SA/Rz 1839/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Ekiert /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Robert Sawuła Protokolant: sekr. sądowy Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 13 października 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2002 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej E. S. kwotę 30 zł /słownie: trzydzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Rz 1839/02 U Z A S A D N I E N I E Po ponownym rozpatrzeniu wniosku E. S. Starosta L. działając na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 136 ust. 1 i 3, art. 137 ust. 2, art. 140 ust. 1 i 2 i art. 217 ust. 2 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t. jedn. z 2000 r. Dz. Ust. Nr 46, poz. 543 z późn. zm./ i art. 233 cyt. ustawy w zw. z art. 69 ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz. Ust. Nr 30, poz. 127 z późn. zm./ decyzją z dnia [...].09.2001 r. nr [...] dokonał zwrotu części dz. nr 5092/1 o pow. 0,0381 ha, położonej w L. na rzecz E. S. z domu K. i ustalił wstępny numer przedmiotowej działki jako 5092/4, nadmieniając, że podział dz. nr 5092/1 zostanie dokonany po uprawomocnieniu się tej decyzji na koszt Gminy Miejskiej L. i zobowiązał E. S. do zwrotu na rzecz Gminy Miejskiej L. kwoty 447,91 zł jako równej 50 % kwoty należnej z tego tytułu po jej zwaloryzowaniu. W uzasadnieniu swojej decyzji organ ustalił, że decyzją Urzędu Miejskiego w L. z dnia [...].12.1976 r. nr [...] dokonano w odniesieniu do dz. nr 4398/7 wywłaszczenia poprzednika prawnego wnioskodawczyni K. K., z przeznaczeniem tej nieruchomości pod budowę hydroforni. Obecnie przystąpiono do dokonania zmian w Miejscowym Planie Ogólnym Zagospodarowania Przestrzennego Miasta L. o czym stanowi uchwała Rady Miejskiej w L. z dnia 1.06.1999 r. nr [...]. Z treści tej uchwały wynika, że hydrofornia okazuje się być zbędną w związku z włączeniem osiedla mieszkaniowego do wodociągu miejskiego, a dz. nr 5091/1 objęta została projektowaną zmianą Planu. Aktualnie Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego uległ zmianie, a dowodem tego jest ogłoszenie stosownej uchwały w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] Nr 73, poz. 816 z dnia 16.11.2000 r., co umożliwiło kontynuowanie postępowania administracyjnego w tej sprawie. Stosownie do art. 136 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, chyba, że poprzedni właściciel lub jego następca prawny nie złożyli wniosku o zwrot tej nieruchomości. Zgodnie zaś z art. 137 ust. 2 powołanej ustawy w przypadku gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany jedynie w odniesieniu do części nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała jej część. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany jedynie na części nieruchomości oznaczonej obecnie jako dz. nr 5092/1. Ta okoliczność oraz fakt dokonania zmian w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, z których wynika, że przedmiotowa nieruchomość w omawianej części stała się zbędna dla realizacji celów, dla których została wywłaszczona, w pełni uzasadnia jej zwrot na rzecz wnioskodawczyni jako następcy prawnego K. K. Decyzję tę zaskarżył odwołaniem Zarząd Miasta L., kierując je do Samorządowego Kolegium Odwoławczego i wnosząc o jej uchylenie. W motywach odwołania odwołujący się polemizował ze stanowiskiem organu I instancji, co do niewykorzystania w całości wywłaszczonej nieruchomości dla realizacji celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu, twierdząc, iż w całości działka ta została wykorzystana pod budowę hydroforni, co znajduje potwierdzenie w Miejscowym Planie Szczegółowym Zagospodarowania Przestrzennego Terenów Budownictwa Jednorodzinnego w L. Jeżeli zaś tak to brak jest w świetle postanowień art. 137 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami podstaw do dokonania jej zwrotu na rzecz następcy prawnego poprzedniego jej właściciela. Po rozpatrzeniu tegoż odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. decyzją z dnia [...].06.2002 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wywodzi, iż problematykę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości regulują przepisy ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a kwestie proceduralne kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 136 ust. 3 cyt. ustawy poprzedni właściciel lub jego następca prawny może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, przy zachowaniu stosownego terminu do powzięcia wiadomości o tym fakcie. Inaczej mówiąc wywłaszczona nieruchomość podlega zwrotowi, przy łącznym spełnieniu poniższych przesłanek. Z wnioskiem wystąpić musi poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości lub jego następca prawny, przy zachowaniu 3-miesięcznego terminu do powzięcia wiadomości o możliwości zwrotu, a wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Pojęcie "zbędności" określa normatywnie art. 137 cyt. ustawy, opierając definicję ustawową na dwóch kryteriach, a to faktycznym oraz prawno-faktycznym. Pierwsze opiera się na fakcie bezskutecznego upływu czasu, w jakim powinny być podjęte prace zmierzające do realizacji celu /7 lat/. Drugie odnosi się do utraty mocy obowiązującej decyzji lokalizacyjnej z równoczesnym brakiem działań faktycznych polegających na niezrealizowaniu celu wywłaszczenia. W ust. 2 art. 137 ustawy ustawodawca dopuszcza możliwość zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości w przypadku, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, ale tylko wtedy, gdy utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Dlatego uprawnionym jest twierdzenie, iż nieruchomość podlega zwrotowi tylko wtedy, gdy zaistniała którakolwiek z przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia określona w art. 137 ustawy, albowiem art. 136 ust. 3 wyraźnie stanowi, kiedy taki zwrot jest dopuszczalny. Oznacza to, że zasadniczym zadaniem postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest ustalenie, czy w stosunku do nieruchomości objętej żądaniem zachodzą przesłanki określone w art. 137 cyt. ustawy. Organ prowadzący takie postępowanie jest obowiązany do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia powyższej kwestii oraz do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. W ocenie Kolegium zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, że cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części przedmiotowej nieruchomości. W sposób jednoznaczny nie stwierdzono, czy charakter gospodarczego wykorzystania hydroforni miejskiej dotyczy całej nieruchomości czy też wyłącznie budynku murowanego wraz z przynależnościami. Nie wykazano czy podlegająca zwrotowi część działki może być samodzielnie wykorzystywana i czy wykorzystanie to będzie niesprzeczne z ustaleniami planu miejscowego oraz nie będzie powodowało braku gospodarczego wykorzystywania pozostałej części nieruchomości podlegającej zwrotowi /celu gospodarczego – hydrofornia/. Jednocześnie Kolegium zaleciło organowi I instancji, aby w dalszym postępowaniu rozważył przedstawione wątpliwości także przy wykorzystaniu dowodu z oględzin przedmiotowej nieruchomości. Tę ostatnią decyzję zaskarżyła skargą skierowana do Naczelnego Sądu Administracyjnego E. S. wnosząc o jej uchylenie i utrzymanie w mocy decyzji Starosty z dnia [...].09.2001 r. Uzasadniając skargę skarżąca podnosi, iż z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości zwróciła się w związku z tym, iż stała się ona zbędna wobec przyłączenia w roku 1980 osiedla do hydroforni miejskiej. Dodaje przy tym, iż jej poprzednika prawnego wywłaszczono z nieruchomości o pow. 0,12 ha. Ona natomiast domaga się zwrotu części działki uprzednio oznaczonej nr 4398/7, a obecnie nr 5092/1 o pow. 0,0381 ha z uwagi na to, iż ta właśnie część działki nie została zabudowana budynkiem hydroforni. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem oceny w badanej sprawie pozostaje legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].06.2002 r. stanowiącej o uchyleniu decyzji Starosty L. z dnia [...].09.2001 r., wydanej w przedmiocie zwrotu na rzecz skarżącej nieruchomości wywłaszczonej jej poprzednikowi prawnemu. Sprawując w związku z odwołaniem Zarządu Miasta L. kontrolę instancyjną wydanej przez organ I instancji decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie zwróciło uwagi na dokonaną z dniem 7.01.2000 r. ustawą z dnia 2.03.2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy o administracji rządowej w województwie /Dz. Ust. Nr 22, poz. 268/ nowelizację ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, wyrażoną m. innymi poprzez wprowadzenie art. 9a. Ten ostatnio powołany przepis prawa stanowi, że od decyzji wydanych przez starostę, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa oraz w sprawach z wywłaszczeń, odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości i zwrotów tych nieruchomości przysługuje stronie odwołanie do wojewody. Oznacza to, że organem właściwym do rozpoznania tegoż odwołania był Wojewoda P., a nie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. Zgodnie zaś z art. 19 K.p.a. organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Uchybienie tym zasadom stanowi kwalifikowaną wadę postępowania i stosownie do art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. decyzja wydana przez organ niewłaściwy jest nieważna. Owa okoliczność w świetle postanowień art. 145 § 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. Ust. Nr 153, poz. 1270/ zwanej dalej w skrócie p.s.a., który w sprawie znajduje zastosowanie w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm./ obliguje Sąd do stwierdzenia nieważności zakwestionowanej decyzji. Tego typu rozstrzygnięcie nie tylko zwalnia, ale wręcz nie uprawnia Sądu do merytorycznego odniesienia się do pozostałych kwestii będących przedmiotem rozstrzygnięcia jak i podniesionych w skardze zarzutów. W tym stanie rzeczy działając na podstawie powołanych wyżej przepisów prawa należało orzec jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego znajduje uzasadnienie w art. 200 p.s.a.