I SA/Sz 1078/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. H. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego S. H., w związku ze skargą na wyżej powołane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, pismem z dnia [...] r. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z [...] synami, jest osobą bezrobotną, utrzymuje się jedynie z alimentów otrzymywanych na dzieci w wysokości [...] zł. W oświadczeniu majątkowym skarżąca nie wykazała żadnego majątku nieruchomego, wartościowych rzeczy ruchomych ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). Pismem z dnia [...] r. skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów, obrazujących jej sytuację majątkową i rodzinną w terminie dziesięciodniowym pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy, w tym o: - aktualne zaświadczenie z urzędu pracy potwierdzające, że skarżąca pozostaje zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; - dokumenty potwierdzające wysokość otrzymywanych alimentów na dzieci; - zaświadczenie z właściwej do spraw pomocy społecznej jednostki organizacyjnej gminy, zaświadczające czy skarżąca i jej rodzina korzysta z pomocy społecznej, czy ubiegała się o jej przyznanie w [...] i [...] r.; - wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; - wyciągi ze wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym lokat, kart kredytowych z ich stanem za okres od [...] r. do [...] r.; - dodatkowe oświadczenie, wyjaśniające jaki tytuł prawny skarżąca posiada do zajmowanego lokalu mieszkalnego, czy mieszka z innymi osobami, czy jest z nimi spokrewniona, ze wskazaniem stopnia pokrewieństwa, czy osoby te partycypują w opłatach za mieszkanie, w jakiej wysokości. Skarżąca w zakreślonym terminie ani dotychczas nie przedłożyła żadnych dokumentów określonych ww. wezwaniem, nie ustosunkowała się także w żaden sposób do zobowiązania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Skarżąca S. H. swoim wnioskiem objęła w przedmiotowej sprawie zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, żądając tym samym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, o którym mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), dalej zwana "P.p.s.a.". Należy podkreślić, że ze względu na przedmiot skargi (postanowienie w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym składek na ubezpieczenie społeczne) zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., skarżąca jest zwolniona z mocy prawa z ponoszenia kosztów postępowania zarówno przed sądem pierwszej instancji jak i sądem drugiej instancji, o czym została poinformowana w piśmie z dnia [...] r., a zatem ocenę zasadności wniosku w pozostałym zakresie tj. ustanowienia pomocy prawnej z urzędu oprzeć należało o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do powołanego przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy składający wniosek wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymanie siebie i rodziny. Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu/referendarza sądowego kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Analiza złożonego w niniejszej sprawie oświadczenia o stanie majątkowym prowadzi do wniosku, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Ze złożonego wniosku wynikało, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z [...] synami, rodzina utrzymuje się z alimentów w kwocie [...] zł. Skarżąca nie wykazała żadnego majątku. W związku z tym, że złożone oświadczenie okazało się niewystarczające do dokonania oceny możliwości płatniczych strony i jej zdolności do poniesienia wynagrodzenia pełnomocnika, pismem z dnia [...] r. została ona wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów pozwalających zweryfikować podane informacje jak i uzupełniających jej wniosek m.in. w zakresie wysokości dochodów z wykazanego źródła utrzymania rodziny i ponoszonych wydatków. Wymagało bowiem potwierdzenia dokumentami źródłowymi, że skarżąca jest bezrobotna, nie posiada innych źródeł utrzymania poza alimentami, nie posiada majątku i oszczędności, a także potwierdzenia wysokości otrzymywanych alimentów, jak też ustalenia czy skarżąca korzysta z pomocy innych osób (rodziny) i instytucji, wysokości wydatków na konieczne utrzymanie, ponieważ okoliczności te rzutują na sytuację skarżącej i jego zdolność do poniesienia kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Skarżąca przesyłkę zawierającą ww. wezwanie otrzymała w dniu 6 marca 2013 r., termin na wykonanie zobowiązania upływał 18 marca 2013 r. Jak wynika z akt sprawy skarżąca jak dotychczas nie wywiązała się z zobowiązania, co stanęło na przeszkodzie wyjaśnieniu wątpliwości co do jej sytuacji finansowej, rodzinnej i poczynienie kategorycznych ustaleń w tym zakresie. Należy podkreślić, że przepis art. 252 § 1 ustawy P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Referendarz sądowy nie ma obowiązku prowadzenia jakiegokolwiek dochodzenia w tym zakresie. Reasumując, analiza złożonego w sprawie oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku, podane informacje są zbyt ogólnikowe, a skarżąca nie wykazała poprzez złożenie dodatkowych dokumentów, że opłacenie przez nią profesjonalnego pełnomocnika, będzie stanowić uszczerbek dla jej koniecznego utrzymania i jej rodziny. Należy także dodać, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż Sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Ponadto, stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Uzupełnieniem tej regulacji jest przewidziany w art. 140 § 1 ustawy obowiązek Sądu pouczania stron działających bez adwokata lub radcy prawnego o terminie i trybie zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Końcowo wskazać należy, że z uwagi na to, iż - jak wyżej wspomniano - skargi wnoszone w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych są wolne od kosztów sądowych z mocy samego prawa (art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a.) i wnioskodawczyni nie ma obowiązku ich uiszczania w całym postępowaniu, jej wniosek w tym zakresie należało pozostawić bez rozpatrzenia. Wobec tego należało uznać, że skarżąca nie wykazała przesłanek prawa pomocy, dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.