SA/Rz 476/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA (del.) Maria Piórkowska Sędziowie WSA Kazimierz Wioch AWSA Małgorzata Niedobylska (spr.) Protokolant sekr. Bernadetta Krztoń po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości za lata 1999-2000 i odmowy umorzenia odsetek za zwłokę uchyla zaskarżoną decyzję Pani K.K. wystąpiła do Urzędu Miejskiego z prośbą o umorzenie podatku od nieruchomości, z uwagi na krytyczną sytuację finansową jej rodziny. Podała, że na utrzymaniu ma troje dzieci w wieku 15, 13 i 11 lat, a ponadto opiekuje się 82-letnią babcią, która jest obłożnie chora. Dom podatniczki wymaga remontu, dach przecieka, brakuje pieniędzy na codzienne potrzeby i na opłacenie rachunków za energię i gaz. Trudną sytuację pogarsza konieczność spłaty kredytu zaciągniętego przez podatniczkę na działalność gospodarczą, chociaż działalność ta została zawieszona ze względu na problemy rodzinne i finansowe. Decyzją z dnia [...] listopada 2001r. nr [...] Burmistrz Miasta J. odmówił umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za lata 1999-2000 w kwocie 1020,12zł oraz odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od tej zaległości, obliczonych na dzień wydania decyzji w kwocie 640,30zł. W uzasadnieniu podano, że pomimo stałych trudności finansowych podatniczki brak było wystarczających podstaw przemawiających za umorzeniem zaległości. W ocenie organu kredyt udzielony na rozwinięcie działalności gospodarczej nie został przez podatniczkę wykorzystany zgodnie z przeznaczeniem, dlatego podjęcie pozytywnej decyzji w przedmiocie umorzenia nie dawało gwarancji odwrócenia niekorzystnej sytuacji finansowej. Zaznaczono przy tym, że podatek od nieruchomości jest podatkiem majątkowym, a decyzja o umorzeniu podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Zdaniem organu podatniczka podjęła działalność gospodarczą na własne ryzyko, a niepowodzenia finansowe nie mogą skutkować obowiązkiem udzielenia ulg finansowych, zwłaszcza, że w latach 1997-1999 podatniczka korzystała z częściowego umorzenia zaległości podatkowych. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła K. K., zarzucając, że decyzja jest krzywdząca, gdyż organ nie uwzględnił jej trudnej sytuacji mieszkaniowej ( dom wymaga remontu, dach przecieka, na ścianach jest grzyb) oraz faktu, że nie stać jej na zapłacenie podatku. Decyzją z dnia [...] stycznia 2002r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych stwierdzając, że kontrola organu odwoławczego w tych sprawach ograniczona jest w zasadzie do badania czy organ I instancji rozpatrując sprawę przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w którym ustalił i ocenił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności, z zachowaniem reguły swobodnej oceny dowodów. W ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie organ I instancji zastosował się do powyższych reguł i nie przekroczył granic swobodnego uznania. Jak wynika bowiem z akt sprawy organ wyczerpująco ustalił sytuację majątkową i osobistą podatniczki, a opis tej sytuacji wraz z jej oceną znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu wyjaśniającym, a przed wydaniem decyzji umożliwiono zapoznanie się z zebranym materiałem dowodowym. W tej sytuacji organ odwoławczy uznał, że nie ma podstaw do zakwestionowania stanowiska organu I instancji, choć powody, dla których odmówiono umorzenia zaległości mogą wydawać się kontrowersyjne. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła K. K., stwierdzając, że wydana decyzja jest niesprawiedliwa i krzywdząca. Skarżąca podała, że utrzymuje się z alimentów w kwocie 300zł oraz z zasiłków z pomocy społecznej, a na utrzymaniu ma troje dzieci w wieku szkolnym, dlatego nie jest w stanie zapłacić zaległego podatku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło ojej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. przy zastosowaniu przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), określanej dalej jako ustawa p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) i art.134 § 1 p.s.a. Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest uzasadniona. Na wstępie należy stwierdzić, że postępowanie podatkowe w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych ma charakter szczególny. Stosownie do przepisu art.67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz.926 z późn. zm.), zwanej dalej Ordynacją podatkową, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Treść powołanego przepisu wskazuje na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia, a to oznacza, że organy posiadają pewien luz decyzyjny - mogą umorzyć zaległość, choć nie muszą, ale swobodne uznanie organów ograniczone jest jedynie do etapu podejmowania decyzji. Natomiast w trakcie postępowania podatkowego na organach podatkowych ciążą szczególne obowiązki - wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, zebrania pełnego materiału dowodowego, wnikliwego rozpatrzenia sytuacji podatnika i dokonania oceny, czy istnieje ważny interes podatnika lub interes publiczny, który uzasadniałby umorzenie zaległości, w całości lub w części. W ocenie Sądu postępowanie przeprowadzone przez organy podatkowe w niniejszej sprawie wymogów tych nie spełniło. Wprawdzie organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające, ale nie zebrał pełnego materiału dowodowego, który pozwoliłby na wszechstronne wyjaśnienie okoliczności faktycznych. W aktach sprawy brak decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za lata 1999-2000, w związku z czym nie można ustalić, jakiej nieruchomości dotyczy postępowanie - budynku mieszkalnego czy lokalu przeznaczonego na działalność gospodarczą. Nie wiadomo również czy K.K. jest wyłącznym właścicielem przedmiotowej nieruchomości, czy współwłaścicielem, a w związku z tym czy wszystkie strony wiedziały o toczącym się postępowaniu i mogły wziąć w nim udział. Ponadto należy zauważyć, że wymiar podatku i jego płatność następuje w ratach, lecz z decyzji organu podatkowego nie wynika, z tytułu których rat powstała zaległość podatkowa. Organ podatkowy I instancji nie przedstawił wreszcie sposobu wyliczenia odsetek za zwłokę na dzień wydania decyzji, nie jest więc możliwa weryfikacja ich wysokości. Powyższe uchybienia nie zostały również usunięte w postępowaniu odwoławczym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie podjęło żadnych czynności zmierzających do uzupełnienia postępowania, a nawet nie powiadomiło strony, że stosownie do art.200 § 1 Ordynacji podatkowej może zapoznać się z aktami sprawy i wypowiedzieć się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Prawo to przysługuje stronie na każdym etapie postępowania, również wtedy, gdy organ odwoławczy nie podejmował żadnych czynności procesowych. Należy także zauważyć, że materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu zostaje przed Kolegium poszerzony o stanowisko organu I instancji, zajęte w trybie art.227 § 2 Ordynacji podatkowej, a z którym strona nie została zapoznana. Kolegium w swojej decyzji oceniło jako kontrowersyjne powody, którymi kierował się organ I instancji odmawiając stronie umorzenia zaległości, jednakże nie skorzystał z możliwości uchylenia decyzji w trybie art.233 § 3 Ordynacji podatkowej. Trzeba mieć na uwadze, że rodzina podatniczki całym badanym okresie korzystała z pomocy społecznej. W tej sytuacji podjęcie decyzji w przedmiocie umorzenia należy poprzedzić rozważeniem czy brak umorzenia zaległości nie spowoduje przerzucenia na ośrodek pomocy społecznej jeszcze większego ciężaru związanego z utrzymaniem rodziny K. K., zwłaszcza w sytuacji, gdy nie posiada ona żadnych źródeł dochodu, a na utrzymaniu ma troje dzieci w wieku szkolnym. Zastanowić się także trzeba nad tym, czy w razie odmowy umorzenia, zaległość podatkową będzie można wyegzekwować. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit.c, art.152 i art.200 ustawy p.s.a. orzekł jak w sentencji.