I SA/Sz 107/09

1 P O S T A N O W I E N I E Dnia 14 lipca 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w następującym składzie: Sędzia NSA Marian Jaździński po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2009 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. i T. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z ich skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie długu celnego, podatku od towarów i usług i podatku akcyzowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. A. i T. L. w dniu 7 kwietnia 2009 roku złożyli na urzędowym formularzu PPF w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżący podali, że prowadzą gospodarstwo domowe wraz z trójką dzieci, które pozostają na ich utrzymaniu, albowiem żadne z dzieci nie uzyskuje dochodów. Wnioskodawcy poinformowali, że ich dochody z umowy o pracę i z działalności gospodarczej w łącznej kwocie [...], są pomniejszone o ratę kredytu. W oświadczeniu majątkowym skarżący wykazali, że posiadają dom w budowie od 1994 r. o pow. 160 m kw.; innych nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, oszczędności i papierów wartościowych nie mają. Pismem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, z dnia 14 kwietnia 2009 r. skarżący zostali wezwani do sprecyzowania i udokumentowania danych dotyczących dochodów ich i innych osób prowadzących wraz z nimi gospodarstwo domowe, a także zobowiązań i miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu. W nadesłanym zeznaniu rocznym za 2007 r. PIT-36 skarżący T.L. zadeklarował przychody ze stosunku pracy i innych źródeł w łącznej kwocie [...], koszty uzyskania przychodów w kwocie 1302,00 zł, łączne dochody w kwocie [...], a także z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 0 zł. W zeznaniu rocznym za 2008 r. T.L. zadeklarował przychód ze stosunku pracy w kwocie [...], koszty uzyskania przychodów w kwocie [...], dochody w kwocie [...]. Odnośnie powyższych rozliczeń podatkowych wyjaśniono, że skarżący zrezygnował z prowadzenia działalności gospodarczej w dniu 25 października 2008 r. – na tę okoliczność przedłożył odpis decyzji Burmistrza Miasta B. z dnia 25 listopada 2008 r. o wykreśleniu z tym dniem z rejestru przedsiębiorców. Z zaświadczenia o zarobkach z dnia 13 maja 2009 r., wystawionego przez pracodawcę skarżącego tj. "A" Sp. z o. o., wynika, że średnie miesięczne wynagrodzenie netto z ostatnich trzech miesięcy T.L. wynosi [...]. A.L. w PIT 36 i PIT/B za 2007r. zadeklarowała przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...], koszty uzyskania przychodów w kwocie [...], dochód w kwocie [...], a w PIT-36 i PIT/B za 2008 r. przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...], koszty uzyskania przychodów w kwocie [...], dochód w kwocie [...]. Z dokumentacji księgowej firmy wynika, że A.L. w okresie od stycznia do końca kwietnia 2009 r. uzyskała przychody w kwocie [...], wykazała koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] i stratę w kwocie [...]. Skarżąca przedłożyła także sporządzoną przez biuro rachunkowe strukturę kosztów prowadzonej działalności, z której wynika, że od początku 2009 r. do końca kwietnia 2009 r. skarżąca dokonała zakupów na kwotę [...], poniosła wydatki w wysokości [...]. Z przedłożonych wyciągów z tych rachunków w Banku [...] wynika, że zarówno na koncie A.L. (wyciągi z dnia 31 stycznia 2009 r. i z dnia 28 lutego 2009 r.) jak i T.L. (wyciągi z dnia 31 stycznia 2009 r., 28 lutego 2009 r. i z dnia 31 marca 2009 r.) saldo końcowe wynosiło 0 zł. Z nadesłanych dokumentów wynika, że dzieci skarżących nie uzyskują dochodów ze stypendium. W złożonym oświadczeniu, poinformowali, że ich pełnoletni syn – M.L. - przerwał studia wyższe i nie podjął żadnej pracy, aby poprawić maturę, co umożliwi mu dostanie się na wybrany kierunek studiów. Wnioskodawcy oświadczyli, że ich wydatki na konieczne utrzymanie tj. na wyżywienie oraz środki czystości wynoszą średnio [...] miesięcznie, dołączyli także rachunki za energię elektryczną, wywóz śmieci, telefon, internet i telewizję, na które w marcu wydali kwotę [...], a w kwietniu [...]. Skarżący nadesłali zawiadomienia banku [...] z dnia 23 marca 2009 r. o wysokości raty, a także dowody wpłaty rat w styczniu 2009 r., lutym 2009 r. i kwietniu 2009 r. Postanowieniem z dnia 28 maja 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Na skutek sprzeciwu, wniesionego przez skarżących w dniu 26 czerwca 2009 r. postanowienie to, stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), utraciło moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na podstawie art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 wyżej wymienionej ustawy prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 ustawy). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 wyżej wymienionej ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu spoczywa na skarżącym, albowiem zwrot "gdy wykaże" oznacza, że na wnoszącym spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. A. i T. L. złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zdaniem Sądu wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, sytuacja, w której poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, spowoduje uszczerbek konieczny dla strony i jej rodziny, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Sąd uznał, iż wnioskodawcy w nadesłanym urzędowym formularzu PPF oraz w przekazanych dokumentach nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek wydatków, ponoszonych w związku z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnymi. Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z tą zasadą, każdy skarżący, który wszczyna postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jest zobligowany z mocy ustawy do ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Ze zgromadzonych dokumentów wynika, że skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z trojgiem dzieci. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia w wysokości 1015 zł (brutto), otrzymywanego przez T.L. na podstawie umowy o pracę oraz z dochodów jego żony uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...] (brutto). Dzieci nie uzyskują żadnych dochodów. Z wykazanych dochodów w łącznej kwocie [...] (brutto) miesięcznie skarżący ponoszą wydatki na konieczne utrzymanie, w tym na wyżywienie i środki czystości w kwocie [...], na opłaty za energię, telefon, Internet, telewizję wywóz śmieci około [...]. Ponadto skarżący wskazali, że spłacają kredyt w ratach po [...] miesięcznie. Nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów wartościowych tj. o wartości powyżej 3000 euro, są właścicielami domu w budowie od 1994 r. o pow. 160 m kw. Z powyższych danych wynika, iż miesięczne wydatki skarżących w łącznej kwocie około [...] przewyższają ich miesięczne dochody w wysokości około [...] (netto). Jednocześnie A. i T. L. nie przedłożyli żadnych dokumentów, z których by wynikało, iż mają długi czy zalegają z opłatami. Powyższe budzi wątpliwości co do wiarygodności przedstawionych danych, dotyczących dochodów rodziny i środków pieniężnych, którymi skarżący faktycznie dysponują. Powołując się na swoją złą sytuację finansową, skarżący wskazali, iż ich dochody obciążone są spłatą rat kredytu – jednakże z przedłożonych dokumentów wynika, że wywiązują się ze swoich zobowiązań, nie wykazali istnienia zaległości z tego tytułu. Należy mieć na uwadze, że skarżąca A.L., która prowadzi działalność gospodarczą - "I" w dwóch kolejnych latach uzyskała przychody w kwotach [...] i [...], a po odliczeniu kosztów uzyskania przychodów – dochody w kwotach [...] i [...] (PIT-36 za 2007 r. i 2008 r.). powyższe dowodzi o dobrych wynikach firmy. Z przedstawionych dokumentów księgowych wynika, że od początku 2009 r. do końca kwietnia 2009 r. poniosła z tego tytułu stratę, a na strukturę kosztów tej działalności (które w rozliczeniu księgowym dały taki wynik finansowy) składają się poniesione od początku roku "wydatki na zakup" w kwocie [...] i "wydatki" w kwocie [...]. Zdaniem sądu strata podatkowa nie uzasadnia potrzeby przyznania prawa pomocy, albowiem koszty działalności i straty to normalne okoliczności związane z każdą działalnością gospodarczą. Podejmując się prowadzenia działalności gospodarczej, każdy powinien liczyć się z ryzykiem gospodarczym i finansowym. Zbyt niskie zyski firmy - w ocenie jej właściciela - nie mogą być powodem obciążania Skarbu Państwa kosztami postępowania. W ocenie Sądu skarżący nie wykazali, że znajdują się w trudnej sytuacji, uzasadniającej im przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. A. i T. L. nie wskazali żadnych nadzwyczajnych okoliczności, z których by wynikało, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oboje małżonkowie pracują i uzyskują dochody. Prowadząc pięcioosobowe gospodarstwo domowe, na bieżąco regulują wszystkie opłaty związane z utrzymaniem mieszkania oraz płatności z tytułu zaciągniętego kredytu, a także ponoszą wydatki na utrzymanie siebie i dzieci. Mając powyższe na uwadze, należało na podstawie art. 245 § 2 pkt 3 w zw. z art. 246§1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji.