SA/Rz 2657/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Sawuła Asesor WSA Magdalena Józefczyk Sędzia NSA Anna Lechowska /spr./ Protokolant: ref. stażysta Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1/ uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2001 r. Nr [...] 2/ stwierdza, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] lutego 2001 r. opisane w pkt 1 nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku 3/ zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego J. J. kwotę 10 zł /dziesięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Rz 2657/01 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] września 2001 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2001r. Nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich J. J. Jako jej podstawę prawną wskazał art.138 § l pkt l w związku z art. 127 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego i art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U.z 1997 r. Nr 142, poz.950, z późniejszymi zmianami). Z jej uzasadnienia i akt postępowania administracyjnego wynika, że decyzją z dnia [...] lutego 20001 r. opisaną wyżej organ pozbawił J. J. uprawnień kombatanckich uzyskanych od ZW ZBoWiD w R. za okres od 1 września 1944 do 31 grudnia 1947 r. na podstawie zaświadczenia KWMO w R. potwierdzającego jego walkę w tym czasie , jako funkcjonariusza MO z bandami i reakcyjnym podziemiem. We wniosku ponowne rozpatrzenie sprawy J. J. ponowił zarzuty podnoszone już w toku postępowania , że walczył z oddziałami UPA, jako funkcjonariusz MO a nadto od marca 1942 do lipca 1944r. był żołnierzem, ZWZ, a następnie AK i NSZ. Na okoliczności te przedstawił dowody z oświadczeń świadków i złożył obszerne wyjaśnienia na piśmie dotyczące tej działalności. Kierownik Urzędu nie uwzględnił wniosku i utrzymał w mocy zakwestionowaną nim decyzję stwierdzając, że wobec niespornego faktu uzyskania uprawnień z tytułu walk z bandami i reakcyjnym podziemiem zastosowanie w sprawie ma art.25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy, w myśl którego przewidziane tą ustawą przywileje tracą osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944- 1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Okoliczności podnoszone we wniosku dotyczące działalności w Armii Krajowej są w sprawie bez znaczenia, jako że ustawowy termin składania wniosków o przyznanie uprawnień z tytułów określonych w art. l- 4 cyt. ustawy minął 31 grudnia 1998 r. Skargę na tę decyzje do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył J. J. domagając się jej uchylenia i zarzucając naruszenie art. 6-9 kpa i 77 § 1 kpa, art. 1 ust 1 i 2 pkt 6 ustawy i art. 30 - 31 Konstytucji RP poprzez pozbawienie go uprawnień "z mocą wstecz" i bez pełnego wyjaśnienia sprawy. W uzasadnieniu skargi stwierdził, że nie jest prawdą, by spóźnił termin do złożenia wniosku o nabycie uprawnień z tytułu udziału w Ruchu Oporu ( ZWZ, AK i NSZ), bowiem stosowny wniosek złożył przed tym terminem w organizacji kombatanckiej przedkładając oświadczenia świadków i potwierdzoną za zgodność legitymację członkowską ZWZ Nr [...]. Przedłożył także te dowody organowi, który je całkowicie pominął, naruszając w ten sposób prawo i krzywdząc go jako inwalidę I grupy. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. ), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone ( a do takich należy sprawa niniejsza) podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 1 wspomnianej ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ), stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i miedzy tymi organami a organami administracji rządowej ( §1). Kontrola ta sprawowana jest co do zasady pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( §2 ). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr153, poz. 1270 ), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( §1). Podług art.135 tej ustawy Sąd, stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Te ostatnie uregulowania (art. 134 i 135) powodują, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] lutego 2001 r. podlegały uchyleniu, bowiem wydano je z naruszeniem prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 7, 77 §1 i 107 § 3 kpa w zw. z art. 25 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tj. Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm. , zwanej dalej ustawą. ). Ustawa ta w art. 25 ust 1 ustanawia zasadę, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów zachowują te uprawnienia, z zastrzeżeniem ust. 2, w którym wymieniono przesłanki ich utraty. Należą do nich sytuacje określone między w pkt 2, podług którego pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze " uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów, niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1933 -1939 lub które uprawnienia uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947 r. W sprawie będącej przedmiotem oceny Sądu ustalenie, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie za uczestnictwo w walkach o utrwalanie władzy ludowej jest prawidłowe. Wynika to ze stosownego orzeczenia Z.W. ZBOWiD w R. i zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej MO tamże z dnia 11 listopada 1975 r. potwierdzającego, że w trakcie służby w organach MO brał udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem. Potwierdza je również deklaracja członkowska podpisana przez skarżącego i jego życiorys, gdzie powoływał się na walkę z reakcyjnym podziemiem obok walk z "bandami UPA". Oznacza to, że w świetle cytowanego przepisu art. 25 ust.1 i 2 ustawy istniała podstawa do wszczęcia postępowania w przedmiocie pozbawienia skarżącego posiadanych przezeń uprawnień kombatanckich. Z woli bowiem ustawodawcy uprawnienia uzyskane wyłącznie z tytułu walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej zostały uznane za wadliwie nabyte z punktu widzenia systemu wartości zawartego w ustawie. Ich pozbawienie przewidziane przepisem art. 25 ust. 2 pkt. 2, powoduje utratę szczególnych przywilejów, które ustawodawca związał z wypełnieniem przewidzianych przez siebie warunków określonych w preambule i przepisach art. 1, 2, 3 i 4, do czego był z racji powierzonych w demokratycznym państwie prawa zadań uprawniony. Tak potraktował ten problem Europejski Trybunał Praw Człowieka ( patrz: decyzja z dnia 15 czerwca 1999 r. - skarga Nr 34601/97 ). W postępowaniu w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich jednakowoż, organ powinien wyjaśnić - obok kwestii nabycia uprawnień wyłącznie z tytułu walki o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej - także kwestię, czy nie zachodzą materialno-prawne przesłanki zachowania tak nabytych uprawnień. Wskazuje na to okoliczność, iż z mocy art. 25 ust. 1 zasadą jest zachowanie dotychczas nabytych uprawnień kombatanckich oraz brzmienie i logiczna wykładnia ust. 2 pkt 2 tego przepisu, określającego wyjątek od tej zasady, powodujący utratę uprawnień oraz wskazującego sytuacje, kiedy ów wyjątek ( pozbawienie uprawnień ) nie ma zastosowania. Także przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień ( Dz. U. Nr 116, poz. 745 ), przewidujące przeprowadzenie postępowania przed podjęciem decyzji w tych sprawach oraz obligujące organ do wezwania osób, których uprawnień dotyczy postępowanie do przedstawienia zawiązanych z jego przedmiotem wyjaśnień i dokumentów i innych dowodów prowadzą do wniosku, że częścią postępowania weryfikacyjnego jest wyjaśnienie kwestii, czy w sprawie zachodzą przesłanki do zachowania uprawnień kombatanckich. Sąd podziela ten kierunek orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, podług którego dopuszczalne jest podnoszenie i wykazywanie w postępowaniu weryfikacyjnym zarzutu zachowania uprawnień nabytych z tytułu " utrwalania władzy ludowej", w sytuacji, gdy dana osoba spełnia warunki konieczne do nabycia uprawnień kombatanckich z tytułów wymienionych w ustawie oraz że tego rodzaju sytuacja nie może być utożsamiana z ograniczonym terminem wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich, o jakim mowa art. 22 ust 3 ustawy ( patrz : wyrok SN z 22 lutego 2001 r. II RN 77/00 OSNAPiUS z 2001 r. Nr 15, poz. 475 oraz uchwały Składu Siedmiu Sędziów NSA z dnia 3 grudnia 2001 r. OPS 11/01 i z 4 marca 2002 r. OPS 13/01 ONSA z 2002 Nr 3, poz. 100 i Nr 4 poz. 132 ). Podniesienie takich zarzutów i wskazanie dowodów na ich poparcie obliguje organ - w świetle art. 7, 77 , 80 i 107 § 3 kpa - do ich wyjaśnienia i oceny oraz dania wyrazu tej ocenie w uzasadnieniu decyzji. Wymogom tym nie odpowiada postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji i sama decyzja. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący nadesłał, po zawiadomieniu o wszczęciu postępowania w sprawie - wyjaśnienia, w których relacjonując swoje życie, podniósł że od marca 1942 do lipca 1944 był członkiem Związku Walki Zbrojnej a następnie Armii Krajowej placówka Radymno- Widacz, zaś po wyzwoleniu był członkiem Narodowych Sił Zbrojnych. Przedstawił okoliczności złożenia przysięgi, wskazał swój pseudonim i opisał działalność w tych organizacjach. Na poparcie swych wyjaśnień przedłożył oświadczenia dwu świadków i wypełniony kwestionariusz wniosku o poszerzenie uprawnień kombatanckich. Twierdzenia te ponowił we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ nie ustosunkował się do przedstawionych w tym zakresie zarzutów i dowodów i nie ocenił ich w aspekcie zachowania uprawnień kombatanckich nabytych z tytułu utrwalania władzy ludowej, prezentując w pierwszej decyzji pogląd, że nie jest zobowiązany w tym postępowaniu do badania, czy istnieją inne przewidziane ustawą przesłanki przyznania uprawnień kombatanckich. Rozpoznając sprawę po raz drugi stanowisko to wsparł wywodem, że okoliczność przekroczenia ustanowionego art. 22 ust. 3 terminu do składania wniosku o nabycie uprawnień kombatanckich wyklucza dodatkowo możliwość badania, czy skarżący istotnie był członkiem AK. Sąd poglądu organu przedstawionego w pierwszej z decyzji nie podziela z przyczyn wyłuszczonych w uzasadnieniach powołanych wcześnie wyroków Sądu Najwyższego i uchwał Naczelnego Sadu Administracyjnego, jak również przytoczonych wyżej. Dodatkowo odnosząc się do argumentacji dotyczącej przekroczenia terminu do składania wniosku o nabycie uprawnień zawartej w decyzji zaskarżonej Sąd zauważa, że wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r. sygn. akt SK 4/02 Trybunał Konstytucyjny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2003 r. pytania prawnego o zbadanie zgodności wspomnianego art. 22 ust. 3 ustawy z art. 2, 19, 30 i 32 Konstytucji orzekł, że art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) jest niezgodny z art. 2 i 32 Konstytucji i nie jest niezgodny z art. 19 i art. 30 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny, rozważając wątpliwości przedstawione w pytaniu prawnym Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczące art. 22 ust. 3 ustawy uznał, że przepis ten naruszył konstytucyjne wartości wyrażone w zasadach zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadę równości (art. 2 i 32 Konstytucji). Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określił innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Stanowi ono po myśli art. 145a kpa podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Wskazany wyżej wyrok z dnia 15 kwietnia 2003 r. Trybunał Konstytucyjny został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 29 kwietnia 2003 r. Nr 72, poz. 658 i od tego dnia przepis art. 22 ust. 3 ustawy utracił moc obowiązującą. Dodatkowo Sąd zauważa, że - jak sądzić należy na skutek oczywistej omyłki - zaskarżona decyzja utrzymuje w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2001r. o Nr [...], podczas gdy decyzja ta nosi Nr [...]. Z przytoczonych wyżej względów. Sąd uznając skargę za uzasadnioną uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2001 r. na podstawie art. art. 145 §1 pkt1 lit.a b i c wspomnianej ustawy P.p.s.a. W postępowaniu ponownym organ winien dokonać oceny wyjaśnień skarżącego i przedstawionych przezeń dowodów w aspekcie zachowania posiadanych wcześniej uprawnień kombatanckich. W oparciu o przepis art. 153 tej ustawy Sąd orzekł, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.