SA/Rz 2443/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Zarębska-Kobak Sędzia NSA Stefan Babiarz AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant ref. staż. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2001 Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich wdowy po kombatancie 1) Uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymującą ją w mocy decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2001 [....] 2) Określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku 3) Zasądza od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej W. Z. kwotę 10 zł /dziesięć/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego SA/Rz 2443/01 U z a s a d n i e n i e Przedmiotem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego jest decyzja nr [...] z dnia [...] września 2001 roku Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydana po rozpatrzeniu wniosku W. Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymująca decyzję własną Kierownika tego Urzędu nr [...] z dnia [...] lutego 2001 roku o pozbawieniu uprawnień kombatanckich wdowy po kombatancie. Podstawę prawną decyzji stanowi art. 20 ust. 3 w związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W uzasadnieniu podniesiono, że w myśl tego przepisu pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej. Z uwagi na to, że postępowanie weryfikacyjne wykazało, że mąż wnioskodawczyni - S. Z., jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w walce zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od 23 sierpnia 1944 do 31 grudnia 1947 roku, należało zastosować w/w przepis. Odnośnie okoliczności podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wykazujących nabycie uprawnień kombatanckich z innego tytułu, niż wymieniony, Kierownik Urzędu stwierdził, że nie ma on wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem termin do składania nowych wniosków z tytułów określonych w art. 1 - 4 ustawy, wraz z rekomendacją odpowiedniego stowarzyszenia upłynął z końcem 1998 roku. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, W. Z. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako niezgodnej z prawem. Skarga nawiązuje do argumentacji odwołania od pierwszej decyzji Kierownika Urzędu. W szczególności zarzuca, że jej mąż nabył uprawnienia kombatanckie również z innego tytułu, niż uczestnictwo w walkach o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej. Do skargi ponownie dołączyła własnoręcznie napisany przez S. Z. życiorys, w którym opisuje on przebieg swojej służby wojskowej od 1917 do 1939 roku . Zarzuciła też, że pozbawianie uprawnień wdów po kombatantach jest niezgodne z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153 poz. 1271 ze zm./ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone /a do takich należy niniejsza sprawa/ podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dokonując w ramach postępowania sądowo - administracyjnego kontroli zaskarżonego aktu, Sąd bada jego zgodność z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem oceny w badanej sprawie pozostaje legalność decyzji nr [...] Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2001 roku, którą utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] lutego 2001 roku o pozbawieniu uprawnień kombatanckich wdowy po kombatancie S. Z.. W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że S. Z., w okresie od 23 sierpnia 1944 roku do 31 stycznia 1951 roku pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej, w tym czasie - od 23 sierpnia 1944 roku do 31 grudnia 1947 roku brał czynny udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem. Z tego tytułu, decyzją Okręgowej Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Oddziału ZBoWiD w N. z dnia 8 lutego 1963 roku, został przyjęty w poczet członków zwyczajnych Związku /deklaracja członkowska nr [...] k.6 akt osobowych/. Na mocy orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej ZBoWiD w T. z dnia 24 października 1987 roku, wdowa po zmarłym w dniu 13 czerwca 1966 roku S. Z., została przyjęta w poczet członków - podopiecznych Związku. Ustawa z dnia 23 października 1975 roku o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych oraz ustawa z dnia 26 maja 1982 roku o szczególnych uprawnieniach kombatantów, przyznawały uprawnienia kombatanckie członkom ZBoWiD, w tym funkcjonariuszom Milicji Obywatelskiej, którzy w latach 1944 - 1956 byli uczestnikami walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej. Na tej podstawie uprawnienia kombatanckie uzyskała wdowa po S. Z.. Ustawa o kombatantach z dnia 24 stycznia 1991 roku, uchwalona w odmiennych warunkach ustrojowych niż poprzednie, przyznaje uprawnienia kombatanckie także osobom, które nie były uznane za kombatantów w poprzednim stanie prawnym, z drugiej jednak strony, nie uznaje za kombatantów niektórych osób, uznawanych za nich poprzednio. Jako zasadę przyjęto, że osoby uznane dotychczas za kombatantów zachowują swoje uprawnienia, z wyjątkiem osób wymienionych w art. 25 ust. 2 ustawy, jeżeli uprawnienia uzyskały za uczestnictwo w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej w latach 1944 - 1956. W rozpatrywanej sprawie zgodzić się można ze stanowiskiem Kierownika Urzędu ds. Kombatantów..., że działalność S. Z. w ramach Milicji Obywatelskiej nie stanowi działalności kombatanckiej w świetle przepisów ustawy z 24 stycznia 1991 roku. Jednak ta okoliczność nie ma w sprawie znaczenia wobec informacji, że zaistniały okoliczności wymienione w art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie, skutkujące zachowaniem dotychczasowych uprawnień nabytych na podstawie dotychczasowych przepisów. Przedłożone przez W. Z. podczas postępowania weryfikacyjnego, następujące dokumenty: życiorys S. Z., odpis pisma Ministerstwa Spraw Wojskowych Departamentu Intendentury nr [...] z dnia 5 lipca 1939 roku, legitymacja nr [...] Korpusu Ochrony Pogranicza z 1929 roku oraz Odznaka Pamiątkowa Żandarmerii KOP nr [...] z dnia 7 marca 1932 roku świadczą o tym, że S. Z. mógł nabyć uprawnienia kombatanckie również z innego tytułu określonego w ustawie, stosownie do przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie. Art. 1 ustawy o kombatantach stanowi, że kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych (....) wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Za działalność kombatancką natomiast uznaje się, stosownie do ust. 2 pkt 1 i 2 tego przepisu pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie, a także uczestniczenie w ramach polskich formacji i organizacji wojskowych w I wojnie światowej, w powstaniach narodowych i walkach o odzyskanie lub utrzymanie terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej. Przebieg służby wojskowej S. Z., urodzonego w 1900 roku, potwierdzony w/w pismem z dnia 5 lipca 1939 roku Departamentu Intendentury wskazuje, że służył on w Wojsku Polskim 20.12.1918 roku do 6.08.1939 roku, w tym lata wojenne od 20.12.1918 roku do 18.03.1921 roku /wojna polsko - bolszewicka/. Kierownik Urzędu, odnosząc się do powyższych informacji skwitował je stwierdzeniem, że "okoliczności podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w świetle przepisów ustawy, nie mają wpływu na wynik sprawy. Odnośnie podniesionej działalności podczas okupacji, informujemy, że termin do składania nowych wniosków z tytułów określonych w art. 1-4 ustawy upłynął z końcem 1998 roku...". Takie stanowisko Kierownika Urzędu niezgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 04.04.2000 r. wyraził pogląd, że w postępowaniu administracyjnym, wszczętym w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich, w razie jej stwierdzenia, że przysługują inne tytuły do uprawnień, niż "utrwalanie władzy ludowej", organ orzekający powinien przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe i wyjaśnić, czy te inne tytuły rzeczywiście istnieją i uzasadniają uprawnienia kombatanckie. W innym wyroku, z dnia 02.08.2001 roku NSA wypowiedział się, że organ orzekający w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, jest nie tylko uprawniony, lecz zobowiązany do ustalenia, czy zachodzą przesłanki powodujące zachowanie posiadanych uprawnień, także ze względu na uzyskanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie. Również w wyroku z dnia 31 lipca 2001 roku NSA 3431/2000 stwierdził, że w postępowaniu weryfikacyjnym, prowadzonym na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, Kierownik Urzędu nie jest zwolniony z obowiązku przeprowadzenia tego postępowania zgodnie ze standardami postępowania administracyjnego, wyznaczonymi przez art. 7 i 77 k.p.a. Do postępowania weryfikacyjnego w sprawach kombatanckich stosuje się ogólne zasady postępowania administracyjnego. Zgodnie z tymi zasadami Kierownik Urzędu winien podjąć wszelkie kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Akta administracyjne nie wskazują na starania Kierownika Urzędu w tym zakresie, w szczególności nie wskazują, by ustosunkował się on do przedłożonych dokumentów potwierdzających udział S. Z. w wojnie 1918 - 1921. Wskazują natomiast na niestaranne i pobieżne podejście do sprawy, o czym świadczy sformułowanie w uzasadnieniu decyzji "Odnośnie podniesionej we wniosku działalności pani męża podczas okupacji...". Dowody bowiem przestawione przez skarżącą dotyczą głównie okresu 1918- 1939, a nie okupacji niemieckiej, co wyraźnie zaznaczono w odwołaniu. Art. 77 k.p.a wymaga od organu, by w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. Badanie stanu faktycznego w postępowaniu weryfikacyjnym nie ma zmierzać do nadania uprawnień kombatanckich, lecz ma polegać na zbadaniu, czy przesłanki dotychczasowego tytułu kombatanckiego pokrywają się z przesłankami honorowanymi przez ustawę z 1991 roku. W takim wypadku możliwe jest zachowanie dotychczasowych uprawnień, w związku z czym, nie ma znaczenia termin określony w art. 22 ust.3 ustawy, dotyczący wniosków o przyznanie uprawnień. Podkreślić jednak należy, że termin ten, ustalony przez ustawodawcę na koniec 1997 roku, a następnie przedłużany, budził szereg kontrowersji. Ostatecznie, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15.04.2003 r. orzekł niezgodność art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach z art. 2 i 32 Konstytucji, stwierdzając, że wprowadzenie terminu ograniczającego możliwość dochodzenia uprawnień kombatanckich spowodowało, że osoby znajdujące się, na podstawie tych samych przepisów, w tej samej sytuacji, mogą znaleźć się, bez swojej winy, w różnej sytuacji, jeśli chodzi o oficjalne uznanie przez państwo ich statusu. Sąd nie podziela stanowiska skarżącej, że po śmierci kombatanta, pozbawienie uprawnień wdowy po nim jest niezgodne z prawem. Uprawnienia wdów po kombatantach mają bowiem charakter pochodny i zależą od istnienia uprawnień pierwotnych. Taki pogląd ukształtowany został przez orzecznictwo S.N i N.S.A. Gdyby więc postępowanie weryfikacyjne wykazało, że zostały spełnione przesłanki do pozbawienia uprawnień kombatanckich osoby, której działalności uprawnienia dotyczą, to zachodzą przesłanki do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się na uprawnienia pierwotne. Podkreślenia wymaga fakt, że uprawnienia kombatanckie i związane z tym świadczenia pieniężne stanowią szczególny przywilej należny osobom, które z narażeniem życia i zdrowia walczyły o suwerenność i niepodległość kraju. Ustawa o kombatantach stanowi, że kombatantom należny jest głęboki szacunek oraz szczególna troska i opieka ze strony instytucji państwowych. Sprawy takie w większości dotyczą zdarzeń sprzed wielu lat, a osoby, których dotyczą postępowania weryfikacyjne, ze względu na swój wiek i stan zdrowia nie są w pełni sprawne. Te okoliczności również zobowiązują organ administracji do starannego działania. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik ds. Kombatantów winien uzupełnić postępowanie dowodowe w przedmiocie zarzutów podniesionych przez skarżącą, tj. uczestnictwa S. Z. w wojnie polsko - bolszewickiej. Nie przesądzając merytorycznego rozstrzygnięcia należy stwierdzić, że dopiero uzupełniony materiał dowodowy i jego ocena pozwolą na wydanie stosownej decyzji przy zastosowaniu ustawy o kombatantach. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2002 r. nr 153 poz. 1269/. Stosownie do art. 152 w/w ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach orzekł po myśli art. 200 w/w ustawy w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę /Dz. U. z 2002 r. nr 153 poz. 1271/.