SA/Rz 2175/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Robert Sawuła Protokolant: sekr. sądowy Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2002 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku przedemerytalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. SA/Rz 2175/02 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] czerwca 2002r. nr [...] Starosta [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy odmówił przyznania M. D. prawa do zasiłku przedemerytalnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że M. D. zarejestrował się w organie zatrudnienia w dniu 6.12.2001r. i decyzją z dnia [...] grudnia 2001r. uzyskał status osoby bezrobotnej oraz nabył prawo do zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 120% zasiłku podstawowego; nie przyznano mu natomiast prawa do zasiłku przedemerytalnego. Od tej decyzji M. D. odwołał się do Wojewody [...], który decyzją z dnia [...] kwietnia 2002r. uchylił zaskarżoną decyzję całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji decyzją z dnia [...] maja 2002r. pozytywnie rozpatrzył sprawę przyznania statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku dla bezrobotnych, natomiast w celu rozpatrzenia uprawnień do zasiłku przedemerytalnego zwrócił się do A. S.A. o udostępnienie dokumentów osobowych związanych z zatrudnieniem strony w szczególnych warunkach. W dniu 31 grudnia 2001r. A. S.A. skorygował wydane wcześniej świadectwo pracy. W sprostowanym świadectwie pracy zmienione zostały okresy ich wykonywania jak również zmieniono brzmienie stanowisk pracy: - od 1 października 1982r. do 30 czerwca 1991r. robotnik magazynowy- prace przy załadunku i rozładunku wyrobów pylistych, toksycznych i parujących, - od 1 lipca 1991r. do 31 stycznia 1999r. mistrz – dozór inżynieryjno-techniczny w oddziałach i wydziałach w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, - od 1 lutego 1999r. do 31 listopada 2001r. starszy inspektor-operator monitora ekranowego. Dokonując oceny przedstawionych dokumentów organ zatrudnienia nie uznał okresu od 1 lipca 1991r. do 31 stycznia 1999r., gdyż brak jest w nich zapisów określających rodzaj, charakter i wymiar czasu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, a zakres obowiązków wynikających ze stanowiskowej karty pracy Mistrza transportu obejmował również pracę, która w ocenie organu nie ma charakteru pracy w warunkach szczególnych. Wobec tego M. D. posiadając okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat nie ma 15 lat pracy w szczególnych warunkach. W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik M. D. podniósł, że strona pracowała co najmniej 15 lat w szczególnych warunkach, co znajduje potwierdzenie w świadectwie pracy. Zaświadcza to również pismo wyjaśniające A. z dnia 12 grudnia 2001r. i inne pisma przesłane przez zakład pracy do organu. Zdaniem odwołującego się organ I instancji nie przeprowadził we właściwym zakresie postępowania wyjaśniającego, w szczególności nie przesłuchał odwołującego się na okoliczność wykonywanej przez niego pracy. Zarzucił Urzędowi Pracy iż błędnie przyjął, że decydujące znaczenie ma zapis w umowie o pracę, a nie faktyczne wykonywanie pracy w szczególnych warunkach zwłaszcza, jeśli praca ta podpadała pod przepisy zarządzenia Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego. Składając wniosek o przesłuchanie świadków oraz M. D. w charakterze strony na okoliczność wykonywanej pracy w warunkach szczególnych wniósł o zmianę decyzji organu I instancji i przyznanie zasiłku przedemerytalnego ewentualnie o uchylenie tegoz rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Po rozpoznaniu tegoż odwołania Wojewoda decyzją z dnia [...] września 2002r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 37j ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu przesłankami nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego jest spełnianie warunków do uzyskania statusu bezrobotnego, spełnianie warunków do nabycia prawa do zasiłku dla bezrobotnych, posiadanie okresu uprawniającego do emerytury, posiadanie okresu uprawniającego do zasiłku wynoszącego dla mężczyzn 30 lat i posiadanie okresu wykonywania prac w szczególnych warunkach wynoszącego co najmniej 15 lat. Przedstawione przez skarżącego świadectwo pracy w szczególnych warunkach z 31 grudnia 2001r. odbiega treścią od świadectwa pracy z 5 grudnia 2001r. W tym ostatnim dokumencie podano, że M. D. wykonywał prace: • od 1 września 1971r. uczeń tokarz • od 10 czerwca 1974r. tokarz frezerom • od 27 listopada 1979r. technolog • od 1 października 1982r. referent gospodarki magazynowej • od 24 sierpnia 1984r. robotnik magazynowy • od 1 lipca 1991r. mistrz • od 1 lutego 1999r. starszy inspektor – operator monitora ekranowego. W wyniku dokonanej oceny materiału dowodowego Wojewoda uznał, że zaliczeniu do okresu pracy w szczególnych warunkach może podlegać jedynie okres od 24 sierpnia 1984r. do 30.06.1991r., tj. 6 lat 10 miesięcy i 7 dni. Natomiast pozostałe okresy wymienione w świadectwie nie podlegają zaliczeniu do prac w warunkach szczególnych ponieważ: • w okresie od 1.10.1982r. do 23.08.1984r. M. D. zajmował stanowisko – referent gospodarki magazynowej, nie wymienione w wykazie A Dział IV poz.40 zarządzenia ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego (MP.1-3 z 1985r.), • w okresie od 1.07.1991r. do 31.01.1999r. na stanowisku mistrz, gdyż był zatrudniony w wydziale gospodarki magazynowo-transportowej (k.23), a więc nie był to wydział w którym jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie; świadczy o tym wykaz stanowisk występujących w SFA, na których wykonywane są prace w warunkach szczególnych wg zarządzenia nr 7 MP i PM z 19.05.1983r.; w ostatniej pozycji 38 tego wykazu wymieniono wydziały, w których praca dozoru inżynieryjno-technicznego może być zaliczona do prac w warunkach szczególnych i pośród tych wydziałów nie wymieniono wydziału gospodarki magazynowo-sprzętowej, • w okresie od 1.02.1999r. do 31.11.2001r. na stanowisku starszy inspektor, gdyż stanowisko to nie figuruje w wykazie prac w warunkach szczególnych. W związku z tym, że M. D. nie posiada odpowiedniego okresu pracy w szczególnych warunkach, organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W złożonej na tą decyzję skardze do Sądu pełnomocnik M. D. zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a to art.75 § 1 w zw. z art.76 § 3, art.78 i art.86 w zw. z art.140 Kpa oraz art. 7 i art.8 Kpa i podniósł, iż z dokumentów dostarczonych przez zakład pracy w sposób niewątpliwy wynika, że skarżący pracował co najmniej 15 lat w szczególnych warunkach. Dodatkowo organ II instancji błędnie przyjął, że decydujące znaczenie w ocenie, czy praca była wykonywana w szczególnych warunkach ma zapis w umowie o pracę, a nie faktycznie wykonywana praca. Jednocześnie wskazał na świadectwo pracy z dnia 31 grudnia 2001r. z którego w sposób jednoznaczny wynika, że M. D. przysługuje prawo do zasiłku przedemerytalnego. Zaznaczył, że jeśli organ miał wątpliwości co do wartości skorygowanego świadectwa to zgodnie z przepisami Kpa powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i wezwać pracodawcę do wyjaśnienia sprawy, czego organ nie uczynił. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego rozpoznania . W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i ponowił argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się natomiast do podniesionych w skardze zarzutów podał, że stanowisko organu uprawnia okoliczność, iż istnieje rozbieżność miedzy nazwą zajmowanych przez skarżącego stanowisk określonych w umowach o pracę, a stanowiskami określonymi w świadectwie pracy. Co się zaś tyczy naruszenia przepisów postępowania, w tym art.75 § 1 Kpa w części odnoszącej się do zeznań świadków stwierdził, że przepisy do których odsyła art.37j ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w zakresie dotyczącym wykazywania okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych ustanawiają szczególne w stosunku do art.75 § 1 Kpa zasady dowodzenia: przede wszystkim w postępowaniu przed organami zatrudnienia dopuszcza się wyłącznie dowody z dokumentów, co odpiera zarzut naruszenia art.78 § 1 Kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona. W niniejszej sprawie skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie przed dniem 1 stycznia 2004r. dlatego też na mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm., zwaną dalej - P.p.s.a) podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm., zwaną dalej P.p.s.a). Stosownie do art.3 § 1 P.p.s.a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Art.134 ustawy stanowi natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do okresu pracy M. D. w warunkach szczególnych, a precyzyjniej - do możliwości dowodzenia okresu takiej pracy zeznaniami świadków w sytuacji, gdy przedłożone przez stronę świadectwo pracy w warunkach szczególnych zostało przez organy zakwestionowane i w wyniku przeprowadzenia postępowania organy odmówiły w części wiarygodności przedłożonemu dokumentowi. Zdaniem organu odwoławczego wyrażonego w odpowiedzi na skargę, prowadzenie dowodu z zeznań świadków jest niedopuszczalne. W konsekwencji na uwzględnienie zasługuje jedynie okres pracy w warunkach szczególnych od 24 sierpnia 1984r. do 30.06.1991r., tj. 6 lat 10 miesięcy i 7 dni, natomiast pozostałe okresy wymienione w świadectwie pracy nie mogą być uwzględnione. Z kolei skarżący - wobec nieuwzględnienia przedłożonego świadectwa pracy w warunkach szczególnych w całości – domagał się na etapie postępowania odwoławczego dopuszczenia dowodu z zeznań świadków na okoliczność, że okres pracy udokumentowany świadectwem pracy w warunkach szczególnych odpowiada faktycznie wykonywanej pracy w takich warunkach i wynosi ponad 15 lat. Aby udzielić odpowiedzi na tak postawiony problem należy przypomnieć przepisy normujące instytucję zasiłku przedemerytalnego. Z dniem 1.01.1997r. weszła w życie ustawa z dnia 6 grudnia 1996 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. 1996 r. Nr 147 poz. 687); ustawa ta dodała nowy rozdział 3c zatytułowany: "Zasiłki przedemerytalne i świadczenia przedemerytalne". W dacie składania wniosku o zasiłek przedemerytalny art.37j ust. 1 miał brzmienie: zasiłek przedemerytalny przysługuje osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeżeli: 1) posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn lub 2) posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 25 lat dla kobiet i 30 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zgodnie zaś z ustępem 1a, okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, o których mowa w ust. 1, są uwzględniane po przedłożeniu odpowiedniej dokumentacji, zgodnie z wymogami określonymi w odrębnych przepisach, bądź na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Na tle art.37j ust.1a dominującym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego był pogląd, że wskazany przepis przewiduje tylko dwa sposoby wykazania faktu wykonywania pracy w warunkach szczególnych: w sposób określony przepisami odrębnymi (przepisami emerytalnymi normującymi zatrudnienie w warunkach szczególnych jest rozporządzenie RM z 7.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. nr 8, poz.43 ze zm.) albo na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu (tak NSA w sprawie sygn. SA/Rz 612/02, SA/Rz 776/02, SA/Bk 1724/01, czy też SA/Sz 346/02 – nie publ.). Stanowisko takie znalazło również akceptację w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W uchwale z dnia 8.05.2002r. sygn. III PZP 6/02 stwierdzono, że w okresie obowiązywania art.37j ust.1a ustawy o zatrudnieniu (...) byłemu pracownikowi przysługiwało przeciwko byłemu pracodawcy roszczenie o ustalenie wykonywania pracy w szczególnych warunkach dla potrzeb uzyskania zasiłku przedemerytalnego. Również Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym postanowieniem sygn. III KKO 14/01 (OSNPUSiP nr 2 z 2003r., poz.51) stwierdziło, że w okresie obowiązywania znowelizowanego art.37j ust.1a ustawy o zatrudnieniu (...) nie jest dopuszczalne stosowanie art.75 Kpa; wykonywanie pracy w warunkach szczególnych może być udowodnione tylko świadectwem pracy lub prawomocnym wyrokiem sądu. Sąd w obecnym składzie w całości przychyla się do takiej linii orzecznictwa, jednakże przedstawiony powyżej stan prawny i wynikające z niego ograniczenia dowodowe nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Poza sporem pozostaje, że do organu I instancji wpłynęło świadectwo pracy datowane 31.12.2001r. potwierdzające zatrudnienie M. D. zgodnie z wymogami przepisów rozporządzenia RM z 7.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zatem organ dysponował jednym z dowodów, o jakich mowa w art.37j ust.1a i w sytuacji, gdyby podane w świadectwie pracy okresy zatrudnienia w warunkach szczególnych nie budziły wątpliwości, winien przyznać prawo do zasiłku przedemerytalnego. Jednakże świadectwo to wzbudziło wątpliwości po stronie organu co do wykazanych okresów pracy w warunkach szczególnych. W tej sytuacji organ dopuścił dowód m.in. z dokumentacji dotyczącej zatrudnienia skarżącego, a będącej w posiadaniu zakładu pracy. Tym samym przeprowadził postępowanie dowodowe, po czym dokonując oceny zgromadzonego materiału odmówił w części wiarygodności przedłożonemu świadectwu pracy; w konsekwencji wydał decyzję o odmowie prawa do zasiłku przedemerytalnego. Prowadzenie postępowania dowodowego przez organ przeciwko dowodowi z dokumentu prywatnego, jakim jest świadectwo pracy w warunkach szczególnych, a więc dowód, o jakim mowa w przepisie art.37j ust.1a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, było dopuszczalne. Postępowanie to nie toczyło się w trybie szczególnych unormowań ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, gdyż ustawa przepisów takich nie zawiera. Zatem toczyło się w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Skoro tak, to organ miał obowiązek stosować przepisy o dowodach, w tym art.75 § 1, art.77 § 1, art.78 oraz art.80 Kpa, a także w razie potrzeby art.86, przy uwzględnieniu zasad ogólnych określonych w art. 7 i art.8 Kpa, ze wszystkim konsekwencjami wynikającymi z tych przepisów. Wobec tego zgłoszenie wniosku dowodowego na etapie postępowania odwoławczego obligowało organ II instancji do uwzględnienia tego wniosku, bądź też do zajęcia w decyzji stanowiska w tym przedmiocie. Tymczasem organ odwoławczy wnioskowany przez odwołującego się dowód z zeznań świadków pominął milczeniem, a jedynie w odpowiedzi na skargę zaprezentował pogląd nie mający oparcia w przepisach prawa. Podkreślić bowiem jeszcze raz należy, że skarżący przedłożył świadectwo pracy stosownie do wymogów wynikających z art.37j ust.1a ustawy o zatrudnieniu (...), zaś dowód z zeznań świadków miał jedynie na celu wykazanie, że świadectwo pracy zakwestionowane w części przez organy, odpowiada faktycznie wykonywanemu zatrudnieniu. W świetle powyższego należy stwierdzić, że zasadny jest zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a to art.75 § 1, art.77 § 1, art.78 oraz art.80 Kpa, przy czym naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych przyczyn zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, w oparciu o art.145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. Orzeczenie zamieszczone w punkcie II wyroku ma oparcie w art.152 ustawy.