SA/Rz 2364/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lechowska Sędziowie NSA Marian Ekiert /spr./ NSA Stanisław Śliwa Protokolant: sekr. sądowy Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2002 r. nr [...] w przedmiocie wykonania zastępczego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r. [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego W. D. kwotę 10 zł /słownie: dziesięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Rz 2364/02 U Z A S A D N I E N I E Działając na podstawie art. 20 § 1 pkt 2, art. 26 § 4 i art. 128 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji [ t.jedn. z 1991 r. Dz. Ust. Nr 36 poz. 161 z późn.zm. ] Burmistrz Miasta [...] postanowieniem z dnia [...].08.2002 r. nr [...] postanowił, że obowiązek usunięcia warstwy ziemi zaolejonej, objęty tytułem wykonawczym zostanie wykonany zastępczo przez Miejski Zakład Usług Komunalnych w Ł. na koszt i niebezpieczeństwo W. D. zam. [...] w terminie do końca września 2002 r. W uzasadnieniu swojego postanowienia organ ustalił, że decyzją z dnia [...].04.2002 r. nr [...] W. D. zobowiązany został do usunięcia warstwy zaolejonej ziemi z terenu działek nr nr 2080/7, 2091 i 2126 oraz do przedłożenia do Urzędu rachunku potwierdzającego wykonanie tych czynności. Pomimo upomnienia zobowiązanego obowiązek ten nie został wykonany, co znalazło potwierdzenie w wynikach oględzin przeprowadzonych w dniu 5.06.2002 r. W tej sytuacji zachodzi konieczność wykonania tego obowiązku zastępczo przez wskazaną wyżej jednostkę na koszt zobowiązanego. Mając to na względzie, a także fakt, że odpady olejowe zaliczane są do odpadów niebezpiecznych { nr kodu 13 07 99 } zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 27.09.2001 r. w sprawie katalogu odpadów [ Dz.Ust. Nr 112 poz. 1206 ] należy stwierdzić, że postanowienie to odpowiada prawu. Postanowienie to zaskarżył zażaleniem skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego W. D. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu zażalenia żalący się podnosi, iż Burmistrz Miasta wskazując jednostkę zobowiązaną do wykonania zastępczego nie określił szczegółów tego wykonania, pozwalając tym samym na ich ustalenie przez organ do tego nie powołany. Odnosi się to do obszaru, z którego ziemia ma być zebrana oraz głębokości. Skoro nie określono tego w decyzji, to winno to znaleźć się w kolejnych dokumentach, albowiem w przeciwnym wypadku podjęte w tym zakresie czynności będą bezprawne. Ponadto żalący się twierdzi, że nie może być osobą zobowiązaną do wykonania nałożonych obowiązków, gdyż mogą one dotyczyć jedynie osoby właściciela lub dzierżawcy danego terenu. Nie może to być osoba trzecia, albowiem działanie organu w takim przypadku wkracza w zakres prawa własności innej osoby nie będącej osobą zobowiązaną. Tego typu działania godzą w konstytucyjnie zagwarantowane uprawnienia. Stąd też decyzję stanowiącą o nałożeniu obowiązku kwalifikować należy jako nieważną. Poza tym dokonane w trakcie oględzin czynności nie były dokładnie przeprowadzone, a w ich wyniku nie określono istotnych elementów przyszłego tytułu wykonawczego, ani zakresu prac. Po rozpatrzeniu tegoż zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając w oparciu o art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa postanowieniem z dnia [...].10.2002 r. nr [...] utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu swojego postanowienia organ II instancji podniósł, iż zgodnie z art. 3 ust.3 pkt 13 ustawy z dnia 27.04.2001 r. o odpadach posiadaczem odpadów jest osoba, która faktycznie włada odpadami. Przyjmuje się również domniemanie, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Jest to domniemanie wzruszalne, które może być obalone przeciwdowodem. Zgodnie z art. 3 ust. 3 pkt 22 cyt. ustawy, wytwórcą odpadów jest każdy, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów, lub kto przeprowadza wstępne przetwarzanie, mieszanie lub inne działanie, powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów. Stosownie do art. 5 powołanej ustawy posiadacz powinien zapewnić zgodny z zasadami ochrony środowiska odzysk lub inne składowanie odpadów, których nie udało się poddać odzyskowi. Odpady, które nie mogą być poddane odzyskowi lub unieszkodliwieniu w miejscu ich powstania, powinny być przekazywane do najbliżej położonych miejsc w których mogą być poddane odzyskowi lub unieszkodliwieniu. Art. 8 ustawy zakazuje postępowania z odpadami w sposób sprzeczny z przepisami ustawy oraz przepisami o ochronie środowiska. Stąd też osoba postępująca z odpadami w sposób niezgodny z prawem może być zobowiązana w drodze decyzji przez burmistrza do usunięcia odpadów z miejsc nie przeznaczonych do ich składowania ze wskazaniem sposobu wykonania decyzji. Decyzja ta natomiast w konsekwencji jej niewykonania staje się podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego, będąc tym samym źródłem egzekwowanego obowiązku. W toku postępowania ustalono, na podstawie zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej znak [...], że W. D. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie transportu, usług, handlu, produkcji i handlu paliwami jak również na podstawie oświadczenia wnioskodawcy W. B. oraz oględzin przeprowadzonych w terenie, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zajmuje się on także transportem olejów napędowych, a wszelkie czynności związane z transportem, mieszaniem i przetaczaniem olejów przeprowadzane są niewłaściwie. Wiążą się one bowiem z rozlewaniem odpadów, a to jest niebezpieczne dla środowiska oraz życia i zdrowia ludzi. Wskazuje to jednoznacznie na to, że osobą odpowiedzialną za zanieczyszczenie otoczenia jest W. D. W rozstrzyganej sprawie istotnym jest, że W. D. brał udział w oględzinach na gruncie przeprowadzonych w dniu 28.02.2002 r. , a następnie odmówił podpisania protokółu, nie kwestionując jednakże ani sposobu przeprowadzenia oględzin, ani ustaleń w ich wyniku poczynionych. Podstawą wszczęcia egzekucji administracyjnej stała się wobec braku odwołania ostateczna i wykonalna decyzja Burmistrza Miasta, wskazująca w sposób jednoznaczny na osobę zobligowaną do wykonania obowiązku. Decyzja ta wobec faktu jej niewykonania stała się wiążąca dla organu egzekucyjnego zarówno w zakresie wskazania osoby zobowiązanego jak i sprecyzowania zakresu i sposobu wykonania obowiązku. W. D. wobec niewykonania w terminie obowiązku stał się zobowiązanym w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Treść podlegającego egzekucji obowiązku dotyczącego usunięcia warstwy zaolejonej ziemi z terenu wyżej opisanych działek przez Miejski Zakład Usług Komunalnych w Ł. na koszt i niebezpieczeństwo zobowiązanego jest dostatecznie sprecyzowana, w sposób pozwalający na rzetelne wykonywanie obowiązku przez wykonawcę zastępczego. Nie ma bowiem wątpliwości, że chodzi o całą warstwę ziemi, która uległą zanieczyszczeniu. Przy zbieraniu tej warstwy wskaźnikiem będzie jej barwa, gdyż pod wpływem styczności z odpadami zmieniła ona kolor na znacznie ciemniejszy. W związku z tym określenie ilości i głębokości może nastąpić tylko w czasie wykonywania czynności. Zastosowanie środka egzekucyjnego przy egzekucji obowiązków nie pieniężnych w postaci wykonania zastępczego wynikło z tego, że posiadacz odpadów nie wykonał nałożonego decyzją obowiązku w nakreślonym terminie, a warto podkreślić, iż odpady niebezpieczne do jakich zaliczane są oleje zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 27.09.2001 r. w sprawie katalogu odpadów mogą być unieszkodliwiane przez składowanie tylko na odpowiednio urządzonym składowisku odpadów niebezpiecznych. Stąd też środek egzekucyjny w postaci wykonania zastępczego, który stosuje się wówczas, gdy egzekucja dotyczy obowiązku wykonania czynności, które można zlecić innej osobie do wykonania za zobowiązanego, z zastrzeżeniem że wykonanie tak określonego obowiązku można powierzyć wyłącznie podmiotom, które uzyskały zezwolenie właściwego organu do prowadzenia działalności w zakresie gospodarki odpadami. W celu zastosowania środka egzekucyjnego organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego wystawionego zgodnie z art. 32 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz postanowienie, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym zostanie wykonany zastępczo przez inny podmiot za zobowiązanego na jego koszt i niebezpieczeństwo. Postanowienie to zaskarżył skargą skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. D., wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego go postanowienia Burmistrza Miasta i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi skarżący wywodzi, iż w jego ocenie zaskarżone postanowienie jest zupełnie błędne i rażąco narusza prawo. Kolegium nie ustosunkowało się w sposób merytoryczny i zgodny z prawem do jego konkretnych wywiedzionych w zażaleniu zarzutów. W dalszej części uzasadnienia skargi skarżący ponawia argumentację zawartą w uzasadnieniu jego zażalenia na postanowienie organu I instancji i dodaje, iż nikt obecnie nie sprawdził, czy po upływie 5 miesięcy od daty pierwszych oględzin nadal istnieje stan zagrażający naturalnemu środowisku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, a odnosząc się do podniesionych zarzutów dodało, że wbrew stanowisku skarżącego przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu egzekucyjnym nie mogą być okoliczności, które legły u podstaw decyzji będącej przedmiotem egzekucji. Ponadto zauważyć należy, że skarżący uczestniczył w postępowaniu określającym jego obowiązki i nie zakwestionował skutecznie zapadłych w nim decyzji, które stały się podstawą wykonania płynących z nich obowiązków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzające je postanowienie organu I instancji stanowi o zastosowania środka egzekucyjnego w postaci wykonania zastępczego w związku z niewykonaniem przez skarżącego obowiązku nałożonego na niego decyzją Burmistrza Miasta z dnia [...].04.2002 r., polegającego na usunięciu warstwy zaolejonej ziemi z działek nr nr 2080/7 stanowiącej własność L. i Z. D. 2091 stanowiącej własność W. B. oraz z pobocza drogi nr 2126, a zatem nieruchomości będących własnością innych podmiotów. Wobec podniesionego w zażaleniu, a następnie w skardze zarzutu rodzi się wątpliwość, czy w takiej sytuacji skarżący działając w ramach obowiązującego porządku prawnego mógł zrealizować ten obowiązek. Niewątpliwie łączyłoby się z wkroczeniem w sferę władztwa nad nieruchomością innych podmiotów i godziłoby w konstytucyjnie gwarantowaną zasadę ochrony własności, która znajduje skonkretyzowanie w przepisach kodeksu cywilnego { art. 140 kc }. Takie działania nosiłyby znamiona czynu bezprawnego i nie legalizuje ich bynajmniej ostateczna decyzja organu administracji publicznej jeżeli nie opiera się na przepisach prawa liberalizujących tę ochronę. W okolicznościach badanej sprawy z takim ukształtowaniem normatywnym nie mamy do czynienia. Oznacza to, że wspomniana wyżej decyzja jest niewykonalna, a tym samym niewykonalny jest nałożony na skarżącego obowiązek. Jeżeli zatem sam zobowiązany nie może legalnie wykonać nałożonego na niego obowiązku, to tym samym nie może to uczynić na jego ryzyko i koszt wykonawca zastępczy. Zastosowanie zatem tego środka egzekucyjnego w okolicznościach sprawy było nieuzasadnione i tych przyczyn zarówno zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji podlegają uchyleniu na zasadzie wyrażonej w art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ Dz.Ust. Nr 153 poz. 1271 ], zwanej dalej w skrócie p.s.a. w z zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ Dz.Ust. Nr 153 poz. 1271 z późn.zm. ]. Zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu prawomocności się niniejszego wyroku, co znajduje oparcie w art. 152 p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego znajduje uzasadnienie w art. 200 p.s.a.