SA/Rz 2939/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Józefczyk /spr/ Sędzia WSA Robert Sawuła Asesor WSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant ref. staż. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi Zarządu Gminy [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2001 r. Nr [....] w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia prawa własności 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. SA/Rz 2939/01 U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia [...].XI.2001 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania Zarządu Gminy [...] od decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2001 r. Nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia prawa własności działki nr 1299 /dawniej 4773/ o pow. 0,1777 ha położonej w B. na rzecz J. D. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Jako podstawę prawną powołano przepis art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm./ oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Z akt administracyjnych oraz uzasadnienia decyzji wynika, że Naczelnik Gminy [...] decyzją z dnia [...] czerwca 1977 r. wydaną w oparciu o art. 9 i art. 3 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłatę pieniężną /Dz.U. Nr 21 poz. 118/ przejął na Skarb Państwa bez zabudowań gospodarstwo rolne o pow. 9.89 ha położone we wsi B., stanowiące własność L. i S. H. Z protokołu zdawczo-odbiorczego wynika, że do bezpłatnego dożywotniego użytkowania przydzielono rencistom działki nr 4773, 4769, 4575 i 4573/1 o ogólnej powierzchni 0,55 ha. Z wnioskiem o bezpłatne przeniesienie na jej rzecz prawa własności działek wystąpiła córka małżonków H., a to: J. D. Organ I instancji decyzją z dnia [...] grudnia 1992 r. orzekł o nieodpłatnym przeniesieniu prawa własności działek nr ew. 4573/1 i 4575 o pow. 0,19 ha odmawiając w punkcie 2 decyzji zwrotu działki nr 4773. W uzasadnieniu naprowadził, iż J. D. nie wykazała faktycznego władania tą działką. W odwołaniu od tej decyzji domagała jej uchylenia w punkcie 2-gim. Podniosła, iż działka ta pozostała w jej posiadaniu po śmierci ojca w 1988 r., a uprzednio była przydzielona ojcu w dożywotnie użytkowanie. Po ponownym rozpatrzeniu całości materiału dowodowego Wojewoda [...] uwzględnił odwołanie i orzekł o nieodpłatnym przeniesieniu prawa własności tej działki na rzecz J. D. Wskazał, że przepis art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi, iż z wniosku o nieodpłatne przyznanie prawa własności może wystąpić zstępny osoby uprawnionej – a to osoby która po przekazaniu za rentę gospodarstwa rolnego uzyskała w dożywotnie użytkowanie działkę, która po śmierci tej osoby faktycznie włada daną nieruchomością w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom. Zdaniem organu odwoławczego J. D. spełnia warunki określone w cytowanych przepisach ustawy do otrzymania na własność nieruchomości przydzielonych rodzicom w dożywotnie użytkowanie, gdyż po ich śmierci objęła je we faktyczne władanie. Organ w całości podzielił stanowisko wnioskodawczyni, że "faktyczne władanie" działką nr 4773 polegało na zbieraniu owoców z drzew rosnących na tej działce a okoliczność tą potwierdzili słuchani w postępowaniu administracyjnym świadkowie. Wprawdzie w 1991 r. część drzew owocowych została wycięta a pozostały jedynie drzewa rosnące przy granicy z działką nr 4772 lecz z drzew tych korzysta do chwili obecnej. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy naprowadził, iż jeżeli chodzi o wybudowaną przez T. Ż. przybudówkę do stodoły to zajmuje ona niewielką część działki 4773 – jak przedstawiono w załączonym operacie pomiarowym – a wzniesiono ją za zgodą L. H. jeszcze przed przekazaniem działki wraz z całym gospodarstwem rolnym na Skarb Państwa. J. D. – jako zstępny osoby uprawnionej, po śmierci rodziców objęła w posiadanie tą nieruchomość w takim zakresie, w jakim uprawnienia do niej posiadał rencista. Forma władania przedmiotową nieruchomością nie uległa zmianie. Działka nie jest ogrodzona, położona wśród zabudowań, dlatego też jednoznaczne określenie władania tą nieruchomością jest bardzo trudne albowiem nie stanowi ona gruntu ornego. Na decyzję tą skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego O/Z w Krakowie wniósł Zarząd Gminy [...] wnosząc o jej uchylenie z powodu niezgodności z przepisami prawa materialnego. Decyzja organu I instancji odmawiająca J. D. w pkt 2-gim prawa do przyznania na własność nieruchomości nr 4773 dała początek we wnoszeniu środków odwoławczych przez strony uczestniczące w postępowaniu łącznie z rewizją nadzwyczajną oraz toczącego się sporu na tle ustalenia stanu faktycznego, pozwalającego na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Rozpatrując po raz kolejny sprawę Wojewoda [...] wydał decyzję [...] stycznia 1998 r., którą uchylił pkt 2 i 3 decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego [...] z [...] grudnia 1992 r. i w tym zakresie ponownie orzekł o nieodpłatnym przeniesieniu prawa własności działki nr 4773 na rzecz J. D. Decyzję tą ponownie zaskarżył Zarząd Gminy do Naczelnego Sądu Administracyjnego O/Z w Rzeszowie. W wyniku rozpoznania skargi wyrokiem z dnia 14 lipca 1999 r. w sprawie sygn. akt SA/Rz 320/98 Sąd ponownie uchylił zaskarżoną decyzję, a w uzasadnieniu wskazał, że postępowanie organu poprzedzające wydanie decyzji zostało przeprowadzone bez udziału Gminy [...]. W konsekwencji powyższego wyroku NSA oraz w związku z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14.XII.2000 r. sygn. akt II SA 2200/00 sprawa z odwołania J. D. podlega załatwieniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...]. Po jego rozpoznaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...].III.2001 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Starosta [...] ponownie przeprowadził postępowanie administracyjne. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy organ uznał, iż J. D. spełnia warunki określone w art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników decydujące o przeniesieniu na jej rzecz prawa własności działki nr 1299 /dawnej 4773/ położonej w B. Bez znaczenia jest fakt rozdysponowania działki na rzecz S. K. i T. Ż. poprzez oddanie jej do bezumownego użytkowania, które to polegało na złożeniu na części działki złomu materiałowego i zasadzeniu na niewielkiej powierzchni malin dla ustalenia, iż J. D. faktycznie władała tą działką. Tym samym Starosta decyzją z dnia [...].IX.2001 r. Nr [...] po rozpatrzeniu wniosku J. D. w sprawie zwrotu działki nr 1299 /dotychczas nr 4773/ położonej w B. orzekł o nieodpłatnym przeniesieniu prawa własności tej nieruchomości, a po rozpoznaniu kolejnego odwołania Zarządu Gminy SKO opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego O/Z w Rzeszowie ponownie wniósł Zarząd Gminy [...] wnosząc o jej uchylenie. W motywach skargi ponownie przytoczył argumentację z odwołania o niewykazaniu spełnienia przez J. D. przesłanki "faktycznego władania", stanowiącej o zasadności żądania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w obszernym uzasadnieniu orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z mocy art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej /§ 1/. Kontrola ta wykonywana jest co do zasady pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej /§ 2/. Jej zakres wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm./ stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną /§ 1/. Uwzględnić skargę może tylko wówczas gdy stwierdzi naruszenie prawa w stopniu określonym art. 145 § 1 cyt. ustawy. Poddawszy zaskarżoną decyzję takiej właśnie kontroli Sąd dopatrzył się naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Stosownie do treści przepisu art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /tj. z 1993 r. Dz.U. Nr 71, poz. 342/ to osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Nowela do tej ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. /Dz.U. Nr 58, poz. 280/ wprowadziła art. 118 ust. 2a, który od dnia wejścia w życie tej noweli uprawnienia określone w ust. 1 przyznaje także zstępnym użytkownika działki, który po jego śmierci faktycznie włada tą działką. Powołana nowela weszła w życie z dniem 21 sierpnia 1992 roku. Przepis ten nie określa co należy rozumieć przez pojęcie "faktyczne władanie". Przesłanką decydującą o nieodpłatnym przekazaniu prawa własności nieruchomości zstępnemu użytkownika jest więc posiadanie nieruchomości przez zstępnego do dnia 21 sierpnia 1992 roku. Zatem nieporozumieniem jest, iż na użytek zaskarżonej decyzji przeprowadzono wizję lokalną na przedmiotowej nieruchomości w marcu 2001 r. i ustalono, że skarżąca "faktycznie włada" przedmiotową nieruchomością, powołując się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na okoliczności stwierdzone w czasie tych oględzin. Pomimo trwającego od wielu lat postępowania administracyjnego zasadnicza przesłanka "faktycznego władania" nie została przez organy dostatecznie wykazana. W sprawie jest wiele sprzeczności, do których organy nie ustosunkowały się na żadnym etapie postępowania. Świadkowie O. i J. B. zeznali, iż skarżąca korzystała z tej działki zrywając z drzew owocowych owoce ale drzewa te wiosną 1992 r. wyciął S. K. Przesłuchani ponownie w dniu 19.VIII.1989 r. potwierdzili poprzednie zeznania, z tą zmianą, że J. D. korzystała z działki /przez zrywanie jabłek/ do roku 1989, a od tego czasu działka znajduje się w posiadaniu S.K. Następnie w aktach zalega pismo S. K. "o wyrażenie zgody na wycięcie jednej ostatniej jabłoni" z 25.IX.1991 r. a protokół wizji lokalnej z tej samej daty stwierdza "rośnie stara zdziczała jabłoń i pozostały pnie po ściętych drzewach". Zaś świadek W. K. zeznaje "Działka nr 4773 to dawny sad, który wycięto około 87 roku. Po tej dacie trudno określić w jaki sposób działka była użytkowana przez J. D.". Dalej świadek zeznaje "Od śmierci ojca skarżącej działka była użytkowana przez S. K., trzymał tam sprzęt rolniczy, kabinę samochodową, uprawniał ogródek warzywny, który powstał gdy S. K. zamieszkał w 1986 r. w nowym domu wybudowanym na działce sąsiedniej" – 16.XI.1999 r. S. K. w swych zeznaniach z tej samej daty potwierdza te zeznania poprzedniego świadka, a z dowodu osobistego wynika, że w nowym domu zameldował się 18.IV.1987 r. W swych zeznaniach świadek dodaje "przez działkę 4773 urządziłem polną drogę i wykorzystuję ją okresowo". Zaś zeznania skarżącej pozostają z tymi informacjami w sprzeczności i tak w dniu 21.X.1997 r. zeznaje "po śmierci ojca korzystałam z tej działki, jabłonie zostały wycięte dopiero w 1991 r.". Zaś wcześniej w dniu 2.VI.1995 r. zeznała "działka 4773 była użytkowana jako pastwisko i sad, prowadziłam również gospodarstwo rolne do 1991 r.". Natomiast w zeznaniach z dnia 16.XI.1999 r. "drzewa owocowe zostały ścięte z chwilą gdy poszłam do wójta o zwrot tej działki, a miało to miejsce czerwiec 1992 r., również z tą datą S. K. postawił sprzęt rolniczy". Z protokołu wizji lokalnej z dnia 20.VI.1993 r. wynika "jest to pastwisko, brak jakichkolwiek urządzeń na działce 4773, są tylko kilkuletnie pniaki po wyciętych drzewach, a stan tej działki wskazuje, że była wypasana. Na północnej jej części jest ogródek warzywny ogrodzony drewnianym płotem". Natomiast 16.XI.1999 r. skarżąca zeznaje "dopiero gdy zaczęłam czynić starania o odzyskanie działki S. K. urządził na niej ogródek warzywny, postawił sprzęt rolniczy i kręgi betonowe". Natomiast 1.XII.1992 r. skarżąca zeznała "Sad na działce wyciął - prawdopodobnie S. K., wiosną tego roku stwierdziłam, że drzew na działce już nie ma". Również w niejednoznaczny sposób o swym stosunku do spornego gruntu wypowiadała się sama zainteresowana, która przed Urzędem Gminy [...] w dniu 1.XII.1992 r. oświadczyła "że brak drzew na swojej działce stwierdziła wiosną 1992 r. choć nie wiedząc, że będzie możliwość odzyskania działki nie dochodziła kto i za czyją zgodą te drzewa wyciął". Zainteresowana podała również, że w budynku na działce obok mieszka córka D. ona natomiast "zameldowana jest w S., a mieszka w B.". "Do pracy dojeżdżałam do S." w innym miejscu zeznaje "mieliśmy nawet sklep w B.". W postępowaniu administracyjnym brakuje ustaleń, czy i jakie ewentualnie znaczenie mogło to mieć dla kwestii faktycznego władania sporną działką. Warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom /czyli prawa użytkowania/ oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości. Roszczenia przewidziane w art. 118 omawianej ustawy nie mogą być interpretowane rozszerzająco mają bowiem służyć zaspokojeniu interesów rolnika i w zasadzie przysługują rolnikowi, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu. Nie przysługuje wszystkim jego zstępnym lecz jedynie ściśle określonym w ust. 2a tego artykułu, czyli tym, którzy po śmierci rolnika faktycznie władają działką w zakresie wynikającym z prawa użytkowania, które jest niezbywalne. Zatem organ prowadząc ponownie postępowanie wyjaśni wszystkie wynikające z zebranego materiału dowodowego sprzeczności. Uzasadni następnie orzeczenie z uwzględnieniem jednoznacznych uprzednich ustaleń, czy do sierpnia 1992 r. J. D. faktycznie władała sporną nieruchomością, a jeżeli tak, na czym ono polegało. Ustalenia muszą być jednoznaczne, a wszelkie wątpliwości winny znaleźć wyjaśnienie w zebranym w sprawie materialem dowodowym. Nie może zasługiwać na uwagę uzasadnienie decyzji organu odwoławczego "naczepa samochodowa została tam złożona dopiero po złożeniu wniosku o jej zwrot" skoro w aktach znajdują się zeznania, z których wynikają inne okoliczności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdziło, że ustalenia faktyczne dotyczące użytkowania spornej działki przez J. D. znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy, a więc że nie są dowolne. Zdaniem Sądu oceny takiej nie sposób zaakceptować. Jako "dowolne" należy traktować również ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w części materiału dowodowego lecz pozostające w sprzeczności z jego całością. Zarzuty dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego /art. 80 K.p.a./ zgromadzonego i zebranego w sposób wyczerpujący /art. 77 K.p.a./, a więc przy podjęciu wszelkich działań niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jako warunku sine qua non wydania decyzji o przekonującej treści /7 K.p.a./. Wymaganiom tym nie odpowiada zaskarżona decyzja. To na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż "faktycznie władała" sporną nieruchomością. Z tych względów na zasadzie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 cyt. ustawy orzeczono, iż do czasu uprawomocnienia się orzeczenia decyzja nie podlega wykonaniu.