I SA/Sz 105/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych p o s t a n a w i a: 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę [...] 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżący R. J., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie posiada w chwili obecnej środków na zapłatę wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi zysku. W stosunku do skarżącego prowadzona jest egzekucja komornicza z własnościowego prawa do lokalu spółdzielczego położonego w S., [...] i egzekucja [...] . Skarżący podał, że nie jest nigdzie zatrudniony i próbuje zarabiać pieniądze z dorywczych prac. Skarżący jest zobowiązany i płaci alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie na uczącego się syna, co jest dla niego dużym wydatkiem. Z oświadczenia o stanie rodzinnym wynika, że skarżący nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego. W oświadczeniu majątkowym wykazał, że posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o pow. [...] m kw. Innego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.) nie wykazano. Skarżący we wniosku wskazał także, że od ponad 10 lat leczy się na schorzenia kręgosłupa, które nie pozwalają mu na normalne funkcjonowanie i pracę. W rubryce formularza dotyczącej dochodów skarżący wpisał, że dochodów nie ma. Do wniosku załączono: - zawiadomienie komornicze o wszczęciu egzekucji z[...] . na rzecz wierzyciela –[...], - postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w S. z dnia [...] o powołaniu biegłego do wykonania czynności niezbędnych dla sporządzenia opisu i oszacowania nieruchomości, - wezwanie skarżącego do zapłaty zaległości na rzecz spółdzielni mieszkaniowej w kwocie [...] zł, odsetek w kwocie [...] zł oraz pozostałych kosztów postępowania w kwocie [...] zł, - zeznanie skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w roku 2010 r. (z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym), w którym zadeklarował przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, stratę w kwocie [...] zł, - kserokopię wniosku skarżącego z 2008 r. o rentę z tytułu niezdolności do pracy wraz z załącznikami. Skarżący, wykonując wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń przedłożył także: 1. zaświadczenie Prezydenta Miasta S. z dnia [...] ., zaświadczające, że w lokalu przy ul. [...] zameldowanych jest [...] osób na pobyt stały; 2. oświadczenie skarżącego z dnia [...] r. wyjaśniające, że zamieszkujące ze skarżącym osoby ([...] osób) to rodzina poprzedniego właściciela lokalu (lokal został zlicytowany przez komornika), były właściciel w zamian za możliwość zamieszkiwania w tym lokalu zobowiązał się do ponoszenia kosztów jego utrzymania. Brak opłat doprowadził do zadłużenia mieszkania i wszczęcia egzekucji w stosunku do skarżącego; 3. raport z księgi przychodów i rozchodów za okres od [...] r. do lutego 2011 r., z którego wynika, iż skarżący w okresie tym osiągnął przychód z działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły [...] zł, poniósł stratę w kwocie [...] zł; 4. kserokopię aktu notarialnego z dnia [...] r. (Rep A[...] ), stanowiącego umowę darowizny dokonanej przez R. J. na rzecz jego syna K.J. udziału we spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego wraz z wkładem budowlanym; 5. kserokopię aktu notarialnego z dnia[...] . (Rep[...] ), stanowiącego umowę sprzedaży przez skarżącego udziału do [...] części nieruchomości działki nr [...] położonej w K. o pow. [...] ha wpisanej do rejestru zabytków (zespół pałacowo – parkowy) za kwotę [...] zł; 6. kserokopię aktu notarialnego z dnia [...] r. (Rep.[...] ), stanowiącego umowę sprzedaży przez skarżącego lokalu mieszkalnego [...] położonego w S. przy ul. [...] za kwotę [...] zł; 7. kserokopię wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 21 września 2004 r., orzekającego rozwód skarżącego i zasądzającego alimenty na rzecz małoletniego syna w kwocie [...] zł miesięcznie. Ponadto skarżący złożył oświadczenie, w którym wyjaśnił, że jest rozwiedziony z A. J. i jest ojcem 23 letniego uczącego się na U[...] S. syna K., miesięczne wydatki skarżącego na utrzymanie mieszkania, koszty życia i alimenty wynoszą miesięcznie ok. [...] zł, a także, że w tym roku nie uzyskał żadnego przychodu z pracy dorywczej, a uzyskane z tego tytułu w 2010 r. środki pieniężne w kwocie [...] zł przeznaczył na zakup materiałów związanych z nauką syna. Odnośnie przedłożonego wniosku o rentę z 2008 r. skarżący oświadczył, że renty nie otrzymał i nie korzysta z żadnego zasiłku. Nie korzystał i nie korzysta też z pomocy społecznej, ani nie ubiegał się o jej przyznanie, ponieważ miał perspektywy osiągnięcia zysku z działalności gospodarczej, jednak planowane przedsięwzięcie nie przyniosło zysku w związku z kryzysem i załamaniem rynku w S.. Skarżący wskazał także, że nie posiada czynnych rachunków bankowych, kart płatniczych, lokat bankowych. W zakresie posiadanego wcześniej majątku w postaci nieruchomości skarżący wyjaśnił, że środki pieniężne ze zbycia mieszkania położonego przy ul. [...] w S. zostały wydane częściowo na zakup mieszkania przy [...] i na bieżące utrzymanie, natomiast pieniądze ze sprzedaży udziałów w nieruchomości w K. zostały wydatkowane na potrzeby związane z bieżącym utrzymaniem. Skarżący nie posiada jednak dokumentów dotyczących wydatkowanych oszczędności. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Na wstępie należy wskazać, że wpis od skargi w rozpoznawanej sprawie wynosi [...] zł. Są to jedyne koszty sądowe, które na tym etapie postępowania skarżący jest zobowiązany uiścić, aby jego skarga została rozpoznana przez Sąd. Dążąc do zapewnienia skarżącemu konstytucyjnego prawa do sądu należało wniosek skarżącego w części uwzględnić. Skarżący wykazał bowiem, że w chwili obecnej nie dysponuje kwotą [...] zł na całość wpisu sądowego, z uwagi na brak oszczędności, obowiązek płacenia alimentów, zadłużenie z tytułu opłat za mieszkanie powstałe z winy osób trzecich. Jednak nie wskazano na żadne nadzwyczajne okoliczności, wystarczające aby zwolnić skarżącego całkowicie od kosztów sądowych. Zdaniem referendarza sądowego skarżący powinien partycypować w kosztach sądowych sprawy choćby w minimalnym zakresie. Skarżący w swoim wniosku podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi zysków. Jak wynika z przedłożonych dokumentów księgowych firmy skarżący otrzymuje jednak jakieś środki pieniężne ze sprzedaży towarów i usług (w styczniu 2011 r. wykazał sprzedaż na kwotę [...] zł, a w lutym 2011 r. na kwotę [...] zł). Z dokumentów wynika także, iż rozlicza stratę podatkową, jednakże jest ona jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie oznacza, że skarżący w ramach finansowania działalności nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Strata podatkowa sama w sobie zatem nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy. Za zwolnieniem skarżącego z całości kosztów sądowych skarżącego nie przemawia także niepowodzenie planowanego przedsięwzięcia i brak spodziewanych zysków z uwagi na trudną sytuację na rynku. Są to okoliczności dotyczące każdego przedsiębiorcy, stanowiące normalne ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej. Nie uzasadniają zatem uprzywilejowanego traktowania skarżącego i uwzględnienia jego wniosku w całości. Świadczyłoby to bowiem o nierównym traktowaniu współobywateli, którzy ubiegając się o prawo pomocy powołali się na podobne okoliczności i prawa tego nie uzyskali. Skarżący posiada stałe źródło dochodów i ma możliwości zarobkowania. Okoliczność, że jest to utrudnione ze względu na stan zdrowia nie została w żaden sposób potwierdzona aktualnym zaświadczeniem o stanie zdrowia. W związku z tym, nie można dać wiary twierdzeniom skarżącego, że jego sytuacja jest tak zła, że nie ma możliwości finansowych. Potwierdza to oświadczenie strony w zakresie ponoszonych wydatków na utrzymanie (w kwocie [...] zł), w którym poza ogólnym stwierdzeniem, że alimenty stanowią znaczny wydatek, nie wykazał, że ma z tym jakiekolwiek trudności, czy zaległości (pomijając zadłużenie mieszkania powstałe z winy byłego właściciela). Wobec tego należało uznać, że skarżący powinien uiścić wpis od skargi pomniejszony do kwoty [...] zł (jest to minimalny wpis sądowy przewidziany w sprawach sądowoadministracyjnych z zakresu podatków), a w pozostałej części będzie korzystał ze zwolnienia od tego wpisu. Odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie oznacza istnienie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na dalszym etapie postępowania. Zwolnienie skarżącego od poniesienia innych ewentualnych kosztów sądowych w chwili obecnej, wobec tego, że jego sytuacja finansowa może ulec zmianie, byłoby przedwczesne. Należy wskazać, że co do dalszych kosztów sądowych strona może złożyć przecież kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, a jego sytuacja będzie wtedy podlegała ponownej ocenie. Rozstrzygnięcie powyższe, w ocenie referendarza sądowego – z jednej strony – nie pozbawi skarżącego (prowadzącego jednoosobowe gospodarstwo domowe) możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, nie ograniczy prawa kontroli wydanej w jego sprawie decyzji administracyjnej, a z drugiej strony – nie naruszy zasady wynikającej z art. 199 p.p.s.a. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 4 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.