I SA/Sz 1060/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych A.L., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 100 zł od wniesionej skargi na wyżej powołane postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej z uwagi na brak stałego zatrudnienia od kilku miesięcy. Skarżący jak dotąd bezskutecznie szuka zatrudnienia, jednocześnie podał, że nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, gdyż nie przysługiwałby mu zasiłek. Jedynym żywicielem czteroosobowej rodziny jest żona skarżącego, która uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł brutto. Skarżący korzysta z ubezpieczenia swojej żony. Na utrzymaniu pozostaje również dwójka dzieci. Dochody żony muszą wystarczyć na pokrycie wydatków związanych z wyżywieniem, zakupem środków higieny, odzieży, na opłaty za bilety komunikacyjne, opłaty za prąd i gaz. Skarżący wskazał, że posiada zaległości w spłacie kredytu mieszkaniowego i czynszu za mieszkanie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i małoletnimi synami, a w oświadczeniu majątkowym, że posiada jedynie mieszkanie o pow. 46 m kw. Nie wykazał posiadania wartościowych rzeczy ruchomych, zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). Wykazano następujące zadłużenia: w Banku [...] z tytułu kredytu mieszkaniowego na kwotę [...] zł, w Banku [...] z tytułu kredytu gotówkowego w kwocie [...] zł, wykorzystany debet bankowy na kwotę [...] zł, a także karty kredytowe na łączną kwotę [...] zł. Pismem z dnia 11 stycznia 2012 r. skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów w terminie dziesięciodniowym pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy, w tym o: - dokument potwierdzający utratę zatrudnienia przez skarżącego; - zaświadczenie pracodawcy małżonki skarżącego o wysokości jej średniego miesięcznego wynagrodzenia netto z ostatnich sześciu miesięcy; - wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny i innych obciążeń z tytułu kredytów i pożyczek (harmonogramy spłat rat) oraz dokumentów potwierdzających ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; - dokumenty potwierdzające stan zadłużenia na dzień 11 stycznia 2012 r. z tytułu kredytu mieszkaniowego i czynszu za mieszkanie; - wyciągi z posiadanych przez skarżącego i małżonkę wszystkich rachunków bankowych, w tym lokat, kart kredytowych z ich stanem za okres od 11 października 2011 r. do 11 stycznia 2012 r.; - odpis rocznego zeznania podatkowego skarżącego i małżonki za 2010 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym; - zaświadczenie z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy skarżący i jego rodzina korzystają z pomocy społecznej, czy ubiegali się w ostatnim czasie o jej przyznanie; - zaświadczeń ze szkoły, w której uczą się dzieci skarżącego, czy otrzymują stypendium socjalne. Pismo to zostało doręczone w trybie tzw. fikcji doręczenia (dwukrotne awizo) w dniu 30 stycznia 2012 r. Przesyłkę zawierającą wezwanie awizowano po raz pierwszy w dniu 16 stycznia 2012 r. i złożono ją na okres siedmiu dni we wskazanej placówce pocztowej. Przyczynę jej niedoręczenia określono jako "adresat nieobecny". W dniu 24 stycznia 2012 r. przesyłkę tę awizowano powtórnie, a następnie w dniu 1 lutego 2012 r. odesłano ją nadawcy z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". A.L. w zakreślonym terminie ani dotychczas nie przedłożył żadnych dokumentów określonych ww. wezwaniem, nie ustosunkował się także w żaden sposób do zobowiązania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie A.L., jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i Sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. We wniosku skarżący podał, że prowadzi wsobne gospodarstwo domowe z żoną i dwoma małoletnimi synami, w chwili obecnej pozostaje bez zatrudnienia, ale poszukuje pracy, nie jest jednak zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Dochody miesięczne rodziny to kwota [...] zł brutto z tytułu wynagrodzenia za pracę małżonki, z której ponoszone są miesięczne wydatki na konieczne utrzymanie, w tym opłaty za mieszkanie, zakup wyżywienia, odzieży, środków higieny, biletów komunikacji miejskiej, przy czym wnioskodawca nie podał ich wysokości. Rodzina nie posiada większego majątku poza mieszkaniem o pow. 46 m kw., nie ma oszczędności, jest zadłużona z tytułu kredytów (m.in. mieszkaniowego), ma zaległości w spłacie rat kredytu mieszkaniowego i w opłatach czynszu. W związku z tym, że złożone oświadczenie okazało się niewystarczające do dokonania oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego i jego możliwości płatniczych, skarżący został wezwany pismem z dnia 11 stycznia 2012 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów pozwalających zweryfikować przedstawione dane jak też uzupełniających wniosek w zakresie sytuacji rodzinnej, dochodów, wydatków i stanu zadłużenia gospodarstwa domowego. Wymagało bowiem ustalenia, czy skarżący i jego małżonka faktycznie nie posiadają oszczędności, jakie ponoszą wydatki, jakie jest zadłużenie rodziny, czy rodzina korzysta z pomocy społecznej, ponieważ okoliczności te mogą rzutować na sytuację skarżącego i jego zdolność do poniesienia kosztów sądowych. Skarżący nie odebrał pisma ani osobiście, ani z placówki pocztowej, co powodowało, że pismo po upływie czternastodniowego terminu od pierwszego awizo musiało zostać uznane za doręczone (art. 73 § 1 i 4 p.p.s.a.). Prawna fikcja doręczenia zaktualizowała się zatem 30 stycznia 2012 r., a od 31 stycznia 2012 r. rozpoczął bieg dziesięciodniowy termin sądowy na złożenie żądanych w wezwaniu oświadczeń i dokumentów. Pomimo upływu terminu skarżący nie wywiązał się z wezwania, co stanęło na przeszkodzie wyjaśnieniu wątpliwości co do sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego i w konsekwencji uniemożliwiało poczynienie kategorycznych ustaleń w tej kwestii. Ostatecznie należało uznać, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak na wstępie.