SA/Rz 2053/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA /del./ Ryszard Bryk Sędzia WSA Robert Sawuła AWSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant: ref. staż. Anna Mazurek Ferenc po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi U. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2001 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2001 r. nr [...] 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej koszty postępowania sądowego – kwotę 30 zł /trzydzieści złotych/. SA/Rz 2053/01 U z a s a d n i e n i e Prezydent Miasta [...] decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2001 roku, po rozpatrzeniu wniosku S. B., U. S. i S. B., reprezentowanych przez pełnomocnika A. C., o r z e k ł : I. o odmowie zwrotu części nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr 301/3 o pow. 2 ha 55 a 27 m2 obr. [...] stanowiącej własność Gminy Miasta [...], II. o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania o zwrot części nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr 300/78 o pow. 10 ha 11 a 86 m2 obr. [...], stanowiącej własność Gminy Miasta [...] i pozostającej w użytkowaniu wieczystym [...] Spółdzielni Mieszkaniowej. Podstawę prawną decyzji stanowi przepis art. 104 i 105 k.p.a w zw. z art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i 2, art. 216 oraz art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami / tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543/ W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że zawnioskowana do zwrotu nieruchomość, oznaczona jako część obecnej działki nr 301/3 została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, dlatego zwrot jej jest nieuzasadniony. Na terenie tym znajduje się fragment kompleksu szkół publicznych oraz chodnik dla pieszych i zieleń osiedlowa. Nie zostały więc spełnione przesłanki zbędności nieruchomości dla celu ich wywłaszczenia. Odnośnie działki nr 300/78 postępowanie o zwrot umorzono, ponieważ znajduje się ona w użytkowaniu wieczystym [...] Spółdzielni Mieszkaniowej, co zostało ujawnione w księdze wieczystej nieruchomości Kw [...] w dniu 24 stycznia 1991 roku. Znajduje to oparcie w art.. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami , w myśl którego roszczenie o zwrot nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta wnieśli wnioskodawcy przez pełnomocnika A. C., kwestionując ją w zakresie odmowy zwrotu działki nr 301/3, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zarzucili, że na przedmiotowej działce nie został zrealizowany cel wywłaszczenia, ponieważ jest ona własnością Gminy i nigdy nie została przekazana Spółdzielni Mieszkaniowej pod budownictwo, zdecydowało to o utracie ważności decyzji lokalizacyjnej. Ponadto nigdy nie uległ zmianie pierwotny cel wywłaszczenia, wobec czego nieruchomość powinna być zwrócona jako wykorzystana niezgodnie z celem wywłaszczenia. Odwołujący nie kwestionowali prawidłowości rozstrzygnięcia organu I instancji w zakresie umorzenia postępowania odnośnie działki nr 300/78. Wojewoda [...], decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2001 roku utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta. Podstawę prawną decyzji stanowi art. 138 par. 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami./ Dz. U. z 2000 roku Nr 46 poz. 543/. Wojewoda stwierdził, co następuje. Z art. 137 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, lub jej części , o ile stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub w akcie nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Stosownie do przepisu art. 137 - nieruchomość staje się zbędna, jeżeli w ciągu 7 lat nie został zrealizowany cel wywłaszczenia. Drugie kryterium – prawne odnosi się do utraty mocy obowiązującej decyzji o lokalizacji inwestycji lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z równoczesnym brakiem działań faktycznych polegających na niezrealizowaniu celu wywłaszczenia. Z akt sprawy wynika, że grunty objęte wnioskiem o zwrot zbyte były na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]" , co w świetle przepisów o planowaniu przestrzennym oznacza zarówno powierzchnie zabudowy mieszkaniowej, jak też niezbędną strukturę osiedla, czyli tereny zieleni, ciągi komunikacyjne, obiekty usługowe, handlowe, użyteczności publicznej i t.p. Oględziny wnioskowanej do zwrotu nieruchomości wykazały, że około 15 % jej powierzchni stanowi teren Szkoły Podstawowej nr [...] i Gimnazjum nr [...] w postaci betonowych schodów przy głównym wejściu do budynku szkolnego, w pozostałym zaś fragmencie część biegnącego wokół szkoły chodnika wraz z urządzoną wokół niego zzielenia. Od osiedla działka odgrodzona jest metalowym ogrodzeniem na betonowej podmurówce. Budowa placówki szkolnej stanowi niezbędny element infrastruktury osiedla służący zaspokajaniu podstawowych potrzeb jego mieszkańców. Dla oceny zbędności wywłaszczonego terenu nie ma znaczenia okoliczność ewentualnej ważności decyzji lokalizacyjnej, skoro cel wywłaszczenia został zachowany. Szkoła została wybudowana na gruncie stanowiącym po wywłaszczeniu własność najpierw Skarbu Państwa, a później Gminy Miasta [...]. Spółdzielnia Mieszkaniowa nigdy nie dysponowała prawem do tego terenu, gdyż nie była inwestorem szkoły. Bloki mieszkalne stanowią podstawowa część osiedla, które wspólnie z infrastrukturą tworzą funkcjonalną całość. W ocenie organu odwoławczego , organ I instancji trafnie przyjął, że przedmiotowy teren nie stał się zbędny w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dlatego wniosek o zwrot nieruchomości nie mógł być uwzględniony. Sporny teren pozostaje w trwałym zarządzie Szkoły Podstawowej i Gimnazjum. Odnośnie działki nr 300/78 organ odwoławczy stwierdził prawidłowość rozstrzygnięcia organu i instancji, bowiem znajduje się ona w wieczystym użytkowaniu [...] Spółdzielni Mieszkaniowej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nieruchomości przed wejściem w życie ustawy, t.j. 1 stycznia 1998 roku. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła U. S. przez pełnomocnika A. C., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako niezgodnej z prawem i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów według norm przepisanych. Decyzji Wojewody zarzuciła, że organ nie wykazał, czy aktualny sposób zagospodarowania przedmiotowych nieruchomości jest zgodny z decyzją o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] listopada 1979 roku [...], która legła u podstawy wywłaszczenia. Nadto zarzuciła, że z akt sprawy wcale nie wynika jednoznacznie, że nieruchomość została zagospodarowana i jest wykorzystywana zgodnie z celem określonym w umowie sprzedaży, gdyż decyzje lokalizacyjne są niekompletne, m.in. brakuje części opisowych. Zarówno Skarb państwa, jak i Gmina Miasta [...] nie uzyskały od byłych właścicieli zgody na zmianę celu wywłaszczenia, mimo takiego obowiązku. W tym miejscu skarżąca powołała się na wyrok SN z dnia 29 marca 1994 roku . Skarżąca zarzuciła też, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji Wojewody jest przedwczesne, jako wydane bez ostatecznego wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1271 ze zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone / a do takich należy niniejsza sprawa / podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych stanowi, że sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej przez rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej. Kontrola ta jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym ograniczony zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem oceny w rozpatrywanej sprawie pozostaje legalność decyzji Wojewody z dnia [...] lipca 2001 roku nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] maja 2001 roku nr [...]. W sprawach o zwrot nieruchomości, stosownie do art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami / Dz. U. Nr 46 z 2000 roku / orzeka w formie decyzji starosta, jako organ I instancji. Stronami takiego postępowania są : właściciel nieruchomości, wnioskodawca i ewentualnie inne podmioty, którym przysługuje prawo rzeczowe, tj. tytuł do nieruchomości objętej postępowaniem. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania : - właścicielem nieruchomości jest Gmina Miasta [...], - wnioskodawczynią jest spadkobierczyni poprzedniego właściciela nieruchomości, - zainteresowanym jest [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa. W przypadku, gdy status starosty połączony jest ze statusem Prezydenta Miasta, a dotyczy to sytuacji, gdy w ramach istniejących struktur samorządowych nie wyodrębniono struktur powiatowych, jak ma to miejsce w odniesieniu do Prezydenta Miasta [...], występuje on w podwójnej roli – jako strona i jako organ rozpoznający sprawę. Taka konfiguracja procesowa budziła zastrzeżenia w orzecznictwie sądów administracyjnych z punktu widzenia zasad obiektywizmu oraz zasad procesowych wyrażonych w art. 24 par. 1 pkt. 1 i 4 k.p.a. W uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2003 roku OPS 1/03 Wokanda 2003 7-8/64 wyrażone zostało stanowisko, że w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta, jako jego organ wykonawczy i reprezentujący je na zewnątrz, oraz także jako pracownik urzędu miasta, sprawujący jednocześnie funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 par. 1 pkt 1 i 4 k.p.a., co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta. Rozpoznanie zaś sprawy i wydanie decyzji przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24 k.p.a. stanowi podstawę wznowienia postępowania. / art. 145 par. 1 pkt. 3 k.p.a. /. W rozpatrywanej sprawie, z podanych wyżej względów, Sąd był zobowiązany do wyłączenia z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. W dalszym postępowaniu, skoro Prezydent Miasta [...] utracił zdolność do rozpatrzenia sprawy / art. 26 par. 3 k.p.a./ należy zastosować odpowiednio art. 26 par. 2 k.p.a. , zgodnie z którym, sprawa będzie podlegała załatwieniu przez organ wyższego stopnia, z tym, że organ ten będzie mógł wyznaczyć do załatwienia sprawy inny podległy sobie organ. Charakter stwierdzonego uchybienia nie pozwala ustosunkować się Sądowi do merytorycznych zarzutów skargi, bowiem ich ocena na obecnym etapie postępowania jest przedwczesna. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.