I SA/Sz 1065/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Sędziowie Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa (spr.),, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi D. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 3 listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za uzasadnione zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego W. H. kwotę [...] złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w S. po rozpatrzeniu zażalenia D. M., wniesionego na postanowienie Dyrektora Oddziału Z. U. S. w S. z dnia [....]. r. odmawiające uznania za uzasadnione zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie [....] tytułów wykonawczych, zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. Jako podstawę prawną postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wskazał przepisy art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14.06.1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98 poz. 1071 z 2000 r.) i przepisy art. 18 i art. 34 § 5 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 229 poz. 1954 z 2005 r.). W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że Dyrektor Oddziału ZUS, zwany dalej "Dyrektor ZUS", na podstawie tytułów wykonawczych wszczął postępowanie egzekucyjne wobec D. M. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, określonych w decyzji z [...] r. Zawiadomieniami z dnia 28 kwietnia 2011 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej, doręczając w dniu 13 maja 2011 r. zawiadomienie i tytuły wykonawcze zobowiązanej. Zobowiązana pismem z 19 maja 2011 r. zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej podnosząc zarzuty : nieistnienia obowiązku, odroczenia terminu wykonania obowiązku ze względu na toczące się postępowanie, brak wymagalności obowiązku, zastosowanie zbyt uciążliwego środka i brak uprzedniego doręczenia upomnienia. Jej zdaniem, spełnia przesłanki do umorzenia zobowiązania, które jest przedmiotem postępowania egzekucyjnego i do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności, obowiązek nie istnieje. Postanowieniem z dnia [....] r. Dyrektor ZUS odmówił uznania zgłoszonych zarzutów za zasadne wskazując, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności składkowych nie czyni postawionych zarzutów zasadnymi. Dopiero prawomocna decyzja o umorzeniu należności stanowiłaby podstawę do ich uwzględnienia. W zażaleniu z 7 września 2011 r. zobowiązana wniosła o uchylenie postanowienia jako wydanego z naruszeniem przepisów prawa, bez wnikliwej i trafnej oceny stanu faktycznego wskazując na przesłanki uzasadniające wobec niej, umorzenie zaległości. Rozpoznając zażalenie, Dyrektor Izby Skarbowej omówił treść przepisów art. 33 i art. 34 u.p.e.a., zwracając uwagę na występowanie w sprawie Dyrektora ZUS w roli organu egzekucyjnego i wierzyciela i związanie organu odwoławczego wypowiedzią wierzyciela przy rozpatrywaniu zarzutów wskazanych w przepisie art. 33 pkt 1 – 5 u.p.e.a. Niemniej, rozpatrując zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej jako organ nadzoru, rozpatrzył zarzuty nieistnienia obowiązku (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.), odroczenia terminu wykonania obowiązku oraz braku wymagalności obowiązku z innego powodu (art. 33 pkt 2 u.p.e.a.). W sprawie, należność dochodzona w postępowaniu egzekucyjnym zostało określone w decyzji Dyrektora ZUS, która z uwagi na niewniesienie środka odwoławczego stała się ostateczna i została skierowana do wykonania. Prowadzenie przez ZUS, w wyniku wniosku strony, odrębnego postępowania w sprawie umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, jak również złożenie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na ostateczną decyzję wydaną w tym postępowaniu nie ma wpływu na istnienie obowiązku zapłaty tych składek. Dopiero umorzenie zaległości w formie ostatecznej decyzji wierzyciela skutkowałoby nieistnieniem obowiązku. W tej sytuacji zarzut nieistnienia obowiązku organ nadzoru uznał za nieuzasadniony. Rozpatrując zarzuty odroczenia terminu wykonania obowiązku oraz braku wymagalności obowiązku z innego powodu, organ nadzoru również wskazał, na decyzję stanowiącą podstawę wystawienia tytułów wykonawczych, w oparciu o które prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, by w decyzji odroczono termin wykonania określonego w niej obowiązku. Na termin ten nie ma też wpływu prowadzenie odrębnego postępowania w sprawie umorzenia należności, czy też wniesienie skargi do WSA na decyzję wydaną w tym postępowaniu. Należności określone w decyzji ZUS z [...] są wymagalne a wniesienia skargi do WSA na decyzję odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu składek pozostaje bez wpływu na wymagalność obowiązku ich zapłaty. Dlatego ten zarzut organ nadzoru uznał również za nieuzasadniony. Rozpatrując zarzuty, braku uprzedniego doręczenia upomnienia (art. 33 pkt 7 u.p.e.a.) organ nadzoru wyjaśnił, że co do zasady, zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a., egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Jednakże w art. 15 § 5 u.p.e.a. ustawodawca upoważnił ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) w § 13 pkt 1 stanowi, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. W sprawie należność została określona w decyzji ZUS z [...] r. Dlatego wierzyciel nie miał obowiązku poprzedzenia egzekucji administracyjnej przesłaniem upomnienia czemu dał wyraz wskazując w poz. [...] tytułów wykonawczych powyższy przepis, jako podstawę prawną braku obowiązku doręczenia upomnienia. Powyższe zdaniem organu nadzoru czyni wskazany zarzut niezasadnym. Rozpatrując zarzut zastosowania w egzekucji zbyt uciążliwego środka Dyrektor Izby Skarbowej przywołując treść przepisów art. 6 § 1 i art. 7 § 2 u.p.e.a. stwierdził, że ustawodawca nie przypisał poszczególnym środkom egzekucyjnym skali uciążliwości, uznając, że stopień dolegliwości dla każdego zobowiązanego będzie różny. Zgodnie z przepisem art. 19 § 4 u.p.e.a. Dyrektor Oddziału ZUS jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji w ograniczonym zakresie. Zgodnie z tym przepisem, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń, może on stosować egzekucję z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych. Aby można było mówić o stosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ prowadzący postępowanie musi mieć przede wszystkim możliwość wyboru spośród środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, do których stosowania jest uprawniony. Dopiero w sytuacji, gdy takich środków egzekucyjnych jest więcej niż jeden, w przypadku zastosowania któregokolwiek z nich możliwe jest ustalenie, czy jest on zbyt uciążliwy dla zobowiązanego i czy ewentualnie zastosowanie innego byłoby mniej uciążliwe. Uciążliwość środka egzekucyjnego nie może być przy tym mylona z uciążliwością egzekucji, która zawsze stanowi dolegliwość dla zobowiązanego. W sprawie, zdaniem organu nadzoru, zastosowanie każdego środka egzekucyjnego będzie dla zobowiązanej dolegliwe w znacznym stopniu, jednak wierzyciel jest zobligowany do podejmowania czynności zmierzających do wykonania zobowiązania. W sprawie ustalono, że Dyrektor ZUS mógł zastosować egzekucję jedynie z rachunku bankowego i ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Mając na uwadze regulacje dotyczące wielkości potrącenia ze świadczenia rentowego i wielkości kwoty wolnej od zajęcia określonej w prawie bankowym, organ nadzoru wywiódł, iż zastosowany środek egzekucyjny jest mniej uciążliwy, skoro pozwalał zobowiązanej dysponować środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym w kwocie wolnej od zajęcia (kwoty [...] zł). Wskazując na powyższą argumentację, Dyrektor Izby Skarbowej uznał zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka za nieuzasadniony. Dyrektor Izby Skarbowej odniósł się również do argumentów zobowiązanej podniesionych w zażaleniu a dotyczących prowadzonego postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych składek. Odwołując się do przepisów art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., wskazał, że należności z tytułu składek mogą być uznawane w wypadku, gdy zostaną spełnione przesłanki wskazane w cytowanych przepisach. Oparcie decyzji na tzw. uznaniu administracyjnym oznacza, że organ może ale nie musi zastosować określoną normę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., zobowiązana wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia jako naruszającego prawo i zasądzenie kosztów postępowania. Organom, egzekucyjnym i nadzoru zarzuciła brak wnikliwej i dokładnej oceny zebranego materiału dowodowego w tym podniesionych zarzutów. Wniosła również o uchylenie tytułów wykonawczych i wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu skargi ponowiła argumentację, że spełnia przesłanki do umorzenia zobowiązania, co potwierdził w postępowaniu ZUS, dlatego do zakończenia postępowania w postaci prawomocnego orzeczenia Sądu administracyjnego, obowiązek wykonania zobowiązania nie istnieje i w tym czasie brak jest również wymagalności obowiązku. Wskazując na wielkość świadczenia rentowego, zobowiązana wywiodła, że zastosowanie każdego środka egzekucyjnego jest dla niej zbyt uciążliwe co uzasadnia uchylenie zajęcia rachunku bankowego, tytułów wykonawczych, wstrzymanie postępowania egzekucyjnego a skarga zasługuje na uwzględnienie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej przywołując argumentację z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, wniósł o jej oddalenie. Pismem z dnia 29 sierpnia 2012 r. pełnomocnik skarżącej na podstawie przepisu art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) wniósł o zawieszenie postępowania, z uwagi na wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 8 lutego 2012 r. w sprawie I SA/Sz 527/11, uchylający decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia składek. Pozytywne zakończenie postępowania prowadzonego przez ZUS, w przedmiocie umorzenia składek będzie miało wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny u z n a ł, co następuje: Skarga nie jest zasadna, a zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Rozpatrując zasadność skargi, na postanowienie organu egzekucyjnego i nadzoru w przedmiocie rozpatrzenia podniesionych przez skarżącą zarzutów w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego, podlegających na nieistnieniu obowiązku, odroczeniu terminu wykonania obowiązku ze względu na toczące się postępowanie o umorzenie (zadłużenia), zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz braku uprzedniego doręczenia upomnienia, jako ich uzasadnienia skarżąca wskazała prowadzenie postępowania w przedmiocie umorzenia należności składkowych i jej sytuację materialną, jako że, utrzymuje się jedynie ze świadczenia rentowego. W zasadzie, również jako zarzuty odnośnie wydanych postanowień skarżąca podnosi nie uwzględnienie jej sytuacji majątkowej przez nieprzyjęci faktu, że jej zdaniem spełnia wymogi do umorzenia zaległych należności składkowych. W sprawie, organy egzekucyjne rozpatrując zarzuty podniesione przez skarżącą, rozpatrzyły ich zasadność zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor Izby Skarbowej, przed oceną zarzutów zwrócił uwagę na związanie stanowiskiem wierzyciela ZUS co do zarzutów określonych w art. 33 pkt 1 – 5 ustawy, co w sprawie oznacza zarzut nieistnienia obowiązku i odroczenia terminu wykonania obowiązku. Czyniąc te zastrzeżenia, Dyrektor Izby Skarbowej wskazał odnośnie zarzutu nieistnienia obowiązku, że należności składkowe dochodzone są na podstawie tytułów wykonawczych, których obowiązek zapłaty został określony decyzją ostateczną ZUS z [...] r. Tego faktu zarówno w zażaleniu jak i w skardze, skarżąca nie kwestionuje. Należy wobec tego przyjąć, że określenie zobowiązania należnych składek było zasadne. Powoływanie się na toczące się postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległości składkowe, wyrok Sądu administracyjnego uchylający decyzję odmawiającą umorzenie, nie stanowi podstawy do przyjęcia, że zobowiązanie zapłaty przez skarżącą składek nieistnieje. Taką sytuację, jak trafnie wskazał Dyrektor Izby Skarbowej stworzyć może ostateczna decyzja o umorzeniu zaległości. Podobnie należy ocenić zarzut odroczenia terminu wykonania obowiązku. Decyzja, na podstawie której wystawiono tytuły wykonawcze i zebrany materiał dowodowy nie wskazują, by odroczono termin wykonania określonego w niej obowiązku, co czyni, że o zasadności zarzutu nie może świadczyć postępowanie o umorzenie zaległości składkowych. Za trafną i mającą oparcie w przepisach ustawy o prowadzeniu egzekucji administracyjnej, należy uznać argumentację organów egzekucyjnych co do zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia. Z przepisu § 13 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że w przypadku gdy należność została określona decyzją, postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia. W sprawie mamy do czynienia z sytuacją, wszczęcia egzekucji na podstawie tytułów egzekucyjnych opartych na ostatecznej decyzji określającej zobowiązanie. Również zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w stanie faktycznym sprawy nie ma uzasadnienia. Wskazując regulacje zawarte w ustawie, Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił zasadność zastosowania środka w postaci zajęcia rachunku bankowego, podkreślając, że będzie on mniej dolegliwy niż egzekucja ze świadczenia rentowego, które skarżącej przysługuje. Ta ocena uwzględnia sytuację majątkową skarżącej, jest logiczna i zdaniem Sądu trafna. Kwestia ubiegania się przez skarżącą o umorzenie zaległych należności składkowych nie ma wpływu na obowiązek ich dochodzenia przez wierzyciela. Dopiero pozytywna ostateczna decyzja spowoduje umorzenie postępowania egzekucyjnego. Mając powyższe na uwadze, uznając, że zaskarżone postanowienia nie naruszają prawa, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. Uznając, że rozpatrzenie ostateczne wniosku o umorzenie zaległości składkowych nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, Sąd nieuwzględnił wniosku o zawieszenie postępowania.