I SA/Sz 1046/11

Dnia 9 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 9 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S.-W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z Jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [..] . Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty mandatu karnego p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych J. S.-W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na powołaną powyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S.. Skarżąca, wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie[...] , wystąpiła do Sądu o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na nieuzupełnienie ww. wniosku i niezłożenie go na urzędowym formularzu PPF, zarządzeniem z dnia 22 czerwca 2012 r., wniosek skarżącej pozostawiono bez rozpoznania, a strona nie wniosła zażalenia na to zarządzenie. Pismem z dnia 11 lipca 2012 r., Sąd ponownie wezwał skarżącą do uiszczenia należnego wpisu od skargi. W terminie do wykonania wezwania Sądu, J. S.-W. wystąpiła z kolejnym wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek, na w formularzu PPF skarżąca wskazała, że: jest osobą samotną, z powodu braku zleceń została zmuszona do zawieszenia prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, nie ma innych dochodów i żyje z zaoszczędzonych środków i pomocy rodziny, ma do spłacenia kredyt na samochód. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego i posiada: mieszkanie o powierzchni [...] udział w mieszkaniu rodziny wynoszący [...] oraz zasoby pieniężne w kwocie[...] . Innego majątku w postaci wartościowych rzeczy ruchomych skarżąca nie wykazała. W związku z tym, że oświadczenia J. S.-W. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., wezwano stronę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, w tym m.in. wyciągów z posiadanych przez skarżącą wszystkich rachunków bankowych (w tym lokat, kart kredytowych) z ich stanem z okresu ostatnich 3 miesięcy oraz oświadczeń skarżącej, jaka jest pełna wysokość posiadanych przez nią oszczędności i czy obecnie uzyskuje ona wsparcie finansowe od rodziny lub osób trzecich – ze wskazaniem, kto udziela jej tego wsparcia oraz w jakiej wysokości. Odpowiadając na powyższe wezwanie, skarżąca nadesłała pismo z dnia 10 września 2012 r., w którym oświadczyła, że nigdy nie korzystała ani też nie ubiegała się o przyznanie pomocy społecznej, nie posiada żadnych oszczędności na rachunkach bankowych ani żadnych lokat i kart kredytowych, zaś wsparcie finansowe uzyskuje od swojej rodziny, mamy, córki i braci. Do pisma tego strona załączyła: – zeznanie podatkowe PIT-36L za 2011 r., w którym wykazała stratę w kwocie [...] zł; – zaświadczenie z dnia 25 marca 2011 r. o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej zawieszenia działalności gospodarczej, w którym wskazano, że data rozpoczęcia zawieszenia to 26 marca 2011 r., a przewidywany okres zawieszenia to 24 miesiące; – rachunki za prąd ([....] zł za okres od 04.06.2012 r. do 03.08.2012 r., płatne do dnia 22.08.2012 r.) i gaz ([...] zł płatne do 24.09.2012 r.); informację z dnia 12 kwietnia 2012 r. zawierającą rozliczenie kosztów właściciela lokalu mieszkalnego z okresu 01.01.2011 r. do 31.12.2011 r. i wskazanie salda konta na dzień 29.02.2012 r., z którego wynika kwota do zapłaty w wysokości [...] zł; pismo z dnia 16 kwietnia 2012 r. S. TBS Sp. z o.o. zawierający informację o wysokości opłat zaliczkowych za lokal ze wskazaniem kwoty należności[...] – dokumenty te strona określiła jako "zaległe rachunki za gaz, prąd, czynsz"; – wykaz rat kredytu (obecnie [...] zł miesięcznie); – wydruki dotyczące: Konta [...] ze wskazaniem salda w wysokości[...] zł i dostępnych środków [...] ze wskazaniem środków dostępnych i salda –[...] zł; według oświadczenia strony stan kont nie zmienił się od roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne wydatki związane z utrzymaniem strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, gdyż są one nieodzowne. Z przytoczonej regulacji wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Dodatkowo należy zauważyć, że gwarantowane art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności prawo do sądu nie jest bezwarunkowe, a państwa korzystają z pewnego marginesu uznania w tej mierze. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić przy tym trzeba, że w związku z uznaniem, iż informacje podane przez stronę we wniosku nie były wystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości, pismem z dnia 21 sierpnia 2012 r., skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Jakkolwiek skarżąca udzieliła odpowiedzi na wezwanie, to jednakże nie zrealizowała w pełni nałożonych na nią zobowiązań, co wyłącza możliwość uznania, że w przypadku wnioskodawczyni zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżąca w formularzu PPF podała jedynie ogólnikowe dane, z których wynika, że jest osobą samotną, zawiesiła działalność gospodarczą, nie ma innych dochodów i żyje z zaoszczędzonych środków oraz pomocy rodziny, ma do spłacenia kredyt na samochód, zaś jedynymi składnikami jej majątku są: mieszkanie o powierzchni[...] , udział w mieszkaniu rodziny wynoszący [...] oraz zasoby pieniężne w kwocie [...] W odpowiedzi na wezwanie Sądu, strona uzupełniła ww. informacje, wskazując, że nigdy nie korzystała ani też nie ubiegała się o przyznanie pomocy społecznej, nie posiada żadnych lokat i kart kredytowych. Nadesłała również dokumenty: potwierdzające uzyskanie w 2011 r. straty z prowadzonej działalności, zawieszenie tej działalności z dniem 26 marca 2011 r. oraz mające świadczyć o spoczywających na niej obciążeniach finansowych (wykaz rat kredytu na samochód oraz rachunki za gaz i prąd, informacje o płatnościach do TBS). Z dokumentów tych wynika, że obecna rata kredytu na samochód wynosi[...] zł, średni miesięczny wydatek za prąd i gaz to ok. [...] zł, zaś zaliczka na koszty zarządu nieruchomością wspólną, świadczenia (woda, ścieki, wywóz nieczystości, domofon) i wpłata na fundusz remontowy na dzień 16 kwietnia 2012 r. stanowiła kwotę [...] zł. Zaznaczyć przy tym należy, że w przypadku rachunków za gaz i prąd oraz informacji o płatnościach do TBS, strona oświadczyła, że stanowią one (cyt.) "zaległe rachunki za gaz, prąd, czynsz", jednakże nie przedłożyła, żadnych dokumentów, które potwierdzałyby, że - w momencie składania oświadczenia - należności te faktycznie nie zostały uregulowane w terminie ich płatności. Podkreślić także należy, że pomimo wyraźnego wezwania Sądu do wskazania, jaka jest pełna wysokość posiadanych przez nią oszczędności i czy obecnie uzyskuje ona wsparcie finansowe od rodziny lub osób trzecich – ze wskazaniem, kto udziela jej tego wsparcia oraz w jakiej wysokości, strona ograniczyła się wyłącznie do stwierdzenia, że nie posiada żadnych oszczędności na rachunkach bankowych, a pomoc finansową uzyskuje od swojej rodziny, mamy, córki i braci. Tymczasem takie ogólnikowe stwierdzenie osoby ubiegającej się o uzyskanie wsparcia ze strony Skarbu Państwa w związku z zainicjowanym postępowaniem sądowoadministracyjnym uniemożliwia dokonanie oceny, czy i w jakim zakresie skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Ponadto Sąd wezwał stronę do przedłożenia wyciągów z posiadanych przez skarżącą wszystkich rachunków bankowych z ich stanem z okresu ostatnich 3 miesięcy. W odpowiedzi strona przedstawiła elektronicznie wygenerowane wydruki dotyczące Konta [..] ze wskazaniem salda w wysokości[...] zł i dostępnych środków [...] zł oraz [...] ze wskazaniem środków dostępnych i salda [....] oświadczając, że stan kont nie zmienił się od roku. Oceniając powyższe, stwierdzić należy, że działanie strony nie spowodowało wypełnienia zobowiązania Sądu. Z przedłożonych wydruków nie wynika bowiem, jakiego okresu dotyczą i czy na kontach tych były wykonywane jakiekolwiek operacje, a na wydruku dotyczącym Konta [...] brak jest nawet daty jego sporządzenia (wynika z niego jedynie, że ostatnie udane logowanie do konta miało miejsce 20 lipca 2012 r.). Wobec powyższego uznać należy, że strona nie ujawniła wszystkich danych dotyczących jej sytuacji materialnej i finansowej, przedstawiając tylko takie informacje, które mają świadczyć o tym, że jej sytuacja jest zła. Tymczasem, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów skarżącej i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Dopiero bowiem zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy skarżącą stać na poniesienie kosztów sądowych, czy jest w stanie zrezygnować z pewnych wydatków w celu uiszczenia opłaty sądowej. Natomiast bierna postawa i uchylenie się od przedłożenia wszystkich dokumentów potwierdzających twierdzenia skarżącej, skutkuje tym, że jej wniosek nie może zostać rozpoznany pozytywnie. W tym stanie sprawy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.