SA/Rz 683/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk /spr./ Sędzia WSA Krystyna Józefczyk asesor WSA Ewa Wojtyna Protokolant: ref. stażysta Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. Ł. i K. S. – współwłaścicieli Firmy "A." w M. na decyzję Izby Celnej z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia na przewoźnika kary pieniężnej za wykonywanie transportowego drogowego bez posiadania w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...].09.2002 r., Nr [...], II. zasądza od Izby Celnej na rzecz skarżących K. S. i K. Ł. współwłaścicieli Firmy "A." w M. solidarnie koszty postępowania sądowego w kwocie 160 złotych /sto sześćdziesiąt/. SA/Rz 683/03 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją z dnia [...].04.2003r. Nr [...] Izba Celna utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...].09.2002r., Nr [...] w sprawie nałożenia na przewoźnika karę pieniężną w kwocie 4000zł za wykonywanie transportu drogowego bez posiadania w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. Jako podstawę prawną decyzji organ odwoławczy powołał art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 42, art. 87 ust. 1 i ust. 3, art. 89 ust. 1 pkt 3, art. 92 ust. 1 pkt 6 i art. 93 ustawy z dnia 6.09.2001r. o transporcie drogowym (Dz.U. Nr 125, poz. 1371 z późn.zm.), oraz przepisy rozporządzeń Ministra Infrastruktury z dnia 14.12.2001r. w sprawie uiszczenia przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz.U. Nr 150, poz. 1684 z późn.zm.), z dnia 16.05.2002r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania kontroli dokumentów związanych z wykonywaniem transportu drogowego i przewozu na potrzeby własne oraz dokumentów stosowanych przez uprawnionych do kontroli, a także wzorów tych dokumentów (Dz.U. Nr 120, poz. 1025 z późn.zm.) i rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3.07.2002r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym (Dz.U. Nr 115, poz. 999 z późn.zm.). W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył, że w dniu 17.09.2002r. funkcjonariusze Urzędu Celnego przeprowadzili kontrolę pojazdu silnikowego Volvo nr rej. [...] z przyczepą Kogel nr rej. [...] należącego do Firmy "A." K. Ł., K. S. w M. i stwierdzili, iż kierowca tego pojazdu nie posiadał dowodu uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Kierowca oświadczył, że na przedmiotowy pojazd została zakupiona karta opłaty półroczna, lecz przez zapomnienie została pozostawiona w biurze. Z treści art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 6.09.2001r. o transporcie drogowym wynika, że podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego, kierowca pojazdu samochodowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli m.innymi dowód uiszczenia należnej opłaty za korzystanie z dróg krajowych, zaś ust. 3 tego przepisu stanowi, iż przedsiębiorca jest odpowiedzialny za wyposażenie kierowcy wykonującego przewóz w wymagane dokumenty. Z tego względu i na podstawie powołanego przepisu Kierownik Urzędu Celnego nałożył na w/w przedsiębiorcę karę pieniężną w kwocie 4000zł. W odwołaniu Firma "A." K. Ł., K. S. w M. podnieśli, że na kontrolowany samochód została zakupiona w dniu 6.09.2002r. karta opłaty drogowej półroczna Seria i Nr [...] z terminem ważności od 6.09.2002r. do 5.03.2003r. Kopię dowodu opłaty i faktury jej zakupu doręczono do odwołania. Odwołująca się Firma przyznała, ze kierowca nie posiadał przedmiotowej karty opłaty w pojeździe, gdyż zapomniał zabrać ją z bazy. Zarzuciła, że samochód po załadunku przed dojazdem do Urzędu Celnego nie poruszał się po drodze krajowej, jak również nie opuścił Urzędu Celnego po dokonanej odprawie celnej bez ważnej karty opłaty drogowej. Odnosząc się do tego zarzutu organ odwoławczy wyjaśnił, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie eksportera przewożonego towaru oraz list przewozowy CMR nr [...], które potwierdzają, że towar o masie 23500kg został załadowany na środek przewozowy w dniu 17.09.2002r. w miejscowości Z. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, przedmiotowy pojazd, jadąc zgodnie z przepisami dotyczącymi dopuszczalnej masy całkowitej, nie miał możliwości pokonania drogi z miejsca załadunku do Urzędu Celnego z pominięciem drogi krajowej. Koniecznym więc było posiadanie w pojeździe ważnej karty opłaty, tymczasem kierowca nie dysponował żadnym dowodem uiszczenia opłaty drogowej. Skoro kierowca w dniu kontroli nie posiadał karty opłaty drogowej, zatem okazanie oryginału karty opłaty w postępowaniu odwoławczym nie może być podstawą zmiany decyzji o karze pieniężnej. Pobór kar pieniężnych za stwierdzone naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym ma charakter obligatoryjny, a ich wysokość jest ściśle określona w przepisach prawa (art. 92 ustawy). Stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym, organy celne są uprawnione do kontroli dokumentów związanych z wykonywaniem transportu drogowego, o których mowa w art. 87, zaś art. 93 ust. 1 daje organom celnym prawo do nałożenia na kontrolowanego kary pieniężnej za stwierdzone naruszenie, w drodze decyzji administracyjnej. Stawki kar określone zostały w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 3.07.2002r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym (Dz.U. Nr 115, poz. 999 z późn. zm.). W załączniku do tego rozporządzenia pod liczbą porządkową 6 określono karę pieniężną za wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez posiadania w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych w wysokości 4000zł. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca Firma "A." K. Ł., K. S. w M. wnieśli o anulowanie kary pieniężnej oraz o zobowiązanie Urzędu Celnego do zwrotu wpłaconej kwoty 4000zł. W motywach skargi podniesiono, że w dniu 17.09.2002r. samochód nr rej. [...] po załadunku palet zgłosił się w Urzędzie Celnym celem dokonania odprawy celnej przewożonego ładunku do Włoch. W czasie kontroli dokumentów pojazdu funkcjonariusz celny stwierdził brak karty z bazy, gdyż ma zakupioną kartę półroczną. W dniu 18.09.2003r. została dostarczona do Urzędu Celnego karta opłaty drogowej nr [...] ważna od dnia 6.09.2002r. do dnia 5.03.2003r. na w/w samochód przez [...] Zrzeszenie Międzynarodowych Przewoźników Drogowych w N. Na dowód zakupienia tej karty została wystawiona faktura nr [...] z dnia 6.09.2002r. Kierowca nie opuścił Urzędu Celnego do czasu dostarczenia mu w/w karty. Z protokołu Nr [...] sporządzonego przez funkcjonariusza celnego G. S. nie wynika, że kierowca w/w samochodu dokonał jazdy po drodze krajowej z miejsca załadunku do Urzędu Celnego, bo była taka możliwość, że mógł jechać inna drogą niż droga krajowa. Ponadto Urząd Celny również prowadzi sprzedaż kart opłaty drogowej i mógł w każdej chwili zobowiązać kierowcę do jej zakupienia. Z oświadczenia kierowcy wynika, że nie został o tym poinformowany, ani nikt go nie zobowiązał do jej zakupienia. Jak wynika z dokumentów była to pierwsza sprawa w tym Urzędzie Celnym. Odwołanie było wniesione w dniu 28.09.2002r., a postępowanie odwoławcze trwało do dnia 1.04.2003r. Kodeks postępowania administracyjnego nakładał na Izbę Celną obowiązek załatwienia sprawy w terminie do 3 miesięcy od daty złożenia odwołania, a decyzja została wydana po upływie ponad 6 miesięcy. Prawdą jest, że pismem z dnia 28.11.2002r. Izba Celna poinformowała skarżącą Firmę o przedłużeniu terminu do załatwienia odwołania, ale nie określiła konkretnej daty załatwienia sprawy, powołała się jedynie na oczekiwane wyjaśnienie Ministerstwa Finansów. W decyzji Izby Celnej nie powołano się na stanowisko Ministerstwa Finansów. Zdaniem skarżącej nałożenie kary było złośliwe. Izba Celna wniosła o oddalenie skargi i powtórzyła argumentację zamieszczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odpierając zarzut, iż kierowca mógł dojechać do Urzędu Celnego z pominięciem dróg krajowych wyjaśniła, iż Izba Celna zwróciła się do Naczelnika Urzędu Celnego o określenie trasy przejazdu przedmiotowym środkiem przewozowym w dniu 17.09.2002r. Pismem z dnia 6.03.2003r. Naczelnik Urzędu Celnego w Krośnie poinformował, że kierowca jadąc z towarem o masie 23500 kg z Z. do K. zgodnie z przepisami dotyczącymi dopuszczalnej wagi całkowitej pojazdu wraz z ładunkiem musiał poruszać się po drodze krajowej nr 98. Na potwierdzenie tej informacji Urząd Celny przesłał uwierzytelnioną kopię IDA SAD [...] z dnia 17.09.2002r. (K.47) oraz listu przewozowego CMR nr [...] (K.45), oświadczenia eksportera z dnia 14.10.2002r. i 6.03.2003r. (K. 44 i 49), a także mapki dojazdu z miejsca załadunku do Urzędu Celnego (K.41-43). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna z przyczyn uwzględnionych przez Sąd z urzędu. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), nazwanej dalej skrótem p.p.s.a. w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271), cytowanej niżej jako przepisy wprowadzające, sąd administracyjny przy rozpoznawaniu skargi nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, czyli bierze także pod uwagę uchybienia organu (materialne i procesowe), o jakich nie wspomniano w skardze. Przed omówieniem uchybień uwzględnionych przez Sąd z urzędu, tytułem wprowadzenia należy przedstawić w skrócie stan faktyczny sprawy. Otóż w dniu 17.09.2002r. funkcjonariusze Urzędu Celnego przeprowadzili kontrolę pojazdu silnikowego Volvo nr rej. [...] z przyczepą Kogel nr rej. [...], należącego do wspólników Spółki Cywilnej o nazwie "Firma A., K. Ł., K. S. w M.". Kierowca tego pojazdu nie posiadał przy sobie dowodu uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Kierowca tego pojazdu wyjaśnił, iż opłata była uiszczona, ale zapomniał zabrać ze sobą dowód uiszczenia takiej opłaty (K.3 akt administracyjnych). Do odwołania od decyzji I instancji dołączono półroczną kartę opłaty drogowej na powyższy pojazd oraz pismo [...] Zrzeszenia Międzynarodowych Przewoźników Drogowych w N. z dnia 18.09.2002r. stwierdzające, że Firma "A." w M. zakupiła w dniu 6.09.2002r. opłatę drogową półroczną nr [...] i w momencie zakupu została wypełniona na samochód nr rej. [...] z okresem ważności do dnia 5.03.2003r. (K. 11-13 akt administracyjnych). Przedstawione fakty są bezsporne. Orzekające organy celne kierując się treścią art. 87 ust. 1 i 3, art. 92 ust. 1 pkt 6 i 93 ust. 1 ustawy z dnia 6.09.2001r. o transporcie drogowym (Dz.U. Nr 125, poz. 1371, zmiany: Dz.U. z 2002r., Nr 25, poz. 253, Nr 89, poz. 804 i Dz.U. z 2003r., Nr 199, poz. 1671 – stan prawny obowiązujący w dniu 17.09.2002r. i w dacie wydania zaskarżonej decyzji 1.04.2003r.) oraz pkt 6 załącznika do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3.07.2002r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym (Dz.U. Nr 115, poz. 999) nałożyły na powyższych Przedsiębiorców (wspólników spółki cywilnej) karę pieniężną w kwocie 4000zł. Według organów celnych powołane przepisy uzasadniały wymierzenie takiej kary z tytułu samego nieposiadania w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. Zdaniem Sądu w/w konkluzja nie znajduje jednakże potwierdzenia w wymienionych przepisach ustawy o transporcie drogowym. Objaśnienie tej kwestii wymaga uprzedniego przytoczenia treści art. 87 ust. 1 i 3 i art. 92 ust. 1 pkt 6 i 12 ustawy o transporcie drogowym. Art. 87 ust. 1 brzmi następująco: "Podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego kierowca pojazdu samochodowego, z zastrzeżeniem ust. 4, jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, wypis z licencji, dowód uiszczenia należnej opłaty za korzystanie z dróg krajowych, zapisy urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy i czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas odpoczynku..." ust. 3 "Przedsiębiorca jest odpowiedzialny za wyposażenie kierowcy wykonującego przewóz w wymagane dokumenty". Art. 87 w/w ustawy nie przewiduje sankcji (kary pieniężnej) za naruszenie tego obowiązku. Art. 92 ust. 1 pkt 6 i 12 zamieszczony jest w Rozdziale 11 pt. "Kary pieniężne". Przepis ten stanowi m.innymi, że kto wykonuje transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne bez uiszczenia opłat za przejazd po drogach krajowych, lub nie mając przy sobie dokumentów o których mowa w pkt 1-5 podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 do 15.000zł. Art. 92 ust. 1 pkt 1-5 nie wymienia "nie posiadania w pojeździe dowodu uiszczenia należnej opłaty za korzystanie z dróg krajowych". Natomiast w art. 92 ust. 2 zamieszczona była delegacja dla organu wykonawczego do wydania rozporządzenia określającego wysokość kar pieniężnych za naruszenia o których mowa w ust. 1, zróżnicowane w zależności od ich rodzaju i społeczno-gospodarczej szkodliwości. Z art. 92 ustawy o transporcie drogowym explicite wynika, że kary pieniężne mogły być na nakładane za naruszenia obowiązków przewidzianych tylko w tym przepisie. Art. 92 ust. 1 nie przewidywał kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez posiadania w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. Taka kara była natomiast przewidziana w cytowanym już rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 3.07.2002r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym, które obowiązywało do dnia 28.09.2003r. Zakres delegacji ustawowej (art. 92 ust. 2) upoważniał właściwego ministra do określenia wysokości kar tylko za naruszenie obowiązków enumeratywnie wymienionych w art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym. W tym katalogu obowiązków nie wymieniono wykonywania transportu drogowego bez posiadania w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. Przewidziana była natomiast kara pieniężna za przejazd po tych drogach bez uiszczenia opłat. Oznacza to, że powyższe rozporządzenie w tym zakresie było niezgodne z upoważnieniem ustawowym. W takiej sytuacji Sąd odstąpił od zastosowania pkt 6 załącznika do tego rozporządzenia przewidującego karę pieniężną w kwocie 4000zł za nieposiadanie w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. Takie prawo Sądu wynika wprost z art. 178 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2.04.1997r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483). Jak to już uwypuklono w ustaleniach stanu faktycznego, kierowca przedmiotowego pojazdu rzeczywiście przy wykonywaniu transportu drogowego w dniu 17.09.2002r., nie miał przy sobie dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, ale przedsiębiorcy do których ten pojazd należał taką opłatę uiścili i była ona ważna w w/w dacie. Tym samym zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, nie można im przypisywać naruszenia obowiązku wykonywania transportu bez uiszczenia takiej opłaty. Na marginesie należy nadmienić, że nowela do ustawy o transporcie drogowym z dnia 23.07.2003r. (Dz.U. Nr 149, poz. 1452), która weszła w życie w dniu 28.09.2003r., nadała nowe brzmienie art. 92 i w załączniku do ustawy określiła wykaz naruszeń obowiązków i wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia. W załączniku w Lp. 1.4 ps. "Wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne z naruszeniem przepisów dotyczących opłat za przejazd po drogach krajowych przewidziano karę pieniężną za nie uiszczenie opłaty za przejazd po drogach krajowych w kwocie 3000zł, zaś bez posiadania w pojeździe dowodu uiszczenia takiej opłaty karę pieniężną w kwocie 200zł. Taki stan prawny obowiązuje jednakże od dnia 28.09.2003r. Z przedstawionych względów Sąd nie wnikał, czy kara pieniężna przewidziana w załączniku do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3.07.2002r. w kwocie 4000zł za samo nieposiadanie w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych jest adekwatna do kryterium zawartego w delegacji ustawowej i polegającego na zróżnicowaniu kar w zależności od rodzaju naruszeń i społeczno-gospodarczej szkodliwości. Skoro w załączniku do ustawy przewidziano za takie naruszenie karę w kwocie 200zł, przeto na tej podstawie prima facie można stwierdzić, że kara w kwocie 4000zł ustalona przez naczelny organ wykonawczy, nie była zgodna z wolą ustawodawcy. Z przedstawionych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera a, art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 przepisów wprowadzających, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji (pkt I wyroku). O kosztach postępowania sądowego, Sąd orzekł po myśli art. 200 p.p.s a, art. 97 § 2 Przepisów wprowadzających i § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia R.M. z dnia 30.10.1995 r. w sprawie wpisu od skarg na decyzje administracyjne oraz inne akty i czynności z zakresu administracji publicznej /Dz.U. z 1997 r., Nr 157, poz. 1032. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organy celne uwzględnią ocenę prawną Sądu zamieszczoną w niniejszym uzasadnieniu i zastosują prawo jakie obowiązywało w dniu 17.09.2002r. Zdaniem Sądu reguła, ze organ stosuje prawo obowiązujące w dacie wydania decyzji, nie ma zastosowania w sprawach związanych z nakładaniem kar pieniężnych, bowiem nie dałoby się tego pogodzić z zasadą nie działania prawa wstecz (lex retro non agit) i nie wynika to wyraźnie z noweli do ustawy o transporcie drogowym z dnia 23.07.2003r.