I SA/Sz 10/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Joanna Marska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi Z. i C. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu I raty podatku od nieruchomości za 2007 r. I. oddala skargę, II. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata T. S. kwotę [...] powiększoną o stosowną stawkę podatku od towarów i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej, oraz kwotę [...] tytułem zwrotu poniesionych wydatków. Burmistrz Miasta i Gminy T. decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy, na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacji podatkowej (Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60, ze zm.) odmówił skarżącym Z. i C. D. umorzenia zaległości w spłacie I raty podatku od nieruchomości za rok 2007 za nieruchomości położone przy ul. [...] w T. W wyniku rozpoznania odwołania skarżących, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na następujący stan faktyczny sprawy: Z i C. D. wnioskiem z dnia 16 marca 2007 r. zwrócili się do Burmistrza Miasta i Gminy T. o umorzenie I raty podatku od nieruchomości za 2007 r. uzasadniając swoją prośbę podtopieniem posesji w ostatnim okresie, zalaniem pomieszczeń piwnicy i większości gruntów, które spowodowało straty. Organ podatkowy odmawiając przyznania przedmiotowej ulgi wyjaśnił podatnikom pojęcie "ważnego interesu podatnika" i w wyniku dokonanych oględzin nieruchomości oraz na podstawie dokumentów dotyczących zgłoszenia przez podatników zalania posesji, stwierdził, że skoro zaistniała sytuacja nie została uznana za klęskę żywiołową to nie może stanowić przesłanki do umorzenia raty podatku. Organ pierwszej instancji zbadał również sytuację materialną i możliwości płatnicze rodziny, ustalając, że dochodem trzyosobowej rodziny jest renta w wysokości [...] zł, a koszty utrzymania w sezonie letnim wynoszą [...] zł, ocenił, że sytuacja ta nie odbiega znacznie od sytuacji innych podatników, zatem nie posiadając cech szczególności i wyjątkowości nie przemawia za zastosowaniem ulgi podatkowej. Ponadto zauważono, że podatnicy zapłacili I, II i III ratę podatku od nieruchomości za 2007 r. oraz, że w latach ubiegłych podatnicy uzyskali pomoc w postaci umorzenia podatku od nieruchomości z uwagi na stan powodzi na rzecze R. W uzasadnieniu zaskarżonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...], wydanej wskutek rozpoznania odwołania podatników, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji. Wskazano, że Burmistrz Miasta i Gminy T. rozpoznając ponownie wniosek Z. i C. D. działał zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, tj. art. 67a Ordynacji podatkowej. Organ odwoławczy nie dopatrzył się też żadnych uchybień w przeprowadzonym postępowaniu ani żadnych wad decyzji uznając, że jej uzasadnienie spełnia wymogi z art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Wskazał, że organ pierwszej instancji prawidłowo wyjaśnił podatnikom znaczenie pojęć "ważnego interesu podatnika" i "ważnego interesu publicznego", o których mowa w art. 67a Ordynacji podatkowej, i w tym kontekście ocenił sytuację materialną wnioskodawców wykazaną przez nich w postępowaniu podatkowym oraz ustaloną w wyniku czynności uzupełniających przeprowadzonych przez organ. Wskazano też, że organ pierwszej instancji umożliwił podatnikom wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego w trybie art. 200 Ordynacji podatkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. dalej w uzasadnieniu swojej decyzji, wskazując na wynikający z przepisów prawa obowiązek podatników regulowania ciążących na nich zobowiązań podatkowych oraz wynikający z art. 67 a Ordynacji podatkowej wyjątek od tej zasady, stwierdził, że ważny interes podatnika winien być oceniany ze względu na obiektywne kryteria. Następnie powołując się na poglądy orzecznictwa i doktryny organ odwoławczy wyjaśnił, że decydujące znaczenie przy badaniu zasadności wniosku o ulgę mają nadzwyczajne okoliczności, losowe przypadki, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika, pozbawiające go możliwości regulowania zaległości, czy powodujące utratę możliwości zarobkowych lub utratę majątku. Odnosząc się natomiast do podnoszonej we wniosku i odwołaniu okoliczności wystąpienia powodzi i strat u podatnika, nie kwestionując powyższych zdarzeń, organ stwierdził, że okoliczność ta nie ma związku z wnioskiem o umorzenie raty podatku za 2007 r., bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w tym roku sytuacja powodzi nie nastąpiła, a jedynie wystąpienie wód podsiąkowych (gruntowych) na wysokości 15 cm. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia [...] dokonało także oceny sytuacji materialnej podatników i uznając ją z punktu widzenia wykazanych dochodów ([...] zł renta skarżącego) i wydatków rodziny za trudną, wskazało na okoliczność uregulowania nie tylko I raty podatku za 2007 r., ale także rat II i III, bieżące regulowanie należności związanych z prowadzonym gospodarstwem domowym (gaz, energia elektryczna, woda) oraz niekorzystanie z pomocy społecznej. Zdaniem organu odwoławczego powyższe świadczy o możliwościach płatniczych podatników. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skarżący Z. i C. D. wnieśli o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta i Gminy T. z dnia [...] i jednocześnie o "zasądzenie przez WSA w S. prawa do umorzenia I raty podatku od nieruchomości w kwocie [...] zł". W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie rozpoznało należycie ich odwołania. Wskazali, że dokonując oceny ich sytuacji materialnej pominięto ich trudną sytuację zdrowotną, okoliczność utrzymywania się 3 osobowej rodziny z renty skarżącego, jak również nie uwzględniono skutków powodzi i podtopień budynków. Podatnicy wyjaśnili też, że wpłaty I raty podatku dokonali w terminie, w trakcie toczącego się postępowania odwoławczego w celu uniknięcia postępowania egzekucyjnego i ukarania grzywną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Podstawowym środkiem kontroli jest, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia, gdy sąd stwierdzi, że wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem przepisów postępowania dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy administracyjne nie zastępują zatem organów administracyjnych - nie dokonują ustaleń faktycznych, nie umarzają zaległości podatkowych, ani nie zmieniają zaskarżonych decyzji. Wobec tego zawarty w skardze wniosek skarżących o "zasądzenie prawa do umorzenia I raty podatku od nieruchomości za 2007 r." nie może być rozpatrzony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zgodnie z art. 67a §1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Przepis ten skonstruowany jest na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że pozostawia w gestii organów podatkowych ocenę, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające umorzenie, jak również zakres ewentualnego umorzenia. Właściwa ocena występowania bądź braku wymienionych przesłanek winna być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całego materiału dowodowego, poprzedzona wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych. Ustawodawca w wyżej wskazanym przepisie zatem pozostawił do wyłącznej kompetencji organów podatkowych ocenę, czy okoliczności faktyczne konkretnej sprawy przemawiają za ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym w umorzeniu zaległości podatkowych, a więc za rezygnacją przez Skarb Państwa z wierzytelności podatkowej. Organ podatkowy dysponuje więc pewnym zakresem swobody zarówno w wykładni pojęć: "ważny interes podatnika" i "interes publiczny". W razie stwierdzenia, że dany przypadek mieści się w hipotezie normy art.67a §1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, będzie mógł zastosować uznanie. Oznacza to, że stwierdzenie wystąpienia jednej z przesłanek lub obu łącznie powoduje konieczność rozważenia czy zaległość podatkowa może być umorzona. Umorzenie zaległości podatkowych skutkuje wygaśnięciem zobowiązania podatkowego w części, w jakiej nastąpiło umorzenie. Jest to tzw. nieefektywny sposób wygaszania zobowiązań, bowiem Skarb Państwa w istocie nie otrzymuje należnych mu danin, w związku z tym instytucja umorzenia winna mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Zasadą bowiem jest płacenie podatków. Jak słusznie zauważył organ podatkowy, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, iż ważny interes podatnika występuje w sytuacjach szczególnych, w których niemożność uregulowania zaległości podatkowych jest spowodowana przypadkami losowymi, takimi jak: klęski żywiołowe powodujące utratę majątku, trwała niezdolność zarobkowania wywołana chorobą, kalectwo, itp. Są to oczywiście jedynie przykładowe sytuacje. Przyjmuje się, że skoro umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją nadzwyczajną, to tym samym ważny interes podatnika musi posiadać tę samą cechę, a co za tym idzie musi charakteryzować się nieprzewidywalnością i niezależnością od sposobu postępowania podatnika. Przystępując zatem do oceny legalności zaskarżonej decyzji z dnia [...], należy stwierdzić, że kontrola Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego tej decyzji jest w znacznej części ograniczona i sprowadza się wyłącznie do oceny czynności postępowania dowodowo-wyjaśniającego i dokonanych na tej podstawie ustaleń faktycznych przez organy podatkowe. W niniejszej sprawie Sąd ma zatem prawo jedynie zbadać uzasadnienie stanowiska organu podatkowego w kontekście wystąpienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości podatkowych, czy organ podejmując rozstrzygnięcie w ramach swego uznania wskazał przekonujące przyczyny dla jakich nie zastosował instytucji umorzenia nawet jeśli podatnik spełnił przesłanki ważnego interesu podatnika. Mając powyższe na uwadze Sąd nie ma podstaw do stwierdzenia, że organ odwoławczy nie sprostał tym wymogom. Zaskarżona decyzja zatem nie narusza przepisów prawa materialnego, w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia, jak również przepisów proceduralnych w stopniu mającym wpływ na wynik niniejszej sprawy. Sąd nie dopatrzył się też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub wystąpienia przesłanek pozwalających na stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Analiza zaskarżonej decyzji, jak również dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, dowodzi, że w sposób wnikliwy i dostatecznie szczegółowy rozważono okoliczności i fakty istotne dla wyniku niniejszego postępowania. Przed wydaniem decyzji organy podatkowe podjęły wszelkie kroki zmierzające do zebrania kompletnego i nie budzącego wątpliwości materiału dowodowego, co do wyjaśnienia stanu faktycznego. Organy rozstrzygały sprawę w oparciu o oświadczenie o stanie majątkowym podatników, dokumentację przedłożoną przez podatników, a także dokonane czynności dowodowe przez organ podatkowy (oględziny), co świadczy, że zbadano należycie sytuację majątkową i warunki egzystencji strony skarżącej. Zatem przesłanki umorzenia wynikające z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej zostały prawidłowo ocenione w kontekście osobistej sytuacji majątkowej podatników, również z uwzględnieniem okoliczności podnoszonych stale przez skarżących (a będących podstawą przyznania ulgi podatkowej w latach ubiegłych), związanych z poniesionymi stratami wskutek występujących powodzi i podtopień. Odnosząc się do zarzutu skargi, że organy podatkowe pominęły przy ocenie sytuacji skarżących ich zły stan zdrowia, niskie dochody i ponoszone wydatki należy uznać go za całkowicie bezzasadny. Z treści skargi można wnioskować, że zdaniem skarżących na ich dramatyczną sytuację materialną ma wpływ ich sytuacja zdrowotna. Jak wynika z uzasadnienia decyzji Burmistrza z dnia [...] organ oceniał sytuację podatników na podstawie danych wynikających ze złożonego wniosku, protokołu zawierającego oświadczenie o stanie majątkowym oraz przedłożonych w trakcie postępowania dokumentów (rachunków, dokumentacji medycznej) wskazujących miedzy innymi na wysokość wydatków podatników związanych z utrzymaniem, w tym na leczenie i uwzględnił wszystkie te wydatki w łącznej kwocie kosztów utrzymania (str. 2 decyzji z [...]), uznał zatem, tę okoliczność za mającą wpływ na sytuację finansową skarżących i możliwości płatnicze. Przy czym zauważono, pomimo niskich dochodów, że podatnicy regulują swoje zobowiązania w sposób terminowy. Zdaniem Sądu, świadczy to o tym, nie kwestionując złego stanu zdrowia skarżących, że sytuacja zdrowotna nie stanowi o wyjątkowości sytuacji skarżących. Ponadto należy zauważyć, że w toku postępowania podatkowego strony nie wskazywały, w jaki inny, nadzwyczajny sposób, zły stan zdrowia przemawia za uznaniem go za ważny interes podatnika w rozumieniu art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, a podatnicy byli przecież zawiadamiani o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego. Oznacza to, że organy podatkowe należycie zapewniły stronom czynny udział w postępowaniu, stwarzając możliwość uzupełnienia materiału dowodowego w tym zakresie, złożenia dodatkowych wyjaśnień, strony z prawa tego jednak nie skorzystały. Nie budzi również zastrzeżeń Sądu argumentacja organów w kwestii nie uwzględnienia za przesłankę do umorzenia raty podatku okoliczności występowania powodzi i podtopień nieruchomości należącej do skarżących i w związku z tym strat majątkowych, decyzja wyjaśnia bowiem motywy jakimi organ się kierował podejmując taką ocenę. Słusznie zatem przyjęły organy, że wskazane okoliczności nie mają bezpośredniego związku z wnioskiem o umorzenie, skoro jak wynika z dokumentacji znajdującej się w posiadaniu organu gminy oraz dokumentów przedstawianych przez podatników, w roku 2007 r. powódź nie wystąpiła. Należy jeszcze raz podkreślić, iż umorzenie zaległości podatkowej jest prawem, a nie obowiązkiem organów podatkowych i może mieć miejsce tylko w sytuacjach szczególnych i wyjątkowych. Regułą jest powszechność opodatkowania dlatego umorzenie zaległości jest instytucją nadzwyczajną i nie może stanowić środka prowadzącego do wyrównywania strat, szkód majątkowych (spowodowanych np. podtopieniem), czy mieć zastosowanie na podstawie subiektywnych odczuć podatnika. Organy podatkowe mając powyższe na uwadze trafnie zatem uznały, iż jakkolwiek sytuacja wystąpienia zniszczeń powodziowych faktycznie miała miejsce to nie uzasadnia udzielenia wnioskowanej ulgi. Reasumując, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym, jak i przepisami procedury administracyjnej. W opinii Sądu, przy rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy organy podatkowe wzięły pod uwagę wszystkie istotne okoliczności faktyczne, o czym świadczy uzasadnienie zaskarżonej decyzji, a ocena tych okoliczności nie wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów. Należy nadmienić, iż Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji skarżących, jednakże przedstawionym we wniosku okolicznościom trafnie odmówiono w zaskarżonej decyzji waloru wyjątkowości uzasadniającego umorzenie zaległości podatkowych. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny , na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu adwokata w kwocie 240 zł i zwrocie poniesionych wydatków w kwocie 17 zł (opłata skarbowa) orzeczono na podstawie art. 209 i art. 250 wyżej wymiennej ustawy oraz § 18 ust. 1 lit. c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.). Na rozprawie bowiem pełnomocnik ustanowiony z urzędu – apl. adwokacki A.N. – pełnomocnik substytucyjny adw. T. S. wniósł o zasądzenie kosztów postępowania oświadczając, że koszty zastępstwa procesowego nie zostały uiszczone przez stronę skarżącą w całości ani w części.