SA/Rz 893/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Czarnik /spr./ Sędzia WSA Krystyna Józefczyk Sędzia WSA Robert Sawuła Protokolant: sekr. sądowy Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. i M. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty Powiatu z dnia [...] stycznia 2002 r. Nr [...] II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do prawomocności wyroku III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących M. i B. R. solidarnie kwotę 30 (trzydziestu) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego SA/Rz 893/02 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z [...] marca 2002 r., [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] stycznia 2002 r., [...] w sprawie ustalenia na rzecz M. i B. R. odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa działkę nr 388/2 o pow. 4400 m2 położoną w H. w wysokości 2339,43 złote. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że sposób ustalenia odszkodowania, a w konsekwencji jego wysokość jest zgodna z przepisami prawa. Z art. 130 i art. 134 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t.j. Dz. U. Nr 46 z 2000 r., poz. 543 ze zm./ wynika, że wysokość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ustala się według stanu i wartości wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji. W sprawie objętej postępowaniem dniem tym jest dzień ustalenia granic terenów budowlanych uchwałą Prezydium PRN w B., zatem dzień 20 czerwca 1972 roku, gdyż wtedy zostały ustalone granice terenów budowlanych i na mocy tego aktu działka odwołujących się nr 388/2 położona w H. została przejęta przez Skarb Państwa. Dzień 20 czerwca 1972 r. jest podstawą do określenia wartości przejmowanej nieruchomości i wartość ta może być waloryzowana na dzień wypłaty odszkodowania. W takim stanie faktycznym i prawnym Wojewoda uznał, że decyzja organu I instancji nie narusza prawa, zatem odwołanie M. i B. R. nie mogło zostać uwzględnione. Z decyzją Wojewody nie zgodzili się M. i B. R. W skardze do NSA OZ w Rzeszowie podnieśli, że zaskarżona decyzja narusza prawo. Zdaniem skarżących organy dopuściły się obrazy art. 130 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż przepis ten zakładając do ustalenia wartości nieruchomości stan nieruchomości z chwili wydania decyzji o wywłaszczeniu nie daje podstaw do przyjęcia, że wartość nieruchomości w ich przypadku ma być liczona na dzień 20 czerwca 1972 r., a następnie tak ustalona wartość ma podlegać waloryzacji. Skarżący wskazali, że formuła ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną według stanu i wartości gruntu na dzień wywłaszczenia ma sens tylko wówczas, gdy decyzja o wywłaszczeniu rozstrzyga równocześnie o odszkodowaniu. Zatem mechanizm ten jest poprawny dla przypadków, które zostały opisane w art. 129 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jednak przyjęcie w tym przepisie takiej reguły nie oznacza, że ma ona mieć zastosowanie do wszystkich możliwych przypadków. Zwłaszcza nie może być podstawą ustalenia odszkodowania w ich przypadku, który charakteryzuje się tym, że w 1972 r. nastąpiło przejęcie nieruchomości i do chwili wydania decyzji przez Starostę Powiatu nie ustalono odszkodowania za wywłaszczenie w sposób zgodny z prawem. Z tych względów skarżący uznali skargę za zasadną. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie przywołując argumentację jak w uzasadnieniu własnej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie jest właściwy do rozpoznania skargi M. i B. R., gdyż skarga wniesiona do NSA OZ w Rzeszowie nie została przez ten Sąd rozpoznana do dnia 1 stycznia 2004 r. Na podstawie art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/ dalej: prawo o p.s.a., Sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach nie będąc związany wskazanymi w skardze zarzutami, podstawą prawną oraz wnioskami. Mając tak wyznaczony zakres kontroli Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdza, że skarga M. i B. R. zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty Powiatu został uczyniony art. 130 ust. 1 w związku z art. 128 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. Nr 46, z 2000 r., poz. 543 ze zm./. Zastosowanie wskazanych przepisów jako podstawy decyzji podlegających weryfikacji w postępowaniu sądowym dokonane zostało w sposób nieuprawniony. W dacie orzekania przez Starostę Powiatu oraz Wojewodę treść art. 130 ust. 1 ustawy nie mogła mieć zastosowania do przypadku objętego skargą. Art. 130 ust. 1 stanowi, że odszkodowanie ustala się według stanu i wartości wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji administracyjnej. Przepis w takiej postaci obowiązuje od 15 lutego 2000 r., a więc od dnia, w którym weszła w życie nowelizacja z 7 stycznia 2000 r. /Dz. U. Nr 6, poz. 70/. Z jego treści wynika, że wysokość odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną ustala się według stanu i wartości nieruchomości z dnia wydania decyzji wywłaszczeniowej. Dla Sądu poza sporem pozostaje fakt, że opisana tym przepisem reguła ustalania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ma zastosowanie do tych przypadków, które są wywłaszczeniem – pojęciem prawa własności nieruchomości na podstawie indywidualnego aktu administracyjnego, a przejęcie to następuje od 15 lutego 2000 r. tzn. po dacie wejścia w życie nowelizacji, która zmieniła treść przywołanego wcześniej przepisu. Obowiązywanie wskazanej reguły można by także przyjąć do sytuacji, gdy postępowanie wywłaszczeniowe było w toku i nie zostało zakończone do 14 lutego 2000 r. Jednak zaskarżona decyzja nie dotyczy żadnej ze wskazanych wcześniej sytuacji. Odnosi się bowiem do przypadku, gdy postępowanie, którego skutkiem było przejęcie własności nieruchomości skarżących, nie było wywłaszczeniem i na pewno zakończone zostało w 1972 roku. Wywłaszczenie nieruchomości to postępowanie prowadzone na podstawie szczególnej regulacji. Taka regulacja istniała w chwili przejmowania nieruchomości M. i B. R. gdyż obowiązywała wtedy ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zatem organy nie mogą zamiennie stosować instytucji dotyczących wywłaszczenia /art. 130 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami/ i przejęcia własności dokonanego w trybie ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi /Dz. U. Nr 27, z 1969 r., poz. 216 ze zm./. Niedopuszczalność traktowania tych sytuacji jako tożsamych wynika choćby z tego, że ustawodawca nie przyjął reguły traktującej wywłaszczenie jako kategorię zbiorczą mająca zastosowanie niezależnie od formy pozbawienia własności. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest stwierdzenie, że decyzje organów wydane w sprawie objętej skargą wydane zostały bez podstawy prawnej. Brak podstawy prawnej dla decyzji jest istotną wadą, która musi skutkować stwierdzeniem nieważności tak zapadłych rozstrzygnięć. Sąd zauważa, że w chwili orzekania o odszkodowaniu nawet dla wywłaszczenia nie byłoby podstawy do wydania decyzji ustalającej odszkodowanie. Zatem w sytuacji, gdy wydano decyzję wywłaszczeniową a nie wypłacono odszkodowania lub w ogóle go nie ustalono drogą decyzyjnego określenia kwoty odszkodowania nie miałaby podstawy prawnej. Jest tak dlatego, że w dniu orzekania nie było regulacji podobnej do art. 7 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości /Dz. U. Nr 79, poz. 464/, który stanowił, że nie wypłacone do dnia wejścia tej noweli odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości wypłaca się jednorazowo po ich zrewaloryzowaniu w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Za zwłokę z wypłatą stronie przysługiwały odsetki. Ustawa o gospodarce nieruchomościami takiej reguły nie przyjęła, zatem brak byłoby podstaw do ustalania odszkodowania w drodze szczególnej decyzji odszkodowawczej. Jedyną drogą prowadzącą do uzyskania odszkodowania w sprawie objętej skargą jest skorzystanie z trybu wskazanego w art. 160 K.p.a. Sąd wskazując ten tryb przypomina, że na organach ciąży obowiązek dbania o interesy stron postępowania. Zatem to organ I instancji mając żądanie skarżących powinien wezwać ich i pouczyć, a potem poprowadzić postępowanie w kierunku ustalenia odszkodowania z tytułu stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej odszkodowanie za przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Reasumując, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Starosty Powiatu jako naruszające art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. musiały być przez Sąd usunięte z obrotu prawnego. W tym zakresie Sąd zastosował art. 145 § 1 pkt 2 ustawy prawo o p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy prawo o p.s.a.