SA/Rz 1850/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolska Sędziowie NSA Anna Lechowska AWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant: sekr. sądowy Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. S. W. – Z. M. Sp. z o.o. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie opłaty za emisję zanieczyszczeń skargę oddala SA/Rz 1850/02 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi H. S. W. – Z. M. Sp. z o.o. w S.W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2002 r. Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Marszałka Województwa z dnia [...] kwietnia 2002 r. Nr [...] ustalającą za III kwartał 2001 r. dla HSW – Z. M. Sp. z o.o. w S.W. wysokość nie wniesionej opłaty za emisję zanieczyszczeń w kwocie 40.651,51 zł, Za podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. art. 86, 86 a, 86 b ust. 7 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. z 1994 r., Nr 49, poz. 196, ze zm.) w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085) – zwanej dalej ustawą wprowadzającą – oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2001 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. Nr 130, poz. 1453). Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że po otrzymaniu od HSW – Z. M. Sp. z o.o. wykazu rodzajów i ilości zanieczyszczeń wprowadzanych do powietrza w III i IV kwartale 2001 r., Marszałek Województwa w dniu [...] marca 2002 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne na podstawie art. 86 b ust. 7 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska w sprawie ustalenia wysokości nie wniesionej opłaty za wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza. W dniu [...] kwietnia 2002 r. Marszałek Województwa wydał decyzję Nr[...], w której ustalił dla HSW – Z. M. Sp. z o.o. w S.W. za III kwartał 2001 r. wysokość nie wniesionej opłaty za emisję zanieczyszczeń w kwocie 40.651,51 zł. W jej motywach organ powołał się na art. 9 ust. 1 ustawy wprowadzającej, nakazujący w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska, opłat za szczególne korzystanie z wód oraz opłat za składowanie odpadów oraz administracyjnych kar pieniężnych, należnych za okres do dnia wejścia w życie art. 272-321 Prawa ochrony środowiska, stosować przepisy dotychczasowe. Zgodnie z art. 86 b przepisów dotychczasowych, czyli ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska, w razie niedopełnienia przez jednostkę obowiązku wniesienia opłaty w ustawowym terminie lub w razie nie przedłożenia ewidencji rodzajów i ilości zanieczyszczeń wprowadzanych do powietrza oraz danych na podstawie których określono te ilości lub w razie przedłożenia ewidencji nasuwającej zastrzeżenia – Marszałek Województwa na podstawie ustaleń własnych wydaje decyzję, w której określa wysokość nie wniesionej opłaty, stosując stawki cenowe obowiązujące w dniu wszczęcia postępowania. W niniejszej sprawie postępowanie zostało wszczęte w dniu [...].03.2002 r. w związku z nie uiszczeniem przez stronę opłaty z emisję zanieczyszczeń do powietrza za III kwartał 2001 r. Podobną decyzję w tej samej dacie o Nr [...] Marszałek Województwa wydał w odniesieniu do IV kwartału 2001 r., ustalając wysokość nie wniesionej opłaty na kwotę 29.253,64 zł. Odwołanie od obydwu decyzji złożyła HSW – Z. M. Sp. z o.o., wnosząc o ich zmianę z zastosowaniem stawek opłat obowiązujących w okresie korzystania ze środowiska. W ocenie odwołującej decyzje wydane zostały z naruszeniem art. 285, art. 288 i art. 281 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627, ze zm.), jak również z naruszeniem art. 9 ust. 1 ustawy wprowadzającej. Powinny bowiem zostać zastosowane stawki obowiązujące w okresie korzystania ze środowiska. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 października 2001 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. Nr 130, poz. 1453), które określa jednostkowe stawki opłat m.in. za gazy i pyły wprowadzane do powietrza, wydane zostało na podstawie ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, a więc nie może być zastosowane w sprawach opłat za wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza należnych za okres do 1.01.2002 r., ponieważ naruszałoby to art. 9 ust. 1 ustawy wprowadzającej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło tego odwołania i decyzjami z dnia [...] czerwca 2002 r.: Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji o nr [...], natomiast Nr [...] – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o Nr [...]. W motywach rozstrzygnięcia przywołało przepisy znajdujące zastosowanie w niniejszej sprawie. I tak na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy wprowadzającej w sprawach opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska (w tym także w sprawach opłat za wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza), należnych za okres do dnia wejścia w życie art. 272-321 Prawa ochrony środowiska, stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie zaś z tymi przepisami, czyli ustawą z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska, jednostki organizacyjne ponoszą opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian (art. 86 ust. 1), opłaty uiszczane są m.in. za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza (art. 86 ust. 2 pkt 1). Stosownie do art. 86 b ust. 1 tej ustawy opłaty, o których mowa w art. 86 ust. 2 pkt 1 jednostki organizacyjne ustalają we własnym zakresie i wnoszą je na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska. W razie niedopełnienia przez jednostkę organizacyjną obowiązku wniesienia wskazanej opłaty lub złożenia informacji, o której mowa w rat. 86 b ust. 5 lub w razie złożenia informacji nasuwającej zastrzeżenia, marszałek województwa na podstawie własnych ustaleń, działając m. in. w oparciu o przepis art. 86 b ust. 7 ustawy, wydaje decyzję, w której określa wysokość nie wniesionej opłaty, stosując stawki obowiązujące w dniu wszczęcia postępowania. Brzmienie art. 86 b ust. 7 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska nie pozostawia w tym zakresie wątpliwości, nakazując stosowanie stawek obowiązujących w dniu wszczęcia postępowania. Skoro więc w dniu 19 marca 2002 r. obowiązywały stawki wskazane szczegółowo w § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2001 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska, należało je właśnie zastosować, co prawidłowo uczynił organ I instancji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję organu II instancji Nr [...] H. S. W. – Z. M. Sp. z o.o. w S.W. wniosła o jej uchylenie, zarzucając naruszenie art. 9 ust. 1 ustawy wprowadzającej, art. 86 b ust. 7 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska i § 2 cyt. wyżej rozporządzenia Rady Ministrów. Zdaniem skarżącej przepisy dotychczasowe, stosowanie których nakazuje art. 9 ust. 1 ustawy wprowadzającej, zawarte są w ustawie z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska oraz wydanym na podstawie tej ustawy rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza oraz za usuwanie drzew i krzewów (Dz. U. Nr 162, poz. 1117, ze zm.). Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 października 2001 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. Nr 130, poz. 1453), które określa jednostkowe stawki opłat m.in. za gazy i pyły wprowadzane do powietrza, wydane zostało na podstawie ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, a więc nie może być zastosowane w sprawach opłat za wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza należnych za okres do 1.01.2002 r., ponieważ naruszałoby to art. 9 ust. 1 ustawy wprowadzającej. Marszałek Województwa wszczynając postępowanie w dniu 19 marca 2002 r. i wydając decyzje w trybie art. 86 b zastosował ust. 7 poprzez przyjęcie do wyliczenia opłaty stawek obowiązujących w dniu wszczęcia postępowania. Tym samym naruszył postanowienia art. 86 b ust. 2, który stanowi, iż zastosowanie mają stawki obowiązujące w dniu korzystania ze środowiska lub wprowadzenia w nim zmian. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumentację zaskarżonej decyzji. Zaprezentowany przez skarżącą pogląd prawny zmierzający do wykazania, że organy orzekające w sprawie zobligowane były do zastosowania stawek obowiązujących w okresie korzystania ze środowiska zgodnie z art. 285 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska nie zasługuje zdaniem Kolegium na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, a taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Po myśli art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji w oparciu o kryterium zgodności z prawem, a uchylenie decyzji następuje tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu. W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wad i uchybień Sąd nie stwierdził, stąd też skarga nie mogła zostać uwzględniona. Zaskarżona decyzja, wydana w czasie obowiązywania ustawy Prawo ochrony środowiska, dotyczy opłat za korzystanie ze środowiska, które miało miejsce w III kwartale 2001 r. Organy orzekające w sprawie prawidłowo zastosowały art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085) – zwanej dalej ustawą wprowadzającą, stanowiący, że w sprawach opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska, opłat za szczególne korzystanie z wód oraz administracyjnych kar pieniężnych, należnych za okres do dnia wejścia w życie art. 272-321 Prawa ochrony środowiska (czyli do dnia 1 stycznia 2002 r.), stosuje się przepisy dotychczasowe. Te zaś przepisy czyli ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196, ze zm.) normowała opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian (w tym za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza) w dziale V rozdziale 1, statuując obowiązek ponoszenia takiej opłaty przez jednostki organizacyjne, za które uznani zostali (art. 3 pkt 8) przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów Prawo działalności gospodarczej oraz jednostki organizacyjne nieprowadzące działalności gospodarczej, a także osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego oraz osoby wykonujące zawód medyczny w ramach indywidualnej praktyki lub indywidualnej specjalistycznej praktyki Zasadą jest ustalenie przez podmiot korzystający ze środowiska we własnym zakresie wysokości należnej opłaty za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza i wniesienie jej na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska (art. 86 b ust. 1). Opłaty ustala się według stawek obowiązujących w dniu korzystania ze środowiska lub wprowadzania w nim zmian (art. 86 b ust. 2). Opłaty te zgodnie z art. 86 b ust. 3 ustawy jednostka organizacyjna obowiązana jest wnieść do końca miesiąca następującego po upływie każdego kwartału. Kwartalnie bowiem aktualizowana jest prowadzona przez jednostki organizacyjne ewidencja rodzajów i ilości zanieczyszczeń wprowadzanych do powietrza oraz danych, na podstawie których określono te ilości. Co kwartał też informacja zawierająca wykaz z ewidencji przekazywana jest marszałkowi województwa. Taka informacja zawierająca dane za III kwartał 2001 roku została przekazana w rozpatrywanej sprawie Marszałkowi Województwa w dniu [...].11.2001 r., jednakże należna opłata wynikająca z art. 86 b ust. 1 nie została wniesiona, co potwierdziła na rozprawie przed Sądem pełnomocnik skarżącej spółki. W takiej sytuacji zastosowanie znajduje art. 86 b ust. 7 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, regulujący dalszy tryb postępowania. Stanowi on, iż w razie niedopełnienia przez jednostkę organizacyjną obowiązku wniesienia wskazanej opłaty lub złożenia kwartalnej informacji, lub w razie złożenia informacji nasuwającej zastrzeżenia, marszałek województwa na podstawie własnych ustaleń, wydaje decyzję, w której określa wysokość nie wniesionej opłaty, stosując stawki obowiązujące w dniu wszczęcia postępowania. Kwestią sporną pomiędzy stronami jest określenie stawek, w oparciu o które nastąpiło naliczenie należnej opłaty. Strona skarżąca chce, by były to stawki obowiązujące w okresie korzystania ze środowiska, natomiast organ, powołując się na treść art. 86 b ust. 7 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, wskazuje na stawki obowiązujące w dniu wszczęcia postępowania. Rozstrzygając tę kwestię rozróżnić należy dwa tryby, w których wnoszone są opłaty za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza. Zasadniczy tryb, określony w art. 86 b ust. 1-5 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, obejmuje przedstawienie organowi kwartalnej informacji, naliczenie należnej opłaty, a następnie jej wniesienie – przez jednostkę organizacyjną, bez wezwania. Organ nie wydaje wówczas żadnej decyzji, a obowiązek uiszczenia opłaty za wprowadzenie substancji zanieczyszczających do powietrza wynika wprost z przepisu prawa (ust. 1). Natomiast tryb szczególny (art. 86 b ust. 7-8) stosuje się w 3 przypadkach: kiedy opłaty w ogóle nie wniesiono (co miało miejsce w rozpatrywanej przez Sąd sprawie), nie złożono kwartalnej informacji, będącej podstawą weryfikacji wniesionej opłaty, lub też informacja ta nasuwa zastrzeżenia. Przy zaistnieniu jednego z tych przypadków marszałek województwa wszczyna postępowanie, w jego toku dokonuje własnych ustaleń co do wielkości wprowadzonych zanieczyszczeń, a następnie wydaje decyzję, w której określa wysokość nie wniesionej opłaty, stosując stawki obowiązujące w dniu wszczęcia postępowania. Obowiązek uiszczenia opłaty wynikający z art. 86 b ust. 7 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska ma więc podstawę w decyzji. Wskazując na zastosowanie innych stawek niż wynikające z art. 86 b ust. 7 tej ustawy strona skarżąca odwołuje się do ogólnej zasady określonej w art. 86 b ust. 2, a także faktu, że skoro termin uiszczenia opłaty za III kwartał 2001 r. upłynął 31.10.2001 r., to skarżąca nie może pozostawać w zwłoce z zapłatą według nowych stawek, jeszcze przed ich wejściem w życie, czyli 1 stycznia 2002 r. Argumenty te nie zasługują na uwzględnienie. Po pierwsze uregulowania zawarte w art. 86 b ust. 2 i ust. 7 dotyczące stosowania stawek opłaty nie są ze sobą sprzeczne, dotyczą bowiem dwu różnych trybów wnoszenia opłaty. Po drugie wszczęcie postępowania i wydana przez marszałka województwa decyzja mają charakter swego rodzaju sankcji za niewywiązanie się z ustawowego obowiązku wniesienia opłaty za wprowadzenie substancji zanieczyszczających do powietrza. Ten argument natury celowościowej potwierdza to, co wynika z wykładni językowej art. 86 b ust. 7 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, że do opłat ustalanych w drodze decyzji stosuje się stawki obowiązujące w dniu wszczęcia postępowania, a więc nawet takie, które nie obowiązywały jeszcze w dniu korzystania ze środowiska. Sąd podziela wobec tego stanowisko organu, znajdujące oparcie w art. 86 b ust. 7 cyt. ustawy, że skoro postępowanie w sprawie określenia wysokości nie wniesionej opłaty zostało wszczęte w niniejszej sprawie w dniu 19 marca 2002 r., do naliczenia opłaty stosuje się stawki obowiązujące w tym dniu, tj. określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 października 2001 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. Nr 130, poz. 1453). Interpretacja skarżącej spółki, zmierzająca do zastosowania w niniejszej sprawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza oraz za usuwanie drzew i krzewów (Dz. U. Nr 162, poz. 1117, ze zm.), nieobowiązujących w dniu wszczęcia postępowania jest wykładnią contra legem. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.