I SA/Sz 1057/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia WSA – Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. i M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 27 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2013 rok p o s t a n a w i a: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego J. i M. P. złożyli - na urzędowym formularzu PPF - wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2013 rok. W uzasadnieniu wniosku skarżący podali, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, źródłem ich utrzymania jest działalność gospodarcza w formie spółki cywilnej, skarżący prowadzą Aptekę "W." s.c. w [...]. Mają na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku [...] i [...] lat. Nie wykazali żadnych nieruchomości, oszczędności i wartościowych przedmiotów. Podali, że lokal użytkowy, od którego należny jest podatek od nieruchomości, jest według skarżących własnością banku. W piśmie z dnia 27 stycznia 2014 r. oświadczyli, że zajmowane przez nich mieszkanie ma charakter lokatorski i jest własnością wraz z pełnym wyposażeniem osób trzecich. W znajdującym się w aktach administracyjnych kierowanym do SKO w Szczecinie piśmie z dnia 3 czerwca 2013 r. skarżący oświadczyli, że właścicielem mieszkania poprzednio wskazanego jako adres do korespondencji ([...] w [...]) jest Fundacja "O.". Skarżący wskazali, że z prowadzonej apteki ponoszą obecnie straty. W piśmie z dnia 27 stycznia 2014 r. skarżący opisali szczegółowo zasady finansowania prowadzonej przez nich apteki, problemy związane z płatnościami za dostawy leków, z refundacją z NFZ. Zwrócili uwagę na to, że wielkość obrotów w danym miesiącu oraz wielkość przepływów pieniężnych jest tylko jedną składową sytuacji dochodowej apteki, a pełen obraz ukazuje się dopiero po analizie kosztów, które w porównaniu z obrotem dają rzeczywisty wynik finansowy apteki. Skarżący wskazali, że z powodu zajęcia środków na rachunku bankowym oraz generowanych strat związanych z kryzysem i bardzo ostrą walką z konkurencją, utrzymują się jedynie z przesuniętych terminów płatności u dostawców leków i mediów. Wyjaśnili, że kredyt obrotowy na działalność gospodarczą na kwotę [...] zł został wypowiedziany przez bank, w związku z tym są zobowiązani do wniesienia opłat restrukturyzacyjnych. Skarżący przedstawili dane dotyczące przychodów i kosztów za okres od lutego do listopada 2013 r. (tabela k. [...]), z której wynika, że na koniec listopada 2013 r. skarżący uzyskali wynik finansowy o wartości [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z 6 lutego 2014 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów potwierdzających sytuację majątkową i finansową strony, skarżący nadesłali: - kopię PIT/B – informacja M. P. o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w 2012 roku, w którym zadeklarowano roczny dochód skarżącego w wysokości [...] zł, przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł), - kopię PIT/B – informacja J. P. o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w 2012 roku, w którym zadeklarowano roczny dochód skarżącej w wysokości [...] zł, przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł), - kopię deklaracji VAT-7 Apteki "W." s.c. za listopad 2013 r. z zadeklarowaną dostawą towarów o wartości [...] zł, nabycie towarów na kwotę [...] zł, - kopię księgi przychodów i kosztów uzyskania przychodów za miesiąc listopad 2013r., - kopię umowy najmu lokalu użytkowego w [...] położonego przy ul. [...], zawartą 23 kwietnia 2001 r. pomiędzy Miastem [...] a L. Ł.-P., W. P., M. P. – Apteką "W." s.c., o powierzchni [...] m2 z miesięcznym czynszem w wysokości [...] zł, - kopię zawiadomienia z dnia 28 lipca 2011 r. o zajęciu rachunku bankowego M. P. na łączną kwotę [...] zł (zaległości wobec Urzędu Miasta za okres 2005-2009), - kopię trzech tytułów wykonawczych Prezydenta Miasta wystawionych w styczniu 2010 r wobec M. P., dotyczące podatku od nieruchomości (ul. [...]) za lata 2007-2009 na łączna kwotę [...] zł, - kopię listy transakcji na rachunku bankowym na dzień 31 października 2014 r. z saldem [...] zł, bez wskazanej nazwy posiadacza rachunku bankowego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia zeznania podatkowego skarżącego i skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2012 roku, skarżący wyjaśnili, że przekazują jedynie załącznik PIT/B do PIT-36, gdyż "ukazuje on całość naszej sytuacji finansowej", "ksero całego PIT-36 jest niemożliwe dla nas do uzyskania ze względu na poufność danych, gdyż nie dysponujemy specjalistyczną aparaturą do kserowania, a jej zakup przerasta nasze możliwości finansowe". W zakresie wezwania do przedłożenia wyciągów z wszystkich rachunków bankowych skarżącego oraz skarżącej za okres od 15 grudnia 2013 r. do 30 stycznia 2014 r., skarżący wyjaśnili, że posiadają oni jeden rachunek bankowy wykazany w ewidencji działalności gospodarczej, wszelkie wpływy na to konto są blokowane i przekazywane na rachunek techniczny, z którego są regulowane zajęcia komornicze i egzekucyjne. Skarżący oświadczyli, że w życiu codziennym korzystają jedynie z bieżących wpływów do kasy, nie posiadają udziałów w innych przedsiębiorstwach, nie podejmują innej pracy poza prowadzoną działalnością gospodarczą. Wyjaśnili, że wszelkie opłaty związane z użytkowaniem lokalu mieszkalnego "pokrywają organizacje pożytku publicznego w postaci udzielania nam zapomogi, stąd nie możemy wykazać żadnych opłat związanych z bieżącym utrzymaniem dotyczących: czynszu za mieszkanie, prąd, gaz, itp." Skarżący oświadczyli, że nie posiadają udziałów w innych przedsiębiorstwach zarówno na zasadzie akcji, czy praw na zasadach udziałowców. Postanowieniem z dnia 26 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, stwierdzając, że nie jest jednoznaczna sytuacja finansowa skarżących, w szczególności kwestia źródeł utrzymania, zaś przedłożone przez skarżących dokumenty nie rozwiały wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o ich możliwościach płatniczych. W związku z tym uznano, że skarżący nie wyczerpali przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. umożliwiającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący w ustawowym terminie złożyli sprzeciw, w którym wskazali na zasadność ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na brak wiedzy prawniczej, a także ponownie opisali zasady przepływu środków pieniężnych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, sprowadzające się do wykazania, iż w rzeczywistości obracane środki pieniężne nie są ich własnością, wobec tego nie mogą z nich sfinansować udziału w postępowaniu sądowym oraz opłacić profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący wskazali także, że dowodem na ponoszenie straty z działalności jest okoliczność wykazywania w deklaracjach VAT-7 kwot do przeniesienia na następny miesiąc rozliczeniowy, co jest wynikiem mniejszej sprzedaży niż zakupów. Oświadczyli także, ze pozostają jedynie w formalnym związku z Fundacją O. i nie otrzymują z tego tytułu żadnego wynagrodzenia, działając w niej na zasadzie wolontariatu. Ponadto otrzymywane zapomogi nie pochodzą od tej organizacji pożytku publicznego, a od różnych osób prawnych , które w różny i losowy sposób pomagają skarżącym w utrzymaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.- zwana dalej "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez wnioskodawców sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej. Stosownie do regulacji art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie radcy prawnego, o co się ubiegają skarżący w niniejszej sprawie, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Każdy zatem, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Instytucja prawa pomocy nie powinna bowiem prowadzić do przyznawania pomocy państwa dla osób, które nie czyniąc oszczędności we własnych wydatkach oczekują zrekompensowania kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, należało stwierdzić, że wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Po pierwsze zdaniem Sądu, wniosek nie spełnia wymogów określonych w art. 252 P.p.s.a., nie zawiera bowiem dokładnych danych o stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym. Skarżący zarówno we wniosku, jak i w późniejszych oświadczeniach złożonych po wezwaniu referendarza sądowego, i w sprzeciwie: nie podali wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponują, nie przedłożyli wyciągów z rachunku bankowego twierdząc, iż jest on zajęty w trybie egzekucji, nie wykazali miesięcznych wydatków na konieczne utrzymanie rodziny, twierdząc, że finansują je bliżej nieokreślone podmioty. Skarżący nie nadesłali pełnego zeznania o wysokości dochodów uzyskanych w 2012 r., co uniemożliwia zweryfikowanie prawdziwości oświadczenia o jednym tylko źródle przychodów, zwłaszcza wobec ustalonego faktu, że są członkami fundacji. Skarżący wprawdzie oświadczyli, że ich udział w Fundacji O. opiera się na zasadzie wolontariatu, jednak okoliczność ta nie została potwierdzona żadnym dowodem. Zdaniem Sądu zatem, złożone oświadczenia są zbyt ogólne i niekompletne, zawierają tyko takie dane, które mają świadczyć o złej kondycji finansowej. Należało zatem uznać, że wnioskodawcy nie wywiązali się należycie z obowiązku określonego w ww. art. 252 P.p.s.a., którego wykonanie leżało w ich interesie. Po drugie, ze złożonych oświadczeń wynika, że: skarżący z prowadzonej działalności gospodarczej (apteka w [...]) nie uzyskują dochodów tylko straty, w trybie egzekucji został zajęty jedyny posiadany rachunek bankowy, nie posiadają wartościowych ruchomości, nie posiadają środków pieniężnych, zakupy niezbędnych towarów do prowadzenia działalności finansuje kredyt kupiecki. Środki pieniężne, którymi obracają w ramach działalności stanowią własność innych podmiotów. Ponadto podali, że działalność gospodarcza stanowi jedyne źródło utrzymania czteroosobowej rodziny. Skarżący nie podali wielkości ponoszonych wydatków na utrzymanie rodziny, wskazując, że wszelkie koszty związane z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych (w tym opłacenie mieszkania) finansują osoby trzecie – bliżej nieokreślone instytucje. W ocenie Sądu, twierdzenie skarżących, iż znajdują się w trudnej sytuacji to jedynie ich subiektywne odczucie, bowiem z akt sprawy wynika, ze nie można zaliczyć ich do osób ubogich. Należy podkreślić, że skarżący są przedsiębiorcami i pomimo wskazywanych trudności finansowych nie wykazali, że utracili płynność finansową, działalność jest kontynuowana. A zatem istnieje domniemanie faktyczne, że działalność jest nadal opłacalna, bowiem w przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłoby jej zlikwidowanie lub zawieszenie, gdyż celem działalności jest osiągnięcie zysku. Skoro przedsiębiorca prowadzi działalność, to uzyskuje przychody, a więc zasadniczo może z nich pokryć koszty sądowe, a jeśli faktycznie jej nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje ani nie zawiesza, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z akt sprawy wynika, że skarżący do miesiąca listopada 2013 r., wykazywali przychody w wysokości [...] zł, oznacza to, że powinni zatem w ramach tej działalności uzyskać środki na poniesienie kosztów sądowych, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że spór w sprawie pozostaje w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedstawiona przez skarżących argumentacja dotycząca sposobu prowadzenia działalności, zasad rozliczania z NFZ i urzędem skarbowym nie może odnieść zamierzonego skutku. Okoliczności te nie potwierdzają braku możliwości płatniczych, są jedynie wynikiem decyzji gospodarczych skarżących i nie mogą świadczyć o zasadności wniosku o prawo pomocy. Należy wskazać, iż ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunku bankowego ani sam fakt obciążenia komorniczego tego rachunku, czy obciążenie hipoteczne nieruchomości, czy strata podatkowa nie świadczą jeszcze o złej kondycji finansowej skarżących i braku możliwości sfinansowania udziału w postępowaniu sądowym. Strata jest jedynie wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami i prowadzi do braku dochodów, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata podatkowa nie uzasadnia zatem potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych. Zajęcie rachunków bankowych podmiotu samo przez się też nie świadczy o braku środków pieniężnych, nie oznacza bowiem, że skarżący nie uzyskują środków pieniężnych poza rachunkiem bankowym. Podkreślić także trzeba, że skarżący posiadają lokal użytkowy w [...] o pow. [...] m kw., składający się z [...] pomieszczeń. Wprawdzie lokal ten jest obciążony hipotecznie (hipoteka kaucyjna na rzecz banku), co jednak nie oznacza, że skarżący nie są jego właścicielami i że utracili prawo do dysponowania tym majątkiem. Skarżący nie wykazali wiarygodnie, że wykorzystując ten majątek nie są w stanie przezwyciężyć swoich problemów finansowych. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazali zatem, że nie stać ich na wygospodarowanie środków pieniężnych na niewielkie koszty sądowe niniejszego postępowania, sprowadzające się obecnie do wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Skarżący nie wykazali także, że nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, którego udział na tym etapie sprawy tak naprawdę nie jest konieczny. Podkreślić przy tym trzeba, że sposób, w jaki została sporządzona skarga wskazuje na bardzo dobrą znajomość stanu faktycznego niniejszej sprawy oraz obowiązującego prawodawstwa, a nawet orzecznictwa sądów administracyjnych – w związku z czym nie mógł odnieść skutku argument o braku wiedzy prawniczej. Ponadto należy przypomnieć, że o przyznaniu profesjonalnego zastępstwa procesowego decyduje wyłącznie sytuacja materialna wnioskodawców. W związku z powyższym, wobec niewykazania przez skarżących przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.