I SA/Sz 1/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Jaździński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska,, Sędzia NSA Zofia Przegalińska, Protokolant Joanna Marska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 marca 2009 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej oddala skargę Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz art. 262 i art. 2652 ustawy z dnia 9.01.1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze. zm.) w zw. z art. 26 ustawy z dnia 19.03.2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623 ze zm.), Dyrektor Izby Celnej orzekł o utrzymaniu w mocy własnej decyzji z dnia 6.08.2008 r., odmawiającej Z. D. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] r., Nr [...]. Z uzasadnienia wskazanej na wstępie decyzji Dyrektora Izby Celnej wynika, że w dniu [...] r. w Urzędzie Celnym na podstawie noty tranzytowej T2 nr [...] objęto wspólną procedurą tranzytową towar w postaci samochodu osobowego V., którego odbiorcą był Z.D., głównym zobowiązanym firma F., zaś jego przewoźnikiem D. M. Towar ten zaewidencjonowany został w Oddziale Celnym w K. i zgodnie z zapisem w polu 53 zgłoszenia celnego winien być zostać dostarczony do urzędu celnego przeznaczenia, tj. do Urzędu Celnego w G. w terminie do dnia [...] r. W związku z nie wywiązaniem się z obowiązku wynikającego z procedury tranzytu i niedostarczeniem towaru objętego procedurą tranzytu do urzędu celnego przeznaczenia, Dyrektor Urzędu Celnego wszczął postępowanie w sprawie uregulowania sytuacji tego towaru, a następnie decyzją z dnia [...] r. stwierdził, że wspólna procedura tranzytu realizowana na podstawie zgłoszenia celnego T2 nr [...] z dnia [...] r., którą objęto towar w postaci samochodu osobowego marki V., nie została zakończona, a towar usunięto spod dozoru celnego, w związku z czym w dniu [...] r. powstał dług celny, który został obliczony po zweryfikowaniu przez organ celny wartości celnej towaru, a towar objęty został procedurą dopuszczenia do obrotu w kraju, natomiast za dłużników w sprawie uznano: firmę F., D. M. jako przewoźnika oraz Z. D. jako odbiorcę towaru. Decyzja ta doręczona została powyższym adresatom odpowiednio w dniach: [...] r., [...] r. i [...] r. Nie skorzystali oni z przysługującego im prawa do wniesienia odwołania, wobec czego decyzja stała się ostateczną. Wynika dalej z omawianego uzasadnienia, że pismem z dnia [...] r., skierowanym do Naczelnika Urzędu Celnego w toku prowadzonego przez ten organ postępowania wszczętego na wniosek Z. D. z dnia [...] r. o uchylenie ostatecznej decyzji z dnia [...] r., reprezentująca tegoż wnioskodawcę pełnomocnik wniosła o stwierdzenie nieważności tej decyzji, podnosząc m.in., iż z otrzymanego postanowienia tegoż organu z dnia [...] r. o podjęciu zawieszonego postępowania wszczętego wnioskiem z dnia [...] r., dowiedziała się o jego zawieszeniu z powodu konieczności wcześniejszego rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności tejże samej decyzji, jaki złożony został przez firmę F. Wniosła ona o doręczenie pism związanych z wnioskiem firmy F. o stwierdzenie nieważności decyzji, zauważając, iż wniosek ten dotyczy decyzji, której adresatem jest także Z. D. Rozpatrując zawarty w w/w piśmie z dnia [...] r., wniosek pełnomocnika Z. D. wniosek o stwierdzenie nieważności, Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] r., uzasadniając to upływem terminu przewidzianego dla złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności. Od decyzji tej Z. D. wniósł odwołanie powołując się na naruszenie art. 247 § 1 pkt 2,3,5,7 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego oraz naruszenie art. 2652 Kodeksu celnego, a także art. 78-79 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wynika dalej z uzasadnienia wskazanej na wstępie decyzji Dyrektora Izby Celnej że rozpatrując odwołanie od wydanej przez siebie w dniu [...] r. decyzji, organ ten nie znalazł podstaw do zmiany swego stanowiska w kwestii odmowy wszczęcia na wniosek Z. D. postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących naruszenia wskazanych w nim przepisów postępowania, organ odwoławczy podkreślił na wstępie, że jakkolwiek z dniem wejścia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej, tj. z dniem 1.05.2004 r., przestała obowiązywać ustawa z dnia 9.01.1997 r. - Kodeks celny, to jednakże, zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 19.03.2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne, w sprawach dotyczących długu celnego, który powstał przed uzyskaniem przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej, jak ma to miejsce w rozpatrywanej sprawie, zastosowanie znajdują przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy sprzed 1.05.2004 r., przez które rozumieć należy - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych - zarówno przepisy prawa materialnego, jak i formalnego, zawarte w Kodeksie celnym z dnia 9.01.1997 r., który stanowi, że do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepis art. 12 oraz przepisy działu IV ustawy - Ordynacja podatkowa. Zauważył dalej, że postępowanie w sprawach celnych regulują przepisy Kodeksu celnego zawarte w tytule IX jego Działu I, zaś odpowiednie stosowanie przepisów Działu IV Ordynacji podatkowej ma miejsce w kwestiach nie uregulowanych odrębnie w samym Kodeksie celnym. Takie uregulowanie, odrębne od przyjętego w Ordynacji podatkowej, zawarte zostało w art. 2652 Kodeksu celnego w kwestii dotyczącej terminu do wystąpienia przez stronę z żądaniem wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Złożenie takiego żądania po upływie określonego w tymże przepisie terminu powoduje, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności nie może być prowadzone, a zatem wniosek nie może być merytorycznie rozpatrywany i to niezależnie od jego zasadności. Organ odwoławczy przytoczył dalej treść przepisów art. 2652 Kodeksu celnego, stwierdzając, że wynika z niego trzyletni, liczony od dnia powstania długu celnego, termin do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji względnie wznowienia postępowania. Wskazał też, że zgodnie z art. 11 Kodeksu celnego, przewidziane w nim terminy nie podlegają przedłużeniu, odroczeniu względnie przywróceniu, poza wypadkami ustanowionymi w przepisach prawa. Ponieważ w decyzji ostatecznej, której dotyczy złożony wniosek o stwierdzenie nieważności, datę powstania długu celnego określono na dzień [...] r., przewidziany przepisem art. 2652 Kodeksu celnego trzyletni termin do wszczęcia postępowania o stwierdzenie jej nieważności upłynął z dniem [...] r., co oznacza, że złożony przez stronę w piśmie z dnia [...] r. wniosek o stwierdzenie nieważności w/w decyzji ostatecznej wniesiony został z uchybieniem trzyletniego terminu. Odnosząc się do sformułowanego w odwołaniu zarzutu naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej poprzez brak ich zastosowania w rozpatrywanej sprawie, organ odwoławczy uznał je za chybione ze względów wcześniej przez siebie wskazanych, podobnie jak za nieuzasadniony uznał podniesiony w odwołaniu zarzut naruszenia 78 i 79 Konstytucji Rzeczypospolitej, wyjaśniając obszernie swoje stanowisko w tym zakresie. Wskazana na wstępie decyzja ostateczna, odmawiająca wszczęcia na wniosek strony postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w przedmiocie długu celnego powstałego z tytułu usunięcia spod dozoru celnego przywiezionego w tranzycie samochodu osobowego, zaskarżona została przez Z.D. do sądu administracyjnego z powodu jej niezgodności z prawem. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i stwierdzenie naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, skarżący zarzuca tej decyzji: - naruszenie art. 211 § 3, art. 213 § 5 i art. 265 § 2 Kodeksu celnego "poprzez ich niezastosowanie, a tym samym skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w postępowaniu"; - naruszenie art. 85 § 1 Kodeksu celnego "poprzez naruszenie ogólnych zasad obliczania wysokości należności celnych" w sytuacji, gdy "nie zaszły szczególne okoliczności uzasadniające odejście od ogólnych zasad i podwyższenie należności celnych"; - "naruszenie zasad rządzących postępowaniem poprzez działanie przez organy celne w sposób podważający zaufanie do organów państwowych, godzące w dobre imię obywatela, naruszające prawo oraz nie zmierzające do dokładnego zbadania stanu faktycznego, które w konsekwencji rzutuje na rozstrzygnięcie sprawy i wpływa na wydanie wadliwej decyzji". Z uzasadnienia skargi wynika, że skarżąc decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji z dnia [...] r., skarżący sformułowane przez siebie zarzuty naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania celnego odnosi w istocie do decyzji ostatecznej, której dotyczył jego wniosek o stwierdzenie nieważności i w stosunku do której nie zostały przez żadną ze stron, do których decyzja ta została skierowana, wyczerpane przysługujące im w postępowaniu celnym środki zaskarżenia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swego stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Skargę uznać należało za nieuzasadnioną, nie zachodzą bowiem podstawy do stwierdzenia, ze zaskarżona decyzja ostateczna wydana została z naruszeniem przepisów prawa. W związku z istotą zarzutów skargi, sprowadzających się w rzeczywistości do kwestionowania ustaleń dotyczących odpowiedzialności skarżącego za dług celny, powstały w dniu [...] r. w związku z nie zakończeniem procedury tranzytu i usunięciem towaru spod dozoru celnego, zauważyć na wstępie należy, iż będąc powołanym do kontroli działalności administracji publicznej - a więc także administracji celnej - pod względem jej zgodności z prawem, stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Jakkolwiek też - w myśl art. 135 w/w ustawy - sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, gdy jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, ale odnosi się to wyłącznie do postępowań prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Reguły powyższe oznaczają, że zakres sądowej kontroli określają nie tyle zarzuty i wnioski skargi, którymi sąd nie jest związany i z urzędu bada, czy doszło do naruszenia prawa materialnego lub procesowego, lecz przede wszystkim przedmiot, którego dotyczy zaskarżony akt lub czynność, tym zaś w rozpatrywanej sprawie jest możliwość wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji organu celnego mającej przymiot decyzji ostatecznej. Stosownie do przepisu art. 128 Ordynacji podatkowej, mającego odpowiednie zastosowanie w postępowaniu celnym ze względu na dyspozycję art. 262 Kodeksu celnego, decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym (celnym), są ostateczne, zaś ich uchylenie lub zmiana względnie stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w tej ustawie oraz w ustawach podatkowych (celnych). Wynika z po-wyższego przepisu, iż formułując powyższą zasadę trwałości decyzji zapadłych w postępowaniu podatkowym (celnych), oznaczającą, iż sprawa podatkowa (celna) zakończona decyzją, od której odwołanie nie służy, została załatwiona ostatecznie, ustawodawca dopuszcza jednak określone wyjątki, wyznaczając warunki odstąpienia od tej zasady. I tak, w myśl art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej w sprawie zakończonej decyzją ostateczną organ podatkowy (celny) stwierdza nieważność postępowania, jeżeli zaistnieje którakolwiek z przewidzianych w nim przesłanek, jednakże wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sytuacji, gdy - jak to wskazuje dyspozycja przepisu art. 249 § 1 pkt 1 tejże Ordynacji - żądanie zostało wniesione po upływie pięciu lat od dnia doręczenia tej decyzji. Stanowiąc w art. 262, iż do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy działu IV Ordynacji podatkowej, Kodeks celny zawiera w Tytule IX "Postępowanie w sprawach celnych" szereg postanowień szczegółowych regulujących określone zagadnienia w sposób odmienny od regulacji przyjętej w Ordynacji podatkowej. I tak, dopuszczając możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznej w drodze wznowienia postępowania lub stwierdzenia jej nieważności, Kodeks celny stanowi w art. 2652, że po upływie trzech lat od dnia powstania długu celnego organ celny nie wszczyna z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oraz odmawia wszczęcia takiego postępowania na wniosek strony, a także nie wznawia postępowania. Jak zatem wynika z tego przepisu, upływ wspomnianego w nim terminu stanowi bezwzględną przeszkodę do wszczęcia postępowania mającego na celu stwierdzenie nieważności decyzji określającej powstanie długu celnego i to niezależnie od ewentualnej wadliwości takiej decyzji. Na gruncie rozpatrywanej sprawy niespornym jest, że decyzja, której stwierdzenia nieważności dotyczył wniosek skarżącego, nie została zaskarżona w trybie odwoławczym, co oczywiście oznacza, iż jako ostateczna nie mogła ona być przed-miotem kontroli sądu administracyjnego. Stwierdza ona powstanie długu celnego z dniem [...] r., czyniąc zarazem skarżącego odpowiedzialnym solidarnie za ten dług. Określony przepisem art. 2652 Kodeksu celnego trzyletni termin do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności upłynął zatem, jak to trafnie wskazano w zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej ., z dniem [...] r., tymczasem zawarte w piśmie pełnomocnika skarżącego żądanie wszczęcia takiego postępowania złożone zostało dopiero w dniu [...] r. (data stempla pocztowego). W pełni zasadnym i zgodnym z w/w przepisem jest przeto stanowisko orzekającego w sprawie organu celnego w kwestii odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wskazanej wyżej decyzji ostatecznej określającej odpowiedzialność skarżącego za dług celny powstały w następstwie usunięcia spod dozoru celnego towaru objętego procedurą tranzytu. Odnosząc się wprost do zawartych w skardze zarzutów naruszenia wskazanych tam przepisów prawa materialnego stwierdzić należało całkowitą ich bezzasadność w sytuacji, gdy przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia nie była odmowa stwierdzenia nieważności z powodu braku podstaw do stwierdzenia, że decyzja dotknięta jest którąkolwiek z wad kwalifikowanych wymienionych w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej, lecz odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności spowodowana upływem ustawowego terminu do takiego wszczęcia. W świetle niespornych ustaleń dotyczących upływu tego terminu chybionymi są również podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przez organ celny przepisów postępowania celnego. Nie znajdując w tych warunkach podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja ostateczna nie odpowiada wskazanym w niej przepisom prawa, stosownie do przepisu art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzec należało o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.