I SA/Sz 1060/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia WSA Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na postanowienie S. K. O.w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych A. L., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł od wniesionej skargi na wyżej powołane postanowienie S. K. O. w S., złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, na utrzymaniu małżonków pozostaje dwóch synów w wieku 12 i 7 lat. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie żony skarżącego w wysokości [...] zł brutto. Skarżący oświadczył, że od kilku miesięcy pozostaje bez zatrudnienia, aktualnie bezskutecznie szuka zatrudnienia, nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, gdyż nie przysługiwałby mu zasiłek. Skarżący wskazał, że posiada mieszkanie o pow. [...] m kw. Nie wykazał posiadania wartościowych rzeczy ruchomych, zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). Wskazał nadto na zadłużenie w B. N. z tytułu kredytu mieszkaniowego na kwotę [...] zł, w B. BPH z tytułu kredytu gotówkowego w kwocie [....] zł, wykorzystany debet bankowy na kwotę [...] zł, a także karty kredytowe na łączną kwotę [....] zł. Postanowieniem z dnia [...] r. (doręczonym 29 lutego 2012 r.) referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśniono, że skarżący nie wykonał wezwania referendarza sądowego (doręczonego skarżącemu w trybie art. 73 p.p.s.a. w dniu 30 stycznia 2012r. – fikcja prawna doręczenia) do przedłożenia dodatkowych dokumentów w celu zweryfikowania i uzupełnienia przedstawionych we wniosku okoliczności. Skarżący złożył w dniu 6 marca 2012 r. sprzeciw od tego postanowienia, wnosząc jednocześnie o wyznaczenie nowego terminu przedstawienia dokumentów potwierdzających sytuację materialną wnioskodawcy. Podniósł, że nie otrzymał awiza o pozostawieniu przesyłki sądowej (wezwania referendarza) w placówce pocztowej, na początku lutego b.r. przebywał w szpitalu, od lutego b.r. podjął pracę na umowę zlecenie, otrzymując za luty wynagrodzenie w wysokości [...] Do sprzeciwu dołączono kartę informacyjną leczenia szpitalnego skarżącego w dniach 11-13 lutego b.r., wezwanie B. N. z 22 lutego 2012r. do zapłaty zadłużenia z umowy kredytowej w kwocie[...] , wydruk z rachunku bankowego za okres od 1 lutego do 6 marca 2012 r. z zadłużeniem [...] zł oraz karty kredytowej za okres od 18 stycznia do 17 lutego 2012 r. z zadłużeniem [...] zł. Następnie, w wykonaniu zarządzenia sędziego, wezwaniem z 13 marca 2012 r. zobowiązano skarżącego do przedłożenia, z pominięciem przedłożonych już wraz ze sprzeciwem, wskazanych dokumentów: - dokumentu potwierdzającego utratę zatrudnienia skarżącego oraz aktualne zaświadczenie o zatrudnieniu/umowę zlecenia z potwierdzeniem otrzymywanego przez skarżącego wynagrodzenia/przychodu, - zaświadczenia pracodawcy małżonki skarżącego o wysokości jej średniego miesięcznego wynagrodzenia netto z ostatnich sześciu miesięcy, - wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny i innych obciążeń z tytułu kredytów i pożyczek (harmonogramy spłat rat) oraz dokumentów potwierdzających ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy, - dokumentów potwierdzających stan zadłużenia na dzień 11 stycznia 2012 r. z tytułu kredytu mieszkaniowego i czynszu za mieszkanie, - wyciągów z posiadanych przez skarżącego i małżonkę wszystkich rachunków bankowych, w tym lokat, kart kredytowych z ich stanem za okres od 11 października 2011 r. do 11 stycznia 2012 r., - odpisu rocznego zeznania podatkowego skarżącego i małżonki za 2010 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym, - zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy skarżący i jego rodzina korzystają z pomocy społecznej, czy ubiegali się w ostatnim czasie o jej przyznanie, - zaświadczenia ze szkoły, w której uczą się dzieci skarżącego, czy otrzymują stypendium socjalne, w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. Wezwanie z 13 marca 2012 r. doręczono skarżącemu 28 marca 2012 r., 10- dniowy termin upłynął bezskutecznie 10 kwietnia b.r., skarżący nie przedłożył we wskazanym terminie, ani dotychczas, wymaganych dokumentów. W dniu 4 kwietnia 2012 r. skarżący wpłacił kwotę [....] zł tytułem wpisu od skargi w sprawie. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika więc, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy i od tego co udowodni zależy sposób rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa jest w przytoczonych przepisach. Ciężar dowodu takich okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a zwrotu "gdy wykaże". Do referendarza sądowego/Sądu należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Brak wskazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy wręcz uniemożliwia sądowi merytoryczną ocenę wniosku. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak już wskazano wyżej, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Informacje podane w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z przedłożonych dokumentów nie pozwalają na dokonanie jednoznacznej i nie budzącej wątpliwości oceny rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. W szczególności należy stwierdzić, że skarżący nie potwierdził jakie dochody uzyskiwał wraz z żoną w 2010 roku, w jakim okresie pozostawał bez pracy, jakie uzyskuje aktualnie dochody, oraz jakie są miesięczne koszty utrzymania rodziny. Wskazać w tym miejscu należy, jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w w/w postanowieniu z 21 grudnia 2006 r. sygn. akt I FZ 621/06 niepubl., że celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a. było możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 2 pkt 2 ustawy formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 ustawy jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawę prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Stwierdzić zatem należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony, bowiem skarżący nie wykazał w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uwzględniając nadto okoliczność wpłaty kwoty [...] zł tytułem wpisu od skargi w sprawie, należało orzec, jak w sentencji.