SA/Rz 658/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Śliwa Sędziowie NSA Maria Zarębska-Kobak NSA Małgorzata Wolska /spr./ Protokolant st. ref. sądowy Bernadetta Krztoń po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. G., J. D., J. J., J. O., G. S. i T. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2002 r. Nr [...], 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących H. G., J. D., J. O., G. S., T. K., J. J. po 30 zł /słownie: trzydzieści/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3. zwraca T. K. kwotę 30 zł /słownie: trzydzieści/ tytułem nadpłaconego wpisu od skargi. SA/Rz 658/02 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] marca 2002 r. /[...]/ Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania H. G., J. D., J. O., J. J., G. S. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2002 r. /[...]/ umarzającej postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w G. gm. C., stanowiącej część działki nr 1028/18, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy stwierdził, że w wyniku rozpatrzenia wniosków J. O., B. D., G. S., J. J. i H. G. decyzją z dnia [...] listopada 1996 r. /[...]/ Kierownika Urzędu Rejonowego odmówiono zwrotu nieruchomości położonej w G. gm. C., oznaczonej w ewidencji gruntów jako część działki nr 1028/4, stanowiącej własność Skarbu Państwa – Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Odmowa zwrotu wnioskowanej nieruchomości została uzasadniona tym, że nie stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia, gdyż teren ten został przeznaczony pod budowę Zakładu A. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 26 listopada 1996 r. /wnioskodawcy nie składali wówczas odwołania/. Po rozpatrzeniu powtórnie złożonego wniosku z dnia 15 grudnia 2001 r. przez H. G., J. D., J. O., J. J. i G. S. o zwrot tej samej nieruchomości organ I instancji zaskarżoną decyzją umorzył postępowanie administracyjne z uwagi na to, że nieruchomość ta, stanowiąca obecnie część działki ewidencyjnej nr 1028/18 wraz z innymi działkami o łącznym obszarze 40,57 ha została sprzedana przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa osobie fizycznej /M. N./ aktem notarialnym rep. [...] z dnia 24 sierpnia 2000 r. sporządzonym w Kancelarii Notarialnej w D. przy ul. [...]. Zgodnie z zawiadomieniem Sądu Rejonowego w D. z dnia 27 kwietnia 2001 r., na wniosek R. N. z 30 sierpnia 2000 r. – działającej za brata M. N., dokonano ujawnienia stanu własności m. in. przedmiotowej działki nr 1028/18 o pow. 28,97 ha w księdze wieczystej numer [...]. Organ odwoławczy wskazał, że na tle dotychczasowego stanu prawnego regulującego zwrot wywłaszczonej nieruchomości orzecznictwo ukształtowało zasadę, iż o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu można orzec, jeżeli Skarb Państwa lub gmina władają tą nieruchomością /uchwała SN z dnia 23.09.1993 r. III AZP 13/93/. Zatem, gdy Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego już nie władają wywłaszczoną nieruchomością, każde rozstrzygnięcie właściwego organu – pozytywne bądź negatywne – jest bezprzedmiotowe. Nie można bowiem mówić o zbędności warunkującej zwrot wywłaszczonej nieruchomości /lub jej części/, jeśli nabywca tej nieruchomości już nią nie dysponuje, gdyż w formie prawem przewidzianej zbył je w drodze sprzedaży bądź oddania w wieczyste użytkowanie osobie trzeciej. W takiej sytuacji starosta powinien umorzyć postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe w myśl art. 105 K.p.a. /wyrok NSA z dnia 27.06.1991 r. SA/Ka 60/91, OSP z 1993 r. z 7-8 poz. 147/. Z powyższego wynika, że obecnie brak jest podstaw faktycznych i prawnych do merytorycznego rozpatrzenia niniejszej sprawy, a więc organ I instancji zasadnie umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. o zwrot wnioskowanej nieruchomości, stanowiącej część działki nr 1028/18 poł. w G. Kwestie podniesione w odwołaniu i dodatkowym piśmie z dnia 9 lutego 2002 r. nie mają związku z obecnie prowadzonym postępowaniem o zwrot przedmiotowej nieruchomości. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego H. G., J. D., J. O., J. J., G. S. i T. K. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o orzeczenie zwrotu na ich rzecz nieruchomości objętej postępowaniem, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i zawieszenie postępowania w sprawie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy cywilnej przed Sądem Okręgowym w T. sygn. akt [...] o unieważnienie aktu notarialnego z dnia 24 sierpnia 2000 r. umowy sprzedaży na rzecz osoby fizycznej nieruchomości objętej niniejszą sprawą. Zdaniem skarżących decyzje organów obu instancji są nie do przyjęcia, bowiem pomijają istotny fakt, a mianowicie, że od kilku lat trwa proces sądowy o unieważnienie aktu notarialnego z dnia 24 sierpnia 2000 r. umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości na rzecz osoby fizycznej. Z tych przyczyn powoływanie się w zaskarżonej decyzji na zawiadomienie z dnia 27 kwietnia 2001 r. o dokonaniu ujawnienia nowego stanu własności w księdze wieczystej nr [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w D. przed prawomocnym rozstrzygnięciem sprawy cywilnej wyżej wymienionej nie może stanowić istotnego kryterium dla formalistycznego przyjęcia, że Skarb Państwa lub gmina nie władają tą nieruchomością. W takiej sytuacji, powołując się na treść i dokumentację wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, wnioski skargi są zasadne i konieczne. Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia. Dodatkowo wyjaśnił, że zaskarżona decyzja nie zamyka skarżącym możliwości ubiegania się o zwrot nieruchomości w razie, gdy w postępowaniu cywilnym nastąpi prawomocne unieważnienie wskazanego przez nich aktu notarialnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem w przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie jest właściwy do rozpoznania skargi H. G., J. D., J. O., J. J., G. S. i T. K., gdyż została ona wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie i do dnia 1 stycznia 2004 r. przez ten Sąd nie została rozpoznana. Na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/ Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zaś podstawowym kryterium sprawowanej przez niego kontroli jest zgodność zaskarżonej decyzji z prawem /art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/. W ocenie Sądu, przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia prawa, co w konsekwencji musiało skutkować uwzględnieniem skargi. Przepis art. 7 K.p.a. nakłada na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązek stania na straży praworządności i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 8 K.p.a. obliguje zaś do prowadzenia postępowania w taki sposób, by pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Z kolei z art. 77 § 1 K.p.a. wynika obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zaś prawidłowe rozpoznanie sprawy powinno znaleźć wyraz we właściwym uzasadnieniu decyzji /art. 107 § 3 K.p.a./. Analiza dołączonej do akt dokumentacji sprawy prowadzi do wniosku, że organy obu instancji nie wywiązały się należycie z powyższych obowiązków. Umarzając jako bezprzedmiotowe /art. 105 § 1 K.p.a./ postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, obecnie stanowiącej część działki nr 1028/18 poł. w G. gm. C. – wszczęte wnioskiem H. G., J. D., J. O., J. J. i G. S. – Starosta stwierdził, że działka ta stanowi własność M. N. /nabył ją od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa aktem notarialnym Rep. [...] z dnia 24 sierpnia 2000 r. i ujawnił swoją własność w Księdze wieczystej nr [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w D./. Skoro Skarb Państwa czy Gmina C. nie władają tą działką, postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest bezprzedmiotowe. Organ II instancji podzielił to stanowisko, wskazując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – jak i uczynił to organ I instancji – uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r. III AZP 13/93. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w uchwale w/w – prezentowany konsekwentnie w orzecznictwie sądowym – natomiast w jego ocenie aktualny stan dowodowy zawiera luki i niejasności, które nie pozwalają na akceptację stanowiska organów administracji obu instancji. Przede wszystkim należy zauważyć brak w zebranym materiale dowodowym sprawy dowodów świadczących o wywłaszczeniu, w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r., nieruchomości stanowiących własność J. O. i K. J., o których wspomina decyzja organu I instancji, a które – wchodząc w skład działki nr 1028/18 – stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia. Z orzeczenia z dnia [...] czerwca 1968 r. /[...]/ o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu za wywłaszczone nieruchomości wynika, że wywłaszczona została nim m. in. pgr 2246 o pow. 16910m2 poł. w L., stanowiąca własność W. S. w 7/28 cz. oraz jej dzieci J. D., S. S., M. C., E. S., H. S. /obecnie G./, K. S. – w 3/28 cz. każdy. Natomiast wniosek z dnia 15 grudnia 2001 r. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został podpisany jedynie przez H. G. i J. D., a co do pozostałych współwłaścicieli brak jest jakichkolwiek ustaleń organu. Tymczasem w orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, iż o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinni wystąpić wszyscy poprzedni współwłaściciele bądź ich następcy prawni, a skoro wszyscy oni nie wystąpili – organ obowiązany jest zawiesić postępowanie administracyjne /por. wyrok NSA z dnia 10.06.1998 r. SA/Bk 967/97/. Kwestia ta wymaga zatem wyjaśnienia i poczynienia jednoznacznych ustaleń. Znajdująca się w aktach sprawy "kopia mapy ewidencyjnej z naniesionymi granicami mapy katastralnej", mająca przedstawiać przedmiot rozstrzygnięcia organów, w ocenie Sądu nie posiada żadnej wartości dowodowej. Dyskwalifikuje ją w szczególności brak jakichkolwiek oznaczeń – nie podaje nazwy miejscowości, skali w jakiej ją sporządzono, pieczątka "za zgodność z oryginałem" opatrzona jest podpisem nieczytelnym, nie jest możliwe odczytanie aktualizacji jej treści. Nadto zauważyć należy, że wśród naniesionych na tej mapie pgr nie ma pgr 2237 i 2238, stanowiących w dacie wywłaszczenia /decyzją z dnia [...].06.1968 r./ własność Z. K. Obecny na rozprawie przed Sądem T. K. podał, że jest mężem Z. K. /która nie żyje/ i domaga się zwrotu pgr 2237 i 2238. Nie ulega jednak wątpliwości, że wniosek z dnia 15 grudnia 2001 r. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nie został podpisany przez skarżącego T. K. /ani przez jego żonę/, natomiast w piśmie z dnia 9 lutego 2002 r. skierowanym do Wojewody "zgłosił się on jako strona", oświadczając że "postępowanie niniejsze dotyczy również jego interesu". Pismo to zostało podpisane także przez pozostałych odwołujących się od decyzji z dnia [...] stycznia 2002 r. Starosty. Organ II instancji doręczył wydaną przez siebie decyzję z dnia [...] czerwca 2002 r. T. K., a więc uznał go za stronę /nie posiadając – brak ich w aktach sprawy – jakichkolwiek dowodów, że jest on następcą prawnym Z. K. Koniecznym było więc wyjaśnienie przed wydaniem decyzji, czy jest on następcą prawnym Z. K. jedynym czy też są jeszcze inni np. dzieci – i udokumentowanie tegoż. W takiej sytuacji uzasadnione wątpliwości musi budzić, czy rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji dotyczy również wywłaszczonych pgr 2237 i 2238, skoro wniosek z dnia 15 grudnia 2001 r. o zwrot nieruchomości nie został podpisany przez następcę bądź następców prawnych Z. K. i gdy w/w parcele "nie mieszczą się" w granicach katastralnych naniesionych na mapie ewidencyjnej znajdującej się w aktach sprawy. W konsekwencji też nie można przyjąć, że fakt utraty władania nieruchomością przez Skarb Państwa w tej części został wyjaśniony. Podsumowując, należy stwierdzić, że wspomniane luki i niejasności w aktualnym stanie dowodowym sprawy wymagają wyjaśnienia w ponownym postępowaniu, z zachowaniem procedury wynikającej z przepisów postępowania administracyjnego, a następnie poczynienia nie budzących wątpliwości ustaleń. Nie mogło zostać uwzględnione żądanie skarżących dotyczące orzeczenia o zwrocie na ich rzecz nieruchomości objętej postępowaniem, gdyż takie rozstrzygnięcie /in merito/ - jak wyjaśniono na wstępie – nie mieści się w kompetencjach tego Sądu. Z tych przyczyn zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.