SA/Rz 1914/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolska Sędziowie NSA Anna Lechowska AWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant: sekr. sądowy Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi F. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2002 r. nr [...] w przedmiocie zaopiniowania projektu podziału nieruchomości I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej F. K. kwotę 10 zł /słownie: dziesięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Rz 1914/02 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2002 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2002 r. Nr [...]opiniujące pozytywnie projekt podziału nieruchomości położonej w obrębie [...] w S., oznaczonej jako działka ewidencyjna nr 1191/1 na działki nr 1191/4, 1191/3 i 1191/5. Za podstawę prawną rozstrzygnięcia Kolegium przyjęło art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 i art. 124 k.p.a. w zw. z art. 93 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543, ze zm.). Z uzasadnienia tegoż postanowienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że Prezydent Miasta zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie podziału wskazanej na wstępie działki jej właściciela S. K. Pismem z dnia 2.05.2002 r. zatytułowanym "odwołanie" swoje uwagi do projektowanego podziału wniosła F. K., wdowa po S. K. Wyjaśniła, że projekt ulicy osiedlowej w C. przewiduje jej przebieg przez budynek, w którym mieszka, zlokalizowany na działce 1191/1. W takiej sytuacji F. K. nie wyraża zgody na proponowany podział nieruchomości. Niewielkie przesunięcie fragmentu tej ulicy w kierunku północnym uchroniłoby jej dom przed wyburzeniem. W toku tego postępowania, Prezydent Miasta postanowieniem z dnia [...] maja 2002 r. pozytywnie zaopiniował proponowany podział działki nr ewid. 1191/1 położonej w obr. [...] w S. na działki: - nr ewid. 1191/4 – przeznaczona pod budowę ulicy osiedlowej w S.– osiedle "C.", - nr ewid. 1191/3 i 1191/5 – dotychczasowe przeznaczenie. W motywach rozstrzygnięcia Prezydent wskazał na zgodność projektu podziału z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego osiedla "C." w S., zatwierdzonego Uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej z dnia 17.12.1999 r. (Dz. Urz. Woj. [...]), gdzie działka nr 1191/4 leży w obszarze określonym symbolem 9 KD –L o pow. 0,46 ha – ul. projektowana, lokalna łącząca ul. W. z ul. S. wprowadzającą komunikację drogową do sektora IV, 1x2 pasy ruchu szerokość jezdni 6m, szerokość w liniach rozgraniczających 11 m, linia zabudowy min. 8-10m od krawędzi jezdni, obustronne chodniki po 2 m, natomiast działka nr 1191/3 leży w obszarze określonym na ww planie symbolem MN 7 – teren zespołów zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, zaś działka nr 1191/5 - w obszarze określonym symbolem MN 8 – teren zespołów zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. Zażalenie na to postanowienie złożyła F. K., wnosząc o jego zmianę i wytyczenie projektowanej ulicy w taki sposób, by ominąć stojący na działce nr 1191/1 budynek mieszkalny. Według żalącej podział doprowadził do tego, że budynek jednorodzinny i stodoła muszą zostać rozebrane. F. K. podniosła też, że jej zastrzeżenia złożone w toku postępowania nie zostały w ogóle wzięte pod uwagę i nie odniesiono się do nich w zaskarżonym postanowieniu. Tymczasem jej propozycja przesunięcia projektowanej ulicy o ok. 3-4 m spowoduje, że nie będzie naruszone prawo własności jej ani innych osób, a projektowana droga bardziej prosta. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło tego zażalenia i postanowieniem z dnia [...] czerwca 2002 r. utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że postępowanie zostało wszczęte z urzędu, a zgodnie z art. 97 ust. 3 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami podział nieruchomości może być dokonany z urzędu, jeśli jest on niezbędny do realizacji celów publicznych. Celem takim w rozumieniu ustawy (art. 6) jest wydzielenie gruntu pod drogi publiczne. Wydane przez organ I instancji z urzędu postanowienie opiniujące podział działki 1191/1 było uzasadnione, gdyż budowa ulicy na Osiedlu C. przewidziana została w założeniach miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i niewątpliwie ta inwestycja jest realizacją celu publicznego. Art. 93 ust. 1 i 2 tej ustawy dopuszcza podział nieruchomości, jeżeli jest on zgodny z ustaleniami planu miejscowego oraz przepisami szczególnymi. Oznacza to, że organ przy opiniowaniu projektu podziału musi przede wszystkim uwzględnić przeznaczenie terenu, określone w planie miejscowym i z tego punktu widzenia ocenić, czy projekt realizuje to przeznaczenie i czy służy temu przeznaczeniu. Porównując wstępny projekt podziału działki 1191/1 z takim samym fragmentem części graficznej MPZP należy stwierdzić, że projekt dokładnie odzwierciedla plan Osiedla "C.". Zaskarżone postanowienie wydane zostało zatem w sposób prawidłowy, zgodny z obowiązującymi przepisami i odpowiada kryteriom określonym w art. 93 ust. 1, 2, 4 i 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Kolegium wskazało dodatkowo, że z analizy MPZP Osiedla "C." nie wynika, by można było dokonać odstępstwa od ustaleń planu poprzez zmianę przebiegu trasy projektowanej ulicy z uwagi na istniejącą zabudowę. Zastrzeżenia żalącej są istotne, lecz nie mogą rzutować na niniejsze postępowanie odnoszące się do podziału nieruchomości w nawiązaniu do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Sprawa rozbiórki budynku mieszkalnego lub jego adaptacji zostanie rozwiązana na etapie budowy ulicy przez jej inwestora w odrębnym postępowaniu. Postanowienie to zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego F. K., zarzucając rażące naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami – art. 93 ust. 1, 2, 4 i 5 oraz art. 97 ust. 3 pkt 1. Skarżąca domaga się uchylenia postanowienia Kolegium i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Podobnie jak w zażaleniu podniosła, że podział nieruchomości doprowadził do tego, że stojąca na nowo powstałej działce 1191/4 część budynku jednorodzinnego, a także część stodoły musi zostać rozebrana, a tym samym rozbiórce musi ulec cały budynek, który jest jej jedynym miejscem zamieszkania. Tymczasem nie ma przeszkód, by projektowaną ulicę przeprowadzić w ten sposób, aby pozostawić w stanie nienaruszonym dom rodzinny skarżącej, tzn. przesunąć ulicę o ok. 4 m. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn, które były podstawą wydania zaskarżonego postanowienia, przypominając, że podstawowa przesłanką podziału nieruchomości jest jego zgodność z ustaleniami planu miejscowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, a taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Sądy te, w oparciu o art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Po myśli art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że obowiązany jest dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, nawet, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Dokonując kontroli we wskazanym zakresie, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie opiniujące projekt podziału nieruchomości. Kwestie podziału nieruchomości uregulowane zostały w dziale III rozdziale I ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543, ze zm.)– zwanej dalej w skrócie u.g.n. Zasadą jest, że podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek jej właściciela lub wieczystego użytkownika. Przepisy u.g.n. (art. 97 ust. 3) przewidują również możliwość podziału nieruchomości z urzędu w 2 przypadkach: 1) jeżeli jest on niezbędny dla realizacji celów publicznych, 2) nieruchomość stanowi własność gminy i nie została oddana w użytkowaniu wieczyste. Cele publiczne wymienia art. 6 u.g.n., wskazując w pierwszym rzędzie wydzielanie gruntów pod drogi publiczne. Również w niniejszej sprawie podział nieruchomości ma na celu wydzielenie terenu pod budowę ulicy osiedlowej w S., Osiedle C. Koniecznym warunkiem podziału jest jego zgodność z ustaleniami planu miejscowego oraz przepisami szczególnymi. Zgodność tę w toku postępowania podziałowego bada wójt, burmistrz lub prezydent miasta i wyraża w tej sprawie opinię w formie postanowienia (art. 97 ust. 4 i 5 u.g.n.). Kwestia wymagalności takiego postanowienia w postępowaniu wszczętym z urzędu była przedmiotem rozważań zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie, przesądził ją Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 7 marca 2002 r., sygn. akt III RN 50/01, OSNP 2002/20/476 stwierdzając, że wyrażenie opinii dotyczy zarówno podziału dokonywanego na wniosek osoby, która ma w tym interes prawny, jak i podziału dokonywanego z urzędu (tak również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2000 r., sygn. akt 215/99, Zbiór orzecznictwa komputerowego LEX Nr 44240). W rozpatrywanej sprawie zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie podziału działki nr ewid. 1191/1 w S. przesłane zostało S. K. Organ dysponował bowiem wypisem rejestru gruntów dla wyżej wymienionej działki, z którego wynikało, że jej właścicielem jest S. K. W odpowiedzi na to zawiadomienie pismem z dnia 2 maja 2002 r. (wpłynęło do organu 7 maja 2002 r.) zatytułowanym "odwołanie" swoje zastrzeżenia do projektowanego podziału zgłosiła F. K. Podała jednocześnie, że jest wdową po właścicielu działki S. K., a formalny wniosek o nabycie praw do spadku po zmarłym mężu został złożony w Sądzie Rejonowym w S. Prezydent Miasta wydał postanowienie opiniujące pozytywnie projekt podziału działki nr 1191/1 i przesłał je S. K. Zażalenie na to postanowienie złożyła F. K., wskazując, że jest właścicielką nieruchomości oznaczonej jako działka 1191/1, spadkobierczynią po zmarłym mężu. Nie dołączyła przy tym żadnych dokumentów mogących potwierdzić swoje prawo własności do działki 1191/1. Zgodnie z art. 30 § 4 k.p.a. w sprawach dotyczących prawa zbywalnych lub dziedzicznych, w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Wstąpienie to następuje niejako automatycznie, z mocy prawa, w tym samym postępowaniu, a niezbędne jest jedynie wykazanie następstwa prawnego. W wyroku z dnia 16 stycznia 2002 r., I SA 1421/00, LEX Nr 81981, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "jeżeli podmiot chce wykazać następstwo prawne nabyte na podstawie praw dziedzicznych, które wchodzą w skład spadku po osobie zmarłej, to powinien wykazać je według przepisów prawa cywilnego. W polskim systemie prawnym uwzględnić trzeba przede wszystkim treść art. 1025 § 2 k.c., zgodnie z którym: "domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, jest spadkobiercą". Jest to domniemanie ustawowe, skuteczne wobec wszystkich, w tym organów administracji publicznej". W przedmiotowym postępowaniu F. K. nie dołączyła aktu zgonu S. K. ani postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Z jej pism nie wynika również, czy jest jedyną spadkobierczynią po zmarłym mężu, czy też istnieją inni współspadkobiercy. Kierując się ogólną zasadą, zawartą w art. 7 k.p.a., nakazującą organom administracji publicznej podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, organ winien był wskazane wyżej okoliczności ustalić, po wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie dopuścić do udziału w postępowaniu wszystkich następców prawnych S. K. W przypadku gdyby wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie było możliwe organ winien zgodnie z art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. zawiesić postępowanie. Brak ustaleń w kwestii następców prawnych S. K. powoduje, że organ naruszył wskazane przepisy postępowania art. 7, 77 § 1 i 30 § 4 k.p.a. Naruszenie to, jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd wziął pod uwagę z urzędu i w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, po dołączeniu do akt odpisu skróconego aktu zgonu S. K., jako że akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, organ winien ustalić krąg następców prawnych i jeśli obok F. K. istnieją inne osoby, dopuścić je do udziału w postępowaniu. Sąd odstąpił od stosowania art. 152 P.p.s.a. z uwagi na charakter zaskarżonego postanowienia (wyrażenie opinii w sprawie podziału nieruchomości). O kosztach Sąd orzekł na mocy art. 200 cyt. ustawy w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.