SA/Rz 751/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Czarnik /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. K. – następcy prawnego A. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2003 r. Nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego A. K. kwotę 30 zł /słownie: trzydzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Rz 751/03 U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. [...] Wojewoda [...] działając na podstawie art. 137 w związku z art. 136 i art. 142, art. 216 oraz art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 46 z 2000 r., poz. 543 ze zm./ i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. nr 98, poz. 1071 ze zm./ utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2003 r., [...] odmawiającą A. B. zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej obecnie, jako działka nr 36/9 o pow. 0,3106 ha położonej w obr. [...], objętej księgą wieczystą Kw nr [...]. W stosunku do działki nr 36/5 o powierzchni 0,0323 ha położonej w obr. [...], objętej Kw [...] Prezydent postępowanie umorzył. Umorzone zostało także postępowanie w sprawie przyznania nieruchomości zamiennej na rzecz wnioskującej A. B. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że odmowa zwrotu części nieruchomości oznaczonej nr 36/9 podyktowana była tym, że nie spełnione zostały prawem przewidziane przesłanki, które mogłyby skutkować zwrotem. Z kolei umorzenie postępowania zwrotowego co do działki nr 36/5 uzasadnione było tym, że działka ta znajduje się w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni [...] w P., a to na podstawie art. 229 ustawy o gospodarce gruntami jest podstawą do uznania postępowania zwrotowego za bezprzedmiotowe. W części dotyczącej przyznania nieruchomości zamiennej w zamian za wywłaszczoną nieruchomość postępowanie zostało umorzone, gdyż przepisy obowiązującego prawa nie przewidują możliwości rozpatrzenia takiego wniosku w postępowaniu zwrotowym. Z decyzją Wojewody [...] nie zgodziła się A. B. W skardze do NSA OZ w Rzeszowie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o przyznanie odszkodowania lub działki zamiennej oraz o zwolnienie z kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła historię wywłaszczonej nieruchomości i stwierdziła, że organy powinny naprawić wszelkie nieprawidłowości, które miały miejsce w przeszłości, a dotyczyły objętej wnioskiem nieruchomości. Wojewoda [...] odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie powołując argumentację jak w uzasadnieniu własnej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm./ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie jest właściwy do rozpoznania skargi A. B., gdyż skarga ta wniesiona do NSA OZ w Rzeszowie nie została rozpoznana przez ten Sąd do dnia 1 stycznia 2004 r. sąd administracyjny rozpoznając skargę zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm./ dalej: prawo o p.s.a., nie jest związany zarzutami skargi, jej wnioskami ani wskazaną podstawą prawną. Sąd orzeka w granicach danej sprawy dokonując oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze tak określony zakres kontroli Sąd stwierdza, że skarga A. B., zasługuje na uwzględnienie w części dotyczącej żądania uchylenia zaskarżonej decyzji, przy czym uchylenie następuje z innych przyczyn niż podniesione w skardze. Żądanie skargi odnoszące się do odszkodowania lub przyznania działki zamiennej nie może być przez Sąd uwzględnione, gdyż sąd administracyjny jako sąd kasacyjny dokonuje tylko oceny zgodności zaskarżonej decyzji z obowiązującymi przepisami. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego orzekania o przedmiocie sprawy, gdyż ta kompetencja należy do organów administracji publicznej. Uchylając decyzję Wojewody [...] Sąd znajduje dla takiego rozstrzygnięcia następującą argumentację. Zaskarżona decyzja utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...], w której Prezydent orzeka o działce nr 36/9 stanowiącej własność Gminy Miejskiej [...], zatem organ I instancji orzeka w sprawie dotyczącej jego własności. Sytuacja taka jest niedopuszczalna, gdyż narusza podstawowe zasady dotyczące obiektywizmu w ramach prowadzonego postępowania. W konsekwencji prowadzi to do stwierdzenia, że w tym zakresie orzekał organ, który z mocy prawa powinien podlegać wyłączeniu. Stanowisko Sądu znajduje oparcie w orzecznictwie sądowym, które wypowiedziało się jednoznacznie, że w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a., co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników /szerzej: uchwała NSA z dnia 19 maja 2003 r. OPS 1/03, ONSA 2003/4/115/. Zatem orzekanie przez organ wyłączony w sprawie będącej przedmiotem skargi musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Wskazane naruszenie nie jest jedynym jakiego dopatrzył się Sąd. Umarzając postępowanie w stosunku do działki nr 36/5 organy wskazały, że wobec faktu oddania tej działki w użytkowanie wieczyste zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, bo takie są zdaniem organów konsekwencje art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd takiego stanowiska nie podziela i stwierdza, że umorzenie jakiegokolwiek postępowania jest możliwe tylko gdy zaistnieją przypadki, gdy brak jest przedmiotu postępowania lub podmiotu, albo gdy dany rodzaj stosunków prawnych nie podlega administracyjnej reglamentacji. W sprawie takie okoliczności nie występują, a już na pewno nie istnieją, gdy w stosunku do przedmiotu objętego zwrotem zawarto umowę i ta miałaby stanowić przesłankę ujemną zwrotu. Wreszcie Sąd zauważa, że zwrot nieruchomości jest możliwy i dopuszczalny jeżeli nieruchomość nie jest wykorzystywana na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu. Zatem w postępowaniu zwrotowym na organie spoczywa ciężar wykazania celu na jaki wywłaszczono nieruchomość. W sprawie rozpoznawanej przez Sąd organy celu tego nie ustaliły w sposób jednoznaczny. Za takie ustalenie nie może być traktowane stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu decyzji odwoławczej, że wywłaszczenie podyktowane było potrzebą budowy budynków mieszkalnych. Dlatego też w ponownym postępowaniu organy muszą ustalić jaki był konkretny powód wywłaszczenia i na jaki cel miano przeznaczyć nieruchomość. Dopiero takie ustalenie pozwoli poprawnie ocenić czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd orzekł jak na wstępie mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy prawo o p.s.a.