I SA/Sz 1023/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu [...] r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] marca 2018 r. o odmowie przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie z Jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za I, II, III, i IV kwartał 2012 r. p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Skarżący P. S., wraz ze skargą z dnia [...] r. na wyżej opisane postanowienie, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I ustalono wpis od skargi w sprawie w kwocie [...]zł. Przedmiotowy wniosek Skarżący uzupełnił, składając w dniu [...] r. urzędowy formularz PPF, w którym zaznaczył, że ubiega się o prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie radcy prawnego. Ww. wniosek przedłożono wyznaczonemu referendarzowi sądowemu do merytorycznego rozpoznania w dniu [...] r. W uzasadnieniu wniosku Skarżący podał, że obecnie jest ciężko chory, porusza się o kuli i przy pomocy wózka inwalidzkiego. Skarżący wskazał, że otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł miesięcznie, z pracy na ˝ etatu. Posiada nieruchomość, z której prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Wartość nieruchomości po opisie i oszacowaniu pokrywa jedynie 20% zadłużenia, które wynosi ok. [...] zł. Skarżący gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Odnośnie do majątku Skarżący wskazał na nieruchomość zabytkową o powierzchni [...] m2 i wartości [...] zł oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, w całości zajęte przez komornika sądowego. Wykazał miesięczne wydatki i zobowiązania w postaci: opłaty za energię elektryczną w kwocie [...]zł, zakupu lekarstw w kwocie [...]zł, wywozu śmieci w kwocie [...]zł, zakupu żywności w kwocie [...]zł. Do wniosku Skarżący dołączył kopię karty leczenia szpitalnego w okresie [...] r. do [...] r. Uznając ww. oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych Skarżącego, referendarz sądowy wezwał Skarżącego pismem z dnia [...] r. do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Powyższe zobowiązanie obejmowało: - kopię rocznego zeznania podatkowego Skarżącego za 2016 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym lub zaświadczenie z urzędu skarbowego, potwierdzające, że Skarżący nie składał rocznego zeznania podatkowego za 2016 r.; - zaświadczenie pracodawcy o wysokości zarobków Skarżącego netto z ostatnich sześciu miesięcy lub kopii umowę o pracę, wskazujące na wysokość wynagrodzenia netto z wymienionego okresu; - dokument potwierdzający, że Skarżący jest osobą niepełnosprawną, poruszającą się przy pomocy kuli i na wózku inwalidzkim; - dokument potwierdzający prowadzenie egzekucji z nieruchomości oraz na jakim jest etapie; - kopię decyzji wydanej na Skarżącego w sprawie podatków lokalnych (podatku od nieruchomości, rolnego, itd.) za 2017 r.; - dokumenty potwierdzające wysokość poniesionych wydatków na konieczne utrzymanie rodziny z ostatnich dwóch miesięcy; - dodatkowe oświadczenie w zakresie sytuacji rodzinnej, wskazującego jaki jest stan cywilny Skarżącego, czy pozostaje w związku małżeńskim, czy mieszka z żoną lub z innymi osobami (proszę podać stopień pokrewieństwa z tymi osobami), czy osoby wspólnie zamieszkujące partycypują w kosztach utrzymania domu, w jakiej wysokości wraz z dokumentami źródłowymi, potwierdzającymi wykazane okoliczności; - jeśli Skarżący pozostaje w związku małżeńskim - oświadczenie o wysokości miesięcznych dochodów i wydatków żony oraz o jej stanie majątkowym wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość dochodów i stan posiadania; - wyciągi z posiadanych przez Skarżącego rachunków bankowych z ich stanem za okres sześciu miesięcy lub dokumentu potwierdzającego likwidację rachunków bankowych. W ww. wezwaniu wyznaczono 10-dniowy termin, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. Wezwanie to zostało doręczone Skarżącemu [...] r., zatem 10-dniowy termin upłynął bezskutecznie [...] r. We wskazanym terminie, Skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów i oświadczeń. Nie wyjaśnił również przyczyny niewykonania wezwania. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wyjaśnił, że analizując informacje przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., ww. pismem z [...] r. wezwano Skarżącego do przekazania dodatkowych informacji wraz z odpowiednimi dokumentami dotyczącymi jego stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego. Z uwagi na to, że Skarżący nie wypełnił ww. wezwania i nie przekazał żadnych dowodów mogących obrazować w pełni sytuację finansową, majątkową i rodzinną, referendarz sądowy uznał, że Skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W piśmie z dnia [...] r. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, podnosząc, że spełnia warunki do zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego o czym Sąd doskonale wie. Brak zwolnieniaz kosztów sądowych ograniczy jego konstytucyjne prawo do sądu i sprawiedliwego rozpoznania sprawy. Na zarządzenie Sądu z dnia [...] r. ponownie wezwano Skarżącego do złożenia ww. dokumentów objętych wezwaniem referendarza sądowego. W ww. wezwaniu wyznaczono 14 dniowy termin, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. Wezwanie to zostało doręczone Skarżącemu pod wskazany adres w dniu [...] r., 14 dniowy termin upłynął bezskutecznie [...] r. We wskazanym terminie, Skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów i oświadczeń. Nie wyjaśnił również przyczyny niewykonania wezwania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). W sprawie Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego oraz zwolnienie od kosztów sądowych w całości (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zatem stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na obecnym etapie postępowania, na koszty sądowe składa się wpis od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi [...] zł, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy określona w rozdziale 3 w dziale V p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z [...] r. I FZ [...] i z [...] r., I FZ [...]). Przede wszystkim zauważyć trzeba, że ocena sytuacji materialnej strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy dokonywana jest poprzez porównanie uzyskiwanego przez nią dochodu z wydatkami, które będzie zobowiązana ponieść w toczącym się postępowaniu sądowym. Tylko bowiem osoby, których stan majątkowy (a więc brak jakichkolwiek dochodów lub też dochody uzyskiwane w wysokości wykluczającej wygospodarowanie jakichkolwiek dodatkowych środków) mogą liczyć na ewentualne przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu starszy referendarz sądowy prawidłowo wezwał Stronę o dodatkowe dokumenty. Ponadto, Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż z uwagi na brak odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] r. nie było możliwe zweryfikowanie ogólnych informacji podanych w formularzu PPF. Tym samym nie można było kategorycznie stwierdzić, że sytuacja Skarżącego jest na tyle trudna, iż nie jest możliwe uiszczenie przez niego wpisu sądowego w kwocie [...]zł lub chociażby ułamkowej jego kwoty oraz, że konieczne jest przyznanie mu radcy prawnego z urzędu. Nadto, również na etapie sprzeciwu od ww. postanowienia, Skarżący nie nadesłał dokumentów potwierdzających trudną sytuację finansową i osobistą. Takich dokumentów nie przedłożono również na dodatkowe w tym zakresie wezwanie Sądu z dnia [...] r., w którym wyznaczono Skarżącemu stosunkowo długi tj. 14 dniowy termin na zebranie i nadesłanie stosownych dokumentów, do których przedłożenia był już wzywany przez referendarza sądowego. Zaznaczyć bowiem trzeba, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przytoczonego powyżej przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zawarty w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, bowiem że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Rzetelna i wolna od wątpliwości ocena możliwości płatniczych strony jest możliwa, tylko gdy orzekający dysponuje dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te wina przedstawić strona. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia [...] r., II FZ [...] oraz z dnia [...] r., II FZ [...]). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia [...] r., GZ [...]). Należy również podkreślić, iż ani referendarz sądowy ani sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia [...] r. II GZ [...]). Odnosząc się natomiast do twierdzeń Skarżącego, że jego zła sytuacja życiowa i materialna jest znana Sądowi, Sąd wskazuje, że wiadome mu jest z urzędu, iż w innych sprawach ze skarg Skarżącego sygn. akt I SA/Sz [...], I SA/Sz [...] oraz I SA/Sz [...] Skarżący składał wnioski o przyznanie prawa pomocy. W wyniku ich rozpoznania odmawiano mu jednak przyznania prawa pomocy lub pozostawiano złożone wnioski bez rozpatrzenia. Nadto, ostatni wniosek Skarżącego był rozpatrywany [...] r., a zatem informacje w nim zawarte nie są aktualne. Dla uzyskania prawa pomocy w niniejszej sprawie, Skarżący był więc obowiązany przekazać dokumenty i oświadczenia wskazane ww. wezwaniach referendarza sądowego oraz Sądu, czego jednak nie uczynił. Tym samym wobec nieprzedstawienia przez Skarżącego jakichkolwiek dowodów źródłowych potwierdzających dane wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd uznał, że w sprawie nie wykazano, że Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przypomnieć jeszcze raz należy, że prawo pomocy powinno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 260 § 1-3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.