SA/Rz 2296/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lechowska Sędziowie NSA Maria Zarębska-Kobak AWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant: sekr. sądowy Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2002 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego M. M. kwotę 10 zł /słownie: dziesięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Rz 2296/02 UZASADNIENIE Postanowieniem z [...].09.2002r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 134 oraz art. 144 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Zarządu Gminy [...] z [...].07.2002r. negatywnie opiniujące wniosek M. M., dotyczący wydania zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, zawierających do 4,5% alkoholu oraz piwa przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży tj. w sklepie spożywczo-przemysłowym w W. Zażalenie na powyższe postanowienie Zarządu Gminy złożył M. M. pismem z 7.08.2002r. Kolegium stwierdziło, że warunkiem skuteczności wniesienia zażalenia jest zachowanie ustawowego terminu, który wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia stronie. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru postanowienia wynika, że zostało doręczone 30.07.2002r., a odbiór potwierdzony przez dorosłego domownika to jest matkę skarżącego, co ustalono w postępowaniu wyjaśniającym. Zażalenie na postanowienie Zarządu Gminy M. M. złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego pismem z 7.08.2002r., które wpłynęło do Urzędu Gminy 7.08.2002r., a zatem 1 dzień po terminie. W skardze do Sądu skarżący M. M. nie wskazał kierunków weryfikacji postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia zażalenia, a do skargi dołączył wyjaśnienie dotyczące daty otrzymania postanowienia Zarządu Gminy, kserokopię faktury zakupu z 31.07.2002r. celem udokumentowania pobytu w R. oraz zaskarżone postanowienie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Kolegium podniosło, że skarżący M. M. zakwestionował ustalenia organu i wywiódł, że w istocie nie nastąpiło uchybienie terminu. Skarżący wskazał, że postanowienie I instancji w przedmiocie wydania opinii odebrała matka H. M. w dniu 31.07.2002r., a nie 30.07.2002r. i nie wpisywała daty doręczenia, a jedynie się podpisała na zwrotnym potwierdzeniu odbioru pisma, a prawdziwą datę doręczenia postanowienia dokumentuje dopisek na tym postanowieniu, uczyniony przez S. M., męża H. M. Stwierdził też, że zawarte w jego piśmie wyjaśnienie, kto i w jakiej dacie odebrał postanowienie Zarządu Gminy było rezultatem sugestii zawartej w piśmie SKO. Kolegium uznało zarzuty skargi za nieuzasadnione, bowiem postanowienie zostało doręczone pod adresem skarżącego i pod jego nieobecność odbiór pisma pokwitowała H. M., która jest dorosłym domownikiem w rozumieniu art. 43 k.p.a. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru pisma została wpisana data 30.07.2002r. i jest faktem przyznanym przez stronę. Argumentem o innej dacie doręczenia nie mogą być adnotacje czynione na postanowieniu przez innych członków rodziny skarżącego, ani też niezłożenie odwołania od decyzji, którą odmówiono udzielenia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. W replice skarżący wniósł o nieuwzględnienie wniosku Kolegium o oddalenie skargi, wskazując na te same argumenty, co w skardze i wcześniejszych swoich pismach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, jednakże z przyczyn, które Sąd uwzględnił z urzędu. Z mocy art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.w.u.p., sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone (a do takich należy niniejsza sprawa) podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 1 wspomnianej ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), zwanej dalej w skrócie u.s.a. stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola ta sprawowana jest, co do zasady pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), zwana dalej w skrócie P.p.s.a. stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Według art. 135 tej ustawy Sąd stosuje przewidziane prawem, środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Poddawszy takiej właśnie kontroli zaskarżone postanowienie, Sąd doszedł do przekonania, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło przepisy postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tego względu uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 lit.c P.p.s.a. Doręczenie pisma w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego jest czynnością materialno-techniczną, rodzącą prawem przewidziane skutki. W art. 42 § 1 k.p.a. została wprowadzona zasada, że pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Natomiast w przepisach zawartych w art. 43-46 zostało uregulowanych szereg domniemań skutkujących doręczeniem pisma nieobecnemu adresatowi, jednakże przy zaistnieniu ustawowych przesłanek. W rozpoznawanej sprawie zostało zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, stwierdzające uchybienie terminu do złożenia zażalenia, bowiem organ przyjął, że nastąpiło skuteczne doręczenie postanowienia do rąk dorosłego domownika. Rozstrzygnięcie zatem zostało oparte na domniemaniu, o którym mowa w art. 43 k.p.a. W myśl tego przepisu w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się doręczenia pisma adresatowi. Bezspornym w rozpoznawanej sprawie jest fakt, że pismo zostało doręczone H. M., matce skarżącego, osobie dorosłej. Fakt ten został przyznany przez samego skarżącego w jego piśmie z 22 .09.2002r. W piśmie tym skarżący stwierdził też, że matka nie jest zameldowana w miejscowości W., ale często przebywa w domu skarżącego. Mając na względzie treść przepisu art. 43 k.p.a., warunkiem przyjęcia domniemanie doręczenia pisma adresatowi jest zaistnienie łącznie kilku przesłanek wymienionych w tym przepisie. Po pierwsze adresat jest nieobecny w mieszkaniu lub domu, ale nieobecność ta zaistniała w czasie samego doręczenia pisma (nie ma charakteru dłuższego), pismo przyjmuje osoba pełnoletnia za pokwitowaniem w kolejności wymienionej w tym przepisie tzn. domownik, sąsiad dozorca. Po trzecie osoby te zobowiązują się do oddania pisma adresatowi.. Dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego, Sąd stwierdził, iż organ wydający zaskarżone postanowienie wyjaśnił jedynie, że pismo zostało doręczone osobie dorosłej w domu skarżącego podczas jego nieobecności. Nie została wyjaśniona okoliczność, czy matka skarżącego jest domownikiem zwłaszcza, gdy weźmie się pod uwagę treść pisma skarżącego z 22.09.2002r., wyżej już cytowaną. Ponadto na rozprawie przed Sądem skarżący stwierdził, ze matka jego nie jest domownikiem, jej wizyty trwają krótko i nie nocuje w jego domu. W orzecznictwie dokonano wykładni pojęcia "domownik". Status domownika mają zamieszkujący z adresatem pisma w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, co oznacza, że nie każda osoba dorosła zamieszkująca w tym samym co adresat mieszkaniu lub domu będzie domownikiem w rozumieniu art. 43 k.p.a. (por. postanowienie SN z 13.11.1996r. , III RN 27/96; OSN 1997, Nr 11, poz. 187 oraz wyrok NSA z 3.12.1993r., SA/Po 1931/93 ONSA 1995 nr 2, poz. 53). Zatem w rozpoznawanej sprawie organ nie ustalił wszystkich wyżej wskazanych przesłanek z art. 43 k.p.a, aby można było skutecznie przyjąć domniemanie, że nastąpiło doręczenie zastępcze pisma i wywodzić z tego skutki prawne dla skarżącego. Obalenie domniemania o doręczeniu pisma rodzi prawo do przywrócenia stronie terminu do dokonania określonej czynności prawnej. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ wyjaśni, czy H. M. jest domownikiem w rozumieniu art.43 k.p.a. Odnosząc się natomiast do zarzutu, kto potwierdził datę doręczenia na zwrotnym potwierdzeniu odbioru pisma i twierdzeń, że istotnie skarżącemu pismo zostało przekazane przez męża H. M. jeden dzień później, niż wynika to ze zwrotnego potwierdzenia odbioru pisma, które skarżący nazywa "faktycznym doręczeniem" należy stwierdzić, że nie zasługują na uwzględnienie. Z przepisu art. 39 k.p.a., wynika zasada oficjalności doręczeń, co oznacza, że organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub inne upoważnione osoby, lub organy. Bez znaczenia prawnego jest adnotacja uczyniona na postanowieniu Zarządu Gminy przez męża H. M. o faktycznym przekazaniu pisma skarżącemu. Organ też nie ma obowiązku badania w każdym przypadku z urzędu, czy poświadczona urzędowo relacja organu doręczającego względem odbiorcy przesyłki odpowiada rzeczywistości. Materiał dowodowy niniejszej sprawy, to jest zwrotne potwierdzenie odbioru pisma, jak i powoływane już wielokrotnie pismo skarżącego o dacie doręczenia przesyłki nie mogły rodzić żadnych wątpliwości, co do daty doręczenia. Data doręczenia pisma została zakwestionowana dopiero po wydaniu zaskarżonego postanowienia (por. wyrok NSA z 13.10.1999r. sygn. akt I SA 431/99 System Informacji Prawniczej LEX nr 48753). Nie znajduje również potwierdzenia w materiale dowodowym, zarzut skarżącego o uniemożliwieniu zapoznania się z aktami sprawy, a w szczególności z potwierdzeniem odbioru pisma dokonanym przez H. M. Z przepisu art. 73 k.p.a. wynika obowiązek organu administracji publicznej umożliwienia stronie w każdym stadium postępowania przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów ( § 1), a strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony ( § 2 ). Wnioski w tym zakresie nie były kierowane do organu. Mając jednak na względzie brak wyjaśnienia przez Kolegium, czy H. M. jest domownikiem w rozumieniu art. 43 k.p.a., co uniemożliwiało przyjęcie domniemania dokonania zastępczego doręczenia pisma, Sąd uznał, że organ uchybił przepisom art. 7 i 77 k.p.a., a zatem nastąpiło naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśni status H. M. jako domownika w rozumieniu art. 43 k.p.a., gdyż ma to istotne znaczenie dla oceny skuteczności dokonanego zastępczego doręczenia postanowienia Zarządu Gminy [...], a w następstwie tego ewentualnego merytorycznego rozpoznania wniesionego zażalenia.