SA/Rz 930/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Piórkowska Sędziowie NSA Bożena Wieczorska (spr.) AWSA Małgorzata Niedobylska Protokolant ref.staż. T. Tochowicz po rozpoznaniu w dniu 12 paździrnika2004 r. na rozprawie - sprawy ze skargi J. L. i A. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] maja 2003r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych I. odrzuca skargę A. L., II. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją własna decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lutego 2003r. nr [...], III. określa, że decyzje wymienione w pkt. 2 nie mogą być wykonane do chwili uprawomocnienia się wyroku, IV. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej J. L. kwotę 23 złote (słownie: dwadzieścia trzy) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Rz 930/03 U Z A S A D N I E N I E Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] maja 2003r. (nr [...]) adresowaną do J.S. – działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa – zwana dalej o.p. (Dz.U. nr 137, poz. 926 z późn.zm.) w zw. z art. 262 i 262¹ § 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. – Kodeks celny – zwanej dalej k.cel. (t.j. Dz.U. 2001, nr 75, poz. 802 z p.z.) – utrzymał w mocy swą własną decyzję z dnia [...] lutego 2003r. (nr [...]) w sprawie zwrotu należności celnych w łącznej kwocie 1986,30zł. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w dniu 9 listopada 1995r. dopuszczono do obrotu na polskim obszarze celnym – na podstawie decyzji zawartej w DOC nr [...] – części do samochodu osobowego marki Audi 80 zgłoszone przez J.S. oraz – na podstawie decyzji zawartej w DOC nr [...] – nadwozie do samochodu marki Audi 80 zgłoszone przez A. L. W wyniku powtórnej weryfikacji w/w zgłoszeń celnych Dyrektor Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] października 1997r. – wydaną po wznowieniu postępowania – dokonał ponownego wymiaru cła od sprowadzonego przez J. i A. L. samochodu w stanie rozmontowanym i wezwał strony do dopłaty powstałego niedoboru cła. Decyzją z dnia [...] listopada 1999r. (nr [...]) Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 lutego 2001r. (sygn.akt SA/Rz 2254/99) uchylił decyzję organu odwoławczego i zalecił temu organowi jednoznaczne ustalenie daty doręczenia skarżącym decyzji organu I instancji. Prezes Głównego Urzędu Ceł przyjął, iż decyzję organu I instancji doręczono w dniu 7 listopada 1997r., w związku z czym odwołanie J. i A. L. zostało wniesione po terminie i dlatego też postanowieniem z dnia [...] lipca 2001r. (nr [...]) pozostawił odwołanie bez rozpatrzenia. Wyrokiem z dnia 1 października 2002r. (sygn. akt SA/Rz 1974/01) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższe postanowienie i zalecił dokonanie ustaleń odnośnie prawidłowości doręczenia decyzji organu I instancji w trybie art. 44 k.p.a. Dyrektor Izby Celnej, który zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 marca 2002r. o przekształceniach w administracji celnej oraz zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 41, poz. 365) stał się właściwy do rozpatrzenia odwołania J. i A.L. od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] października 1997r. (nr [...]) – decyzją z dnia [...] maja 2003r. (nr [...]) uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie wszczęte w trybie wznowieniowym. Następnie decyzjami z dnia [...] lutego 2003r. (nr [...] i nr [...]) Dyrektor Izby Celnej dokonał zwrotu na rzecz J. i A. L. pobranych należności celnych. Jako podstawę prawną powyższych decyzji wskazano art. 262 i 246 § 2 kodeksu celnego oraz § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie określenia wydatków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia (Dz.U. nr 158, poz. 1050 z późn.zm.). J. L. zwrócono kwotę 1986,30zł, na którą składało się cło w kwocie 735,30zł oraz odsetki od cła w kwocie 1251,00zł. W piśmie z dnia 5 marca 2003r. J. i A. L. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając organowi celnemu błąd w ustaleniach faktycznych służących za podstawę rozstrzygnięcia i żądając zwrotu nienależnie – ich zdaniem – naliczonych i pobranych należności w łącznej kwocie 12.291,70zł powiększonej o oprocentowanie w wysokości równej wysokości odsetek pobranych od zaległości podatkowych w kwocie łącznej 7843,13zł, wg załączonych do wniosku wyliczeń odrębnie dla J.S. i A.L. Ogółem zażądano zwrotu 20.134,83zł. W uzasadnieniu wniosku J. i A. L. wyjaśniono, że w dniu 30 listopada 1999r. wpłacili kwotę 5.176,00zł, a następnie w dniach od 25 września 2001r. do 24 stycznia 2002r. pobrano od nich łącznie kwotę 7115,70zł. Powyższe kwoty stanowią nadpłatę w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej. Nadpłata powstała z dniem zapłaty nienależnego cła tj. w dniu 30 listopada 1999r. dla kwoty 5176,00zł oraz z dniem pobranych nienależnie kwot w łącznej wysokości 7115,70zł w dniach od 25 września 2001r. do 24 stycznia 2002r. Nadpłata wraz z oprocentowaniem winna być im zwrócona z urzędu stosownie do treści art. 76 § 1 w zw. z art. 78 § 3 pkt 1 ordynacji podatkowej, bowiem decyzja stanowiąca podstawę naliczenia dodatkowych należności celnych nie istnieje w obrocie prawnym, gdyż została uchylona w całości decyzją Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] grudnia 2002r. (nr [...]). Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] maja 2003r. (nr [...]) – która jest przedmiotem skargi w niniejszej sprawie – utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2003r. (nr [...]). Ustosunkowując się do zarzutów wniosku Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że art. 72 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Do postępowania w sprawach celnych stosuje się – zgodnie z art. 262 k.cel. – przepis art. 12 oraz przepisy działu IV ordynacji podatkowej. Kwestię zwrotu należności celnych oraz zwrotu ewentualnych odsetek od tych należności regulują zaś przepisy art. 250 k.cel. Zgodnie z art. 250 § 3 k.cel. od zwracanych należności celnych przywozowych lub wywozowych nie uiszcza się odsetek, chyba że niewłaściwe ustalenie kwoty było wynikiem błędu organu celnego, zaś dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania tego błędu albo też gdy należności celne nie zostały zwrócone w terminie określonym w art. 250 § 2 k.cel. W niniejszej sprawie nie wystąpiły powyższe przesłanki. Obowiązek uiszczenia należności celnych powstał w dniu 8 listopada 1995r., natomiast decyzja Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] października 1997r., którą dokonano ponownego wymiaru cła, została doręczona stronom w dniu 6 grudnia 1997r., tj. z uchybieniem 2-letniego terminu określonego w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989r. Prawo celne (Dz.U. z 1994r., nr 71, poz. 312 z późn.zm.). Decyzja ta w chwili jej wydania, tj. w dniu [...] października 1997r. była prawidłowa i tylko przyczyna proceduralna tj. doręczenie decyzji z naruszeniem art. 83 ust. 1 Prawa celnego spowodowało jej uchylenie, a zatem nie stanowiło to błędu organu celnego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję oraz na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] maja 2003r. (nr [...]) – której adresatem był A. L. – skarżący tj. J.S. i A.L. zarzucili naruszenie prawa materialnego i procedurowego, w tym w szczególności: - błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 250 § 3 k.celnego, - błąd w ustaleniach faktycznych służących za podstawę rozstrzygnięcia, - błędną ocenę zebranego materiału dowodowego i wnieśli o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz decyzji je poprzedzających. W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymali swe zarzuty podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w tym, iż ustalenie kwoty należności celnych było wynikiem błędu organu celnego, co uzasadnia – ich zdaniem - zastosowanie art. 250 § 3 k.cel. Stwierdzili również, że jako strony postępowania nie przyczynili się do powstania błędu jakim była bezczynność organu, a w jego rezultacie wydanie decyzji z naruszeniem arat. 83 ust. 1 Pr.celnego. Co więcej, w wielu pismach procesowych, w tym także w skardze do NSA z dnia 14 kwietnia 2002r., wskazali na błędne rozstrzygnięcie organu w przedmiocie naliczenia odsetek od wartości głównej. Podkreślili ponadto, iż zaskarżone decyzje, zarządzające zwrot cła, błędnie określają jego wysokość tzn. kwotę 11.649,30zł, co jest o 642,40zł mniej od dokonanych przez nich wpłat. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i dodatkowo wyjaśnił, że przyczyną powstałej różnicy było nie uwzględnienie w zaskarżonych decyzjach kosztów postępowania egzekucyjnego oraz kosztów upomnienia, których zwrot może nastąpić w drodze odrębnego postępowania. W oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 z późn.zm.) sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie przy zastosowaniu przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) – zwanej dalej jako p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy zwrot cła w niniejszej sprawie winien nastąpić bez odsetek – jak przyjął Dyrektor Izby Celnej, czy też z należnymi odsetkami – jak twierdzą skarżący. Na wstępie należy wyjaśnić, iż podstawą wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu cła było wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] października 1997r., mocą której dokonano – we wznowionym postępowaniu ponownego wymiaru cła w kwocie 5176,00zł. Decyzję tą doręczono stronom w dniu 6 grudnia 1997r. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 Prawa celnego – obowiązującego w dniu dokonania zgłoszenia celnego – nie można było wydać decyzji w sprawie wymiaru należności celnych po upływie 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek ich uiszczenia. Przepis ten ustanawiał zakaz wydawania decyzji, przy czym w orzecznictwie NSA ukształtował się pogląd – por. uchwała 7 sędziów z dnia 4 grudnia 2000r. – sygn.akt FPS 10/00 – ONSA 2001/2/56, iż przez pojęcie "wydanie decyzji" – użyte w w/w przepisie art. 83 ust. 1 Prawa celnego – należy rozumieć doręczenie (ogłoszenie) decyzji stronie. W/w decyzja Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] października 1997r. została uchylona, z uwagi właśnie na fakt, iż doręczono ją stronom z uchybieniem art. 83 ust. 1 Prawa celnego. Skoro zatem odpadła podstawa pobierania należności celnych, to tym samym podlegają one zwrotowi na zasadach określonych – w obowiązujących w dacie wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie zwrotu cła – przepisach kodeksu celnego. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Dyrektora Izby Celnej, iż zasadą – określoną w art. 250 § 3 k.cel. – jest zwrot należności celnych bez odsetek. Jednakże, od zasady tej są wyjątki, których ewentualne wystąpienie organ celny winien z badać z urzędu. I tak, zwrot należności celnych następuje z odsetkami, gdy niewłaściwe ustalenie kwoty należności celnych było wynikiem błędu organu celnego, a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania tego błędu albo też gdy należności celne nie zostały zwrócone w terminie określonym w art. 250 § 2 k.cel. Orzekający w niniejszej sprawie Dyrektor Izby Celnej stwierdził, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki określone w przepisie art. 250 § 3 k.cel. dotyczące zapłaty odsetek od zwracanych należności celnych, ponieważ ustalenie kwoty długu celnego było prawidłowe w dniu wydania decyzji i nie stanowiło błędu organu celnemu. Sąd nie podziela powyższego stanowiska. Nie ulega wątpliwości, że ustalenie kwoty długu celnego było - w dniu wydania decyzji – nieprawidłowe i z tego też powodu decyzja dokonująca – we wznowionym postępowaniu – ponownego wymiaru cła została uchylona. Zasadniczą zatem kwestią jest ocena czy niewłaściwe ustalenie kwoty należności celnych było, czy też nie, wynikiem błędu organu celnego. Przepis art. 250 § 3 k.cel., który użył sformułowania "błędu organu celnego", to jednak pojęcia tego nie zdefiniował. Natomiast w orzecznictwie NSA przyjęto (por. wyrok z dnia 10 czerwca 2003r. (sygn.akt I SA/Łd 36/02 – ONSA 2004/2/77), iż wydanie decyzji zobowiązującej stronę do zapłaty wyższego cła w sposób niezgodny z prawem, przez co należy rozumieć także doręczenie stronie decyzji po upływie dwóch lat od dnia powstania obowiązku uiszczenia cła, jest to wynikiem błędu organu celnego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten podziela. Istnienie błędu organu celnego – o którym mowa w art. 250 § 3 k.cel. – nie budzi zatem żadnych wątpliwości Sądu. Do oceny pozostaje natomiast kwestia, czy dłużnik przyczynił się do powstania tego błędu, czy też nie. Brak przyczynienia się dłużnika do powstania błędu organu celnego uzasadniałby zwrot należności celnych wraz z odsetkami. Okoliczność ta jednak nie była przedmiotem wnikliwej oceny orzekającego organu. Z urzędu Sąd stwierdza, iż w aktach sprawy brak jest potwierdzenia doręczenia decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lutego 2003r. J.L., jednakże ze względu na to, że w/w decyzja nie zawierała prawidłowego pouczenia o zasadach wnoszenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Sąd uznał, iż wniosek J. i A. L. z dnia 5 marca 2003r. (nadany w dniu 10 marca 2003r.) został wniesiony w terminie. Skargę A. L. – który nie był adresatem zaskarżonej decyzji – Sąd odrzucił na podstawie art. 50 w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 p.s.a. uznając, iż nie ma on w niniejszej sprawie interesu prawnego do wniesienia skargi. Na marginesie Sąd zauważa, że A.L. wniósł również skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] maja 2003r. (nr [...]) – której jest adresatem. Sprawę tą Sąd prowadzi pod sygn. akt SA/Rz 929/03. W uwzględnieniu powyższych wywodów Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Dyrektora Izby Celnej zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów prawa procesowego, które nie miało jednak charakteru istotnego, co uzasadnia ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy p.s.a.