 1755/10 mieści się w powierzchni większej działki 3746/17. Twierdzenia organu odwoławczego są zresztą w tej kwestii wewnętrznie sprzeczne, skoro w samym uzasadnieniu decyzji organ ten wyraził pogląd o istnieniu błędu kreślarskiego lub pomiarowego "... w wyniku którego dawna działka nr 1755/10 została błędnie włączona do działki nr 3746/17" (s.3 decyzji II instancji). W sprawie nie jest także spornym, że działka 3746/17 ma urządzoną księgę wieczystą KW Nr [...], gdzie jako właściciela wykazano Skarb Państwa, zaś pgr 1755/10 uwidoczniona jest w księdze wieczystej nr [...], a jako właściciela wskazuje się w niej J. W. W takiej sytuacji, gdy ten sam grunt jest wykazywany w dwóch różnych księgach wieczystych jako przedmiot własności różnych właścicieli, właściwym trybem usunięcia takiej sprzeczności jest postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, o jakim mowa w art.10 ustawy z dn.6.07.1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. Nr 124 z 2001r., poz.1361 ze zm.). Usunięcie takiej sprzeczności nie może nastąpić w ramach sprostowania oczywistej omyłki czy błędu kreślarskiego w dokumentacji geodezyjnej. O dopuszczalności takiego powództwa z art.10 ust.1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z dn.31.01.1996r. sygn. III CZP 200/95, OSNC nr 5/1996, poz.67. W orzecznictwie nie jest także spornym pogląd, że poprzez wprowadzenie zmian w ewidencji gruntów nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich czy uprawnienia do władania nieruchomością (tak NSA w wyroku z dn.20.08.1998r., sygn. II SA 766/98, baza orzecz. komput. LEX Nr 41298). Ewidencja gruntów ma charakter rejestracyjny, ma odzwierciedlać aktualny stan prawny, wpisy w tej ewidencji winny być dokonywane na podstawie odpowiednich decyzji czy orzeczeń innych organów, niż organy prowadzące tę ewidencję. Nie można zatem w postępowaniu o zmianę danych w ewidencji gruntów samodzielnie ustalać i rozstrzygać o prawidłowości tytułów własności, które były podstawą dokonania wpisów w ewidencji. Te konkluzje uprawniają do wniosku, że uchylenie w takiej sytuacji, jaka ma miejsce w niniejszym postępowaniu, decyzji organu I instancji i sugerowanie dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego, którego celem miałoby być ustalenie przyczyn błędnego włączenia pgr 1755/10 do dz. nr 3746/17 nie jest uzasadnione. Z racji prejudycjalnego charakteru postępowania o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, organ odwoławczy winien rozważyć zastosowanie norm art.97 § 1 pkt 4 i art.100 § 1 k.p.a., w celu ewentualnego zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu rozstrzygnięcia przez sąd powszechny występujących sprzeczności między ustaleniami w księgach wieczystych. Na taki związek między wszczętym w trybie art.10 ust.1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, a prowadzonym postępowaniem w trybie ustawie prawo geodezyjne i kartograficzne zwracał uwagę NSA w wyroku z dn.1.03.2001r. sygn. II SA 483/00,(baza orzecz. komput. LEX nr 53398). Dla oceny zasadności skargi nie mają w tej sytuacji większego znaczenia wątpliwości organu II instancji dotyczące legitymacji procesowej D. D. i J. W. oraz fakt wydania decyzji niezgodnie z pierwotnym wnioskiem (odmowa uwidocznienia w ewidencji gruntów T. W., a nie J. W.). Ta pierwsza kwestia może być w przyszłości rozważana przez organ odwoławczy, godzi się zauważyć, że obu tym podmiotom decyzję doręczano. Co do drugiej kwestii to traci ona na znaczeniu wobec treści pisma procesowego T. W. złożonego przez rozprawą, albowiem wynika z niego że stał się właścicielem dawnej pgr 1755/10. Nie ma wątpliwości, że wobec śmierci J. W. nie może on być uwidoczniony w ewidencji gruntów, skoro ewidencja ta ma pozostawać w stanie aktualności prawnej i faktycznej. Reasumując: Sąd uznaje za konieczne uprzednie usunięcie sprzeczności między ustaleniami obu ksiąg wieczystych, uznając to postępowanie za prejudycjalne dla dokonywania zmian w ewidencji gruntów. Pomijając przyczyny, dla których ewidencja gruntów nie została w stosownym czasie uaktualniona, celem wykazania uprawnień właścicielskich J. W., a obecnie T. W., do pgr 1755/10, prowadzenie postępowania administracyjnego celem dokonania zmian, w oparciu o akt notarialny z dn.30.07.1973r. Nr Rep. [...] jest obecnie przedwczesne. T. W. może rozważyć zasadność wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym wobec podmiotu odpowiedzialnego za prowadzenie ewidencji gruntów z tytułu kosztów postępowania o uzgodnienie treści księgi wieczystej, o ile ustalone zostanie bezpodstawne włączenie gruntu odpowiadającego pgr 1755/10 do działki 3746/17, stanowiącej własność Skarbu Państwa. Organ prowadzący ewidencję może także rozważyć udzielenie stronie pomocy w doprowadzeniu stanu ewidencyjnego do zgodnego z prawem, po tu by nie narażać się na potencjalną odpowiedzialność odszkodowawczą. Uznając zatem, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o postępowaniu administracyjnym, a to art.138 § 2 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa) należało orzec jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na zasadzie art.97 § 2 Pwsa.