I SA/Sz 1023/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości w podatku akcyzowym za [...] r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę [...] złotych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie R. T., w skardze z dnia [...] r. na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Celnej zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, który uzupełnił składając urzędowy formularz PPF. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że przy uzyskiwanych dochodach nie jest w stanie uiścić jakiejkolwiek opłaty sądowej bez uszczerbku dla swojego utrzymania i swojej rodziny, wskazując, że został wpisany do wykazu dłużników niewypłacalnych przez sąd w [...]. Z wniosku oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że skarżący otrzymuje wynagrodzenie minimalne w kwocie [...] zł netto ([...] zł brutto). Gospodarstwo domowe prowadzi z żoną – D. T. i synem – R. T. Skarżący nie wykazał żadnego majątku nieruchomego, wartościowych ruchomości, ani też zasobów pieniężnych (oszczędności, papiery wartościowe itp.). Skarżący i jego żona mieszkają w mieszkaniu stanowiącym własność córek i ponosi ograniczone wydatki na utrzymanie domu. W kwestii stanu majątkowego osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe skarżący podał, że D. T. wpisana jest również na listę dłużników niewypłacalnych, a syn – R. T. jest bezrobotny (niezarejestrowany w urzędzie pracy), wpisany na listę [...] w [...], obecnie stara się o staż za granicą. Miesięczne dochody rodziny to kwota [...] zł brutto, stanowiąca wynagrodzenie skarżącego ze stosunku pracy oraz emerytura jego żony. Skarżący wskazał, że wydatki miesięczne na utrzymanie rodziny wynoszą [...] zł, w tym ujął: zakup żywności, ubrań i lekarstw. R. T. oświadczył, że zarówno on jak i jego żona nie posiadają rachunków bankowych. Z rocznych zeznań podatkowych za [...] r. wynika, że skarżący i jego żona za [...] r. deklarowali łączny przychód ze stosunku pracy w kwocie [...], dochód w kwocie [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej w skrócie "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Przede wszystkim należy wskazać, że koszty postępowania, które skarżący jest zobowiązany w chwili obecnej uiścić, aby jego sprawa została rozpoznana przez sąd to kwota [...] zł wpisu od skargi. Należy także wskazać, że przed tutejszym sądem toczą się także [...] inne sprawy, w których wpisy od skarg wynoszą łącznie [...] zł. W ocenie referendarza sądowego, skarżący w swoim wniosku wykazał, że w chwili obecnej nie posiada środków pieniężnych w wysokości pozwalającej ponieść opłaty sądowe w kwocie [...] zł, o czym świadczy brak oszczędności i brak majątku. Jednakże analiza jego sytuacji materialnej i rodzinnej, wynikającej ze złożonych oświadczeń i dokumentów oraz okoliczności sprawy nakazuje uznać, że skarżący powinien partycypować w kosztach postępowania w granicach jego możliwości finansowych. Zdaniem referendarza sądowego skarżący bowiem posiada pewne możliwości finansowe, które pozwolą ponieść pomniejszony wpis od skargi bez zagrożenia dla jego egzystencji i jego rodziny, pomimo tego, że decyzją sądu został uznany za dłużnika niewypłacalnego. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i synem, posiada dwa stałe źródła dochodów – wynagrodzenie za pracę i emerytura żony, z czego otrzymuje łącznie kwotę [...] zł brutto (ok. [...] zł netto). Wnioskodawca oświadczył, że jego wydatki związane z zakupem żywności, ubrań i lekarstw to kwota [...] zł, nie wykazał natomiast opłat za mieszkanie, wskazując, że ponosi je w stopniu ograniczonym ze względu na to, że mieszka w domu stanowiący własność córek. Z zestawienia otrzymywanych dochodów z wykazanymi wydatkami wywnioskować należy, że skarżący jest w stanie wygospodarować niewielkie środki pieniężne na koszty sądowe, gdyż po opłaceniu wydatków pozostaje mu kwota ok. [...] zł. W tych okolicznościach, oceniając możliwości finansowe strony i ustalając poziom kosztów sądowych, które strona jest w stanie ponieść, przyjęto, że jest to kwota [...] zł w [...] sprawach, czyli po [...] zł w każdej sprawie. Powyższe rozstrzygnięcie uwzględnia okoliczność, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, że dochody, które otrzymuje nie wystarczają na zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych, a także to, że korzysta ze wsparcia dzieci. Reasumując, analiza złożonych oświadczeń i dokumentów przemawia za zasadnością uznania, że skarżący powinien uiścić tytułem wpisu od skargi kwotę [...] zł, a w pozostałej części będzie korzystał ze zwolnienia od tego wpisu. Odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie oznacza istnienie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na dalszym etapie postępowania. Uzasadnia ją to, że w chwili obecnej zwolnienie skarżącego od poniesienia innych ewentualnych kosztów, wobec tego, że jego sytuacja finansowa może ulec zmianie, byłoby przedwczesne. Należy wskazać, że co do dalszych kosztów sądowych strona może złożyć przecież kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, a jego sytuacja będzie wtedy podlegała ponownej ocenie. Rozstrzygnięcie powyższe, w ocenie referendarza sądowego – z jednej strony – nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych (wykazanych) potrzeb życiowych, nie ograniczy prawa kontroli wydanej w jego sprawie decyzji administracyjnej, a z drugiej strony – nie naruszy zasady wynikającej z art. 199 P.p.s.a. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 4 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.