I SA/Sz 1072/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 28 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 26 lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodu uzyskanego z odpłatnego zbycia w 2006 r. nieruchomości wraz z opłatą prolongacyjną p o s t a n a w i a: przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Skarżący W. S., po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł, należnego od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z wniosku skarżącego, dołączonych do niego dokumentów oraz z akt sprawy wynika, co następuje. W. S. ma [...] lat, prowadzi gospodarstwo domowe z [...] synem, który jest uczniem [...]. Dochody skarżącego to emerytura wynosząca [...] zł. Skarżący nie posiada żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych). Zajmuje lokal mieszkalny należący do T. Miesięczne wydatki skarżącego związane z utrzymaniem mieszkania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, wodę i ścieki, telewizje i internet, centralne ogrzewanie) wynoszą ok. [...] zł. Skarżący posiada zaległość z tytułu czynszu za mieszkanie w wysokości [...] zł, w związku z czym otrzymał przedsądowe wezwanie do zapłaty. Ponadto skarżący opłaca obiady syna w szkole w kwocie [...] zł, wskazał także na inne wydatki związane z wychowaniem i wykształceniem dziecka, które jest uczniem szkoły [...]. Ze złożonych oświadczeń i z akt sprawy wynika także, że ze skarżącym mieszka matka jego syna – D. L., jednakże ze względu na istniejący między nimi kilkuletni konflikt nie prowadzi ona wspólnego gospodarstwa domowego, nie partycypuje w utrzymaniu mieszkania, nie wyraża także zgody na zamianę lokalu na mniejszy w celu zmniejszenia opłat. Skarżący, z uwagi na ten konflikt nie jest w stanie przedstawić żadnych dokumentów i danych dotyczących wysokości dochodów i stanu majątkowego wyżej wymienionej. Skarżący oświadczył także, że z uwagi na zły stan zdrowia ([...]), jedynie w miarę swoich możliwości finansowych ponosi konieczne wydatki związane z leczeniem. Wskazał również, że ze względu na brak środków pieniężnych musiał zrezygnować z zakupu aparatu słuchowego oraz okularów, które są niezbędne w związku z planowanym zabiegiem operacyjnym w dniu [...] r. Ponadto wyjaśnił, że z powodu wysokich opłat za wynajmowane mieszkanie, spłacania rat podatku do [...] Urzędu Skarbowego nie mógł poczynić żadnych oszczędności. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej zwanej "P.p.s.a."– prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego, o co ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić należnych kosztów jak i opłacić pełnomocnika z wyboru. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Rozpoznając wniosek skarżącego należało mieć na względzie przede wszystkim fakt, że prawo pomocy jest instytucją, której zasadniczym celem jest umożliwienie realizacji prawa do sądu osobom ubogim, nie dysponującym wystarczającymi środkami na prowadzenie sporów przed sądem. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, oraz które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Skarżący wykazał, że do takich osób należy, dlatego jego wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Z akt sprawy wynika bowiem, iż skarżący jest osobą w podeszłym wieku i schorowaną, prowadzi gospodarstwo domowe z małoletnim synem. Utrzymuje się z emerytury w kwocie [...] zł. Skarżący, z uwagi na konflikt z matką jego dziecka samodzielnie ponosi ciężar kosztów utrzymania wynajmowanego od T. mieszkania w łącznej wysokości ok. [...] zł, pomimo wspólnego zamieszkiwania w nim. Wnioskodawca zwrócił też uwagę na znaczne wydatki związane z wychowaniem i wykształceniem uczącego się dziecka. Ponadto skarżący nie posiada na własność żadnych nieruchomości. Nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Dodaje natomiast, co potwierdzają dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, że wysokie koszty utrzymania gospodarstwa domowego i spłacane raty zaległego podatku uniemożliwiają ponoszenie wszystkich koniecznych wydatków (powstają zaległości z tytułu opłat), w tym związanych z leczeniem oraz poczynienie jakichkolwiek oszczędności. W rozpoznawanej sprawie, należało zatem uznać, że wyżej opisana trudna sytuacja rodzinno – bytowa strony uzasadnia zatem przyznanie jej pomocy zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jak i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżący nie jest w stanie ponieść takich kosztów postępowania, gdyż nie posiada na to wolnych środków finansowych, a ze względu na swój wiek ([...] lat) i stan zdrowia, brak majątku nie ma możliwości ich zdobyć. Wobec powyższego, uznając, że skarżący wykazał istnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., należało orzec jak na wstępie.