I SA/Sz 1014/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.) Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Protokolant Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi M.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 października 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Zaskarżoną decyzją o nr [...] z [...] r. Z. U. S., po rozpatrzeniu wniosku M. D. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 10 maja 2012 r. M.D. zwróciła się do Z. U. S. z prośbą o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Rozpoznając powyższy wniosek, Zakład odmówił dłużniczce zastosowania wnioskowanej ulgi. 23 lipca 2012 r. M.D. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek umotywowany został jej trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Zainteresowana podniosła, że zadłużenie jest zbyt wysokie, aby mogła się z niego wywiązać. Ponadto, dłużniczka poinformowała, że przy wsparciu rodziców jest w stanie spłacić część zaległości w wysokości [...] zł na ubezpieczenia społeczne oraz kwotę [...] zł na ubezpieczenie zdrowotne. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczym załączyła: * pismo z dnia 20 lipca 2012r.; * historię choroby za okres od 1991 r. do 1997 r. (załączoną również do wniosku z dnia 10 maja 2012 r.); * wynik badania RTG kręgosłupa lędźwiowego z dnia 28 kwietnia 2009 r.; * wypis z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 1 grudnia 1997 r.; * kartę informacyjną z dnia 30 stycznia 1997 r. (załączoną również do wniosku z dnia 10 maja 2012 r.); * zaświadczenie lekarskie z dnia 19 lipca 2012 r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Z. U. S. wskazał, że zainteresowana umorzeniem prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 października 2006 r. w zakresie sprzedaży detalicznej prowadzonej w niewyspecjalizowanych sklepach. Na koncie dłużniczki figurują zaległości z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 10/2004 r., 10/2006 r. w łącznej kwocie [...] zł plus odsetki za zwłokę liczone do dnia zapłaty włącznie oraz z tytułu nieopłaconych w terminie składek w części finansowanej przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne za okres od 02/2005 r.-08/2005 r., 02/2006 r.-03/2006 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2005 r. - 10/2005 r., 02/2006 r.-03/2006 r. w łącznej kwocie [...] zł plus odsetki za zwłokę liczone do dnia zapłaty włącznie oraz z tytułu kosztów upomnienia w łącznej kwocie [....] zł. Wobec zobowiązanej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. W ramach egzekucji, w dniu 13 czerwca 2012 r., wpłynęła wpłata w wysokości [....] zł. Egzekucja jest w toku. Na podstawie danych Kompleksowego Systemu Informatycznego Z. U. S. ustalono także, że M.D. od 1 sierpnia 2012 r. figuruje jako pracownik podlegający ubezpieczeniu zatrudniony w "K. S.C." z wynagrodzeniem [...] zł brutto. Zainteresowana umorzeniem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z ojcem – W. N. oraz matką – K. N. Matka dłużniczki osiąga dochód z tytułu emerytury w wysokości [...] zł brutto, natomiast ojciec zobowiązanej pobiera rentę inwalidzką w wysokości [....] zł brutto. Organ wskazał także, że M.D. oświadczyła, że ponosi stałe wydatki na opłaty z tytułu czynszu w wysokości [....] zł oraz koszty związane z leczeniem w kwocie około [...] zł. Następnie, powołując się na stosowne przepisy organ wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umorzone w sytuacji ich całkowitej nieściągalności a pomimo jej braku w uzasadnionych przypadkach ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Po wyjaśnieniu, kiedy zachodzi całkowita nieściągalność oraz przywołaniu regulacji Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, podkreślając przy tym, że decyzje ZUS w zakresie umarzania należności Zakładu z tytułu składek (w tym także odsetek od nieopłaconych składek) mają charakter uznaniowy. Rozstrzygnięcie takie zależy zatem od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia. W ocenie organu, ponownie rozpatrującego sprawę uznano, że w przedmiotowej sprawie w stosunku do dłużniczki formalnie nie zachodzi całkowita nieściągalność o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wobec zobowiązanej Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. prowadzi bowiem postępowanie egzekucyjne. Postępowanie jest w toku i nie zostało formalnie zakończone. Powyższe wyklucza zatem zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, tym bardziej, że zobowiązana pracuje w Spółce "K." z wynagrodzeniem [...] zł brutto. Ponownie zatem rozpatrując przedmiotową sprawę Zakład uznał, że brak jest uzasadnionego przypadku, który na gruncie ustaleń faktycznych i prawnych niniejszej sprawy obligowałby organ rentowy do umorzenia przedmiotowych należności i stanowiłby o definitywnej rezygnacji z ich dochodzenia. Przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności organ ponownie rozpatrujący sprawę uwzględnił okoliczność, że wnioskodawczyni jest osobą schorowaną i ponosi koszty związane z leczeniem. Organ rentowy nie kwestionował również tego, że zobowiązana nie jest w stanie jednorazowo, czy też w bliżej określonym i z góry ustalonym przedziale czasu, opłacić zaległości z tytułu składek, jak również tego, że spłata tych zobowiązań (przystąpienie do systematycznej spłaty) stanowi dodatkowe obciążenie wydatków w prowadzonym gospodarstwie domowym. Następnie, w uzasadnieniu decyzji, organ wskazał, że brak środków na opłacenie należności wobec Z. U. S., oraz powołana wysokość tego zobowiązania przytoczone w piśmie z dnia 20 lipca 2012 r., przy uwzględnieniu sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanej nie przesądza jednoznacznie wypełnienia okoliczności, o których mowa w art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zobowiązana pracuje i osiąga dochody. Ponadto w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej z dnia 16 maja 2012 r. zawarła informację, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z ojcem i matką. Organ przeanalizował także sytuację zdrowotną dłużniczki, a reasumując podkreślił, że każdy rozpoczynający działalność gospodarczą, robi to na własne ryzyko. Płacenie składek jest obowiązkiem płatnika a prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z osiąganiem dochodów, ale również z ryzykiem ponoszenia strat i nie można dopuścić by koszty prowadzonej działalności przenosić na instytucje państwowe i innych płatników (podatników). Skarżąca niezgadzając się z decyzją z [...] r. wniosła skargę do tutejszego Sądu, podnosząc, że jej sytuacja zdrowotna i finansowa nie pozwala na spłatę zadłużenia wobec ZUS. W uzasadnieniu skargi M.D. wskazała na dochody uzyskiwane przez rodziców oraz wyszczególniła wydatki jakie, wraz z rodziną, zobowiązana jest ponosić podkreślając, że Spółce "K." zatrudniona była sezonowo - w okresie od 1 czerwca do 31 sierpnia 2012 r. Reasumując, skarżąca wskazała, że zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek przekraczają możliwości finansowe jej oraz jej rodziców. W odpowiedzi na skargę Z. U. S. wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia podniesionych w niej zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej jako "p.p.s.a.". Rozpoznając niniejszą sprawę, w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącej z dnia 10 maja 2012 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za okres od 1 stycznia 2004 r. do 31 października 2006 r. Zgodnie z przepisem art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej u.s.u.s., należności z tytułu składek - pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) - mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należnościz tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Natomiast, przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W ocenie Sądu, organ orzekający w sprawie zasadnie uznał, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle tego przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje. Wobec zobowiązanej Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. prowadzi bowiem postępowanie egzekucyjne. Postępowanie jest w toku i nie zostało formalnie zakończone. Powyższe wyklucza zatem zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, tym bardziej, że organ znajdował się w posiadaniu informacji, że zobowiązana pracuje w "K. S.C." z wynagrodzeniem [....] zł brutto. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Zakład zasadnie przyjął, że nie występują przesłanki zawarte w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a tym samym brak jest podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia, gdyż jest to sytuacja przejściowa. W § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (Dz. U. z 2003 r., Nr141, poz.1365) z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określono, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z ojcem i matką. Matka dłużniczki osiąga dochód z tytułu emerytury w wysokości [....] zł brutto, natomiast ojciec zobowiązanej pobiera rentę inwalidzką w wysokości [...] zł brutto. Mając na uwadze powyższe, organ wskazał, że średni miesięczny dochód na członka rodziny wynosi [..] zł brutto, a nadto wnioskodawczyni wskazała, że "przy wsparciu rodziców jest w stanie wywiązać się z zaległości w wysokości [...] zł na ubezpieczenia społeczne oraz na kwotę [...] zł na ubezpieczenie zdrowotne". W prowadzonym gospodarstwie domowym istnieją zatem dochody stanowiące zabezpieczenie podstawowych niezbędnych potrzeb życiowych członków rodziny jak również systematycznej spłaty wymagalnych zobowiązań bądź ich dochodzenia w ramach egzekucji w zakresie i wysokości dozwolonej prawem. Z tego też względu nie można uznać, że świetle przedstawionej sytuacji osobistej i majątkowej, spłata należności pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny. Jednocześnie, mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu należności z tytułu ZUS wskazać należy, że organ przeanalizował sytuację osobistą skarżącej, dokonując analizy przedłożonej dokumentacji, z której wynika, że M.D. uległa wypadkowi komunikacyjnemu w styczniu 1997 r. Z wypisu treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 1 grudnia 1997 r. stwierdzono, że była ona niezdolna częściowo do pracy w okresie od 8 stycznia 1997 r. do grudnia 1998 r. Od 2001 r. zobowiązana była aktywna zawodowo (czynny przedsiębiorca). Mając na uwadze powyższe nie można uznać za bezpodstawne stanowiska zaprezentowanego w zaskarżonej decyzji, że schorzenia skarżącej nie stanowiły okoliczności trwale wykluczającej ją z rynku pracy i możliwości zarobkowania, a przede wszystkim możliwości prowadzenia przez nią działalności gospodarczej w latach 2001-2006. Niewątpliwie zgodzić się należy, ze stanowiskiem Zakładu, że powoływanie się na trudną sytuację materialną dłużnika, jak również niskie dochody nie może stanowić automatycznie podstawy do umorzenia i zwolnienia z długu w każdym przypadku. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje prawdopodobieństwo w przyszłości wyegzekwowania zaległych składek, choćby z uwagi na możliwość osiągania dochodów, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne. Jednocześnie podkreślić należy, że w przypadku pogorszenia sytuacji finansowej lub zdrowotnej skarżącej możliwej jest w każdym czasie ponownie zwrócenie się do ZUS o zastosowanie ulgi w spłacie zaległych składek. Mając na uwadze powyższe, zgodnie z treścią art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.