I SA/Sz 1078/12

Dnia 13 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z Jej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia p o s t a n a w i a: 1) ustanowić radcę prawnego, 2) oddalić wniosek Skarżącej w pozostałym zakresie. S. H., pismem z dnia [...] r., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...], którym stwierdzono uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...] oraz [...]. Następnie, w dniu [...] r., na urzędowym formularzu PPF, S. H. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z dwoma synami – B. H. (lat [...]) i M. H. (lat [...]), jest osobą bezrobotną, utrzymuje się jedynie z alimentów otrzymywanych na dzieci w wysokości [...] zł. W oświadczeniu majątkowym Strona nie wykazała żadnego majątku nieruchomego, wartościowych rzeczy ruchomych ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). Pismem z dnia [...] r., referendarz sądowy wezwał Skarżącą do przedłożenia dodatkowych dokumentów, obrazujących jej sytuację majątkową i rodzinną - w terminie dziesięciodniowym pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy - w tym o: – aktualne zaświadczenie z urzędu pracy potwierdzające, że Skarżąca pozostaje zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; – dokumenty potwierdzające wysokość otrzymywanych alimentów na dzieci; – zaświadczenie z właściwej do spraw pomocy społecznej jednostki organizacyjnej gminy, zaświadczające, czy Skarżąca i jej rodzina korzysta z pomocy społecznej, czy ubiegała się o jej przyznanie w [...] i [...] r.; – wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; – wyciągi ze wszystkich posiadanych przez Skarżącą rachunków bankowych, w tym lokat, kart kredytowych z ich stanem za okres od [...] r. do [...] r.; – dodatkowe oświadczenie, wyjaśniające, jaki tytuł prawny Skarżąca posiada do zajmowanego lokalu mieszkalnego, czy mieszka z innymi osobami, czy jest z nimi spokrewniona, ze wskazaniem stopnia pokrewieństwa, czy osoby te partycypują w opłatach za mieszkanie, w jakiej wysokości. W zakreślonym terminie Skarżąca nie udzieliła żadnej odpowiedzi na powyższe wezwanie. W tym stanie rzeczy, postanowieniem z dnia 22.04.2013 r. o sygn. akt I SA/Sz 1078/12, referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, wskazując, że analiza złożonego w sprawie oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku, podane informacje są zbyt ogólnikowe, a Strona nie wykazała poprzez złożenie dodatkowych dokumentów, że opłacenie przez nią profesjonalnego pełnomocnika, będzie stanowić uszczerbek dla jej koniecznego utrzymania i jej rodziny. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał również, że Skarżąca z mocy ustawy korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych. Odpis postanowienia referendarza sądowego wraz z uzasadnieniem doręczono Stronie w dniu [...] r. W dniu [...] r. S. H. wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, przedkładając Sądowi dodatkowe dokumenty oraz oświadczenia, o jakich mowa w wezwaniu z dnia [...] r. Strona przedstawiła: 1) zaświadczenie z PUP w [...] z dnia [...] r., że Skarżąca od dnia [...] r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku; 2) kopię wyroku z dnia [...] r. o sygn. akt [...], którym Sąd Rejonowy w [...] Wydział [...] zasądził od M. H. na rzecz małoletnich B. H. i M. H. renty alimentacyjne po [...] zł miesięcznie; 3) zaświadczenie z MOPR w [...] z dnia [...] r., potwierdzające, że Skarżąca w okresie od [...] r. do [...] r. nie pobrała żadnych świadczeń. Skarżąca złożyła również oświadczenia, z których wynika, że: 1) nie dysponuje żadnymi dokumentami potwierdzającymi wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie rodziny, bo takich dowodów nie gromadziła; 2) nie posiada żadnych rachunków bankowych, kart kredytowych, lokat itp.; 3) nie posiada żadnego tytułu prawnego do lokalu, w którym zamieszkuje wraz z dziećmi. Strona wyjaśniła przy tym, że jej rodzice – D. i J. P., zostali pozbawieni tytułu prawnego do lokalu, ze względu na zaległość. W tej sprawie zawarli z zarządcą lokalu układ i ponoszą koszty w wysokości [...] zł (czynsz) oraz [...] zł (spłata zaległości) miesięcznie. Wskazała również, że tak duże wydatki ponoszone przez jej rodziców nie pozwalają im na pomoc finansową dla Strony i jej dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Na wstępie wskazania wymaga, że - stosownie do treści art. 259 § 1 P.p.s.a. - od postanowień referendarza sądowego strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Zgodnie zaś z przepisem art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jak zatem wynika z powyższych przepisów, wniesienie w ustawowym siedmiodniowym terminie prawidłowo sporządzonego sprzeciwu wywołuje ten skutek, że orzeczenie referendarza sądowego w zakresie prawa pomocy traci moc, zaś sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 P.p.s.a.). Sprawa zainicjowana wnioskiem o przyznanie prawa pomocy jest rozpoznawana ponownie od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 P.p.s.a. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, celem wyegzekwowania od S. H. nienależnie pobranych świadczeń w postaci zasiłków: chorobowego, porodowego i macierzyńskiego. W toku tej sprawy Skarżąca S. H. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Rozpatrując wniosek Skarżącej, w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z przepisem art. 239 pkt 1 lit. "e" P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, która skarży działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W związku z tym, że sprawa ze skargi S. H. dotyczy ubezpieczeń społecznych, mieści się ona w ramach ustawowego zwolnienia. Oznacza to, że Skarżący z mocy prawa jest zwolniona od obowiązku ponoszenia kosztów niniejszego postępowania, zarówno przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie, jak i Naczelnym Sądem Administracyjnym. W konsekwencji - z uwagi na brak w ustawie P.p.s.a. normy prawnej pozwalającej umorzyć bezprzedmiotowe postępowanie dotyczące wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji zwolnienia obowiązującego z mocy ustawy - wniosek Skarżącej w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych podlega oddaleniu. Dalej wskazać należy, że stosownie do treści art. 262 P.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Zasadne jest zatem rozpatrzenie wniosku Skarżącej o ustanowienie zawodowego pełnomocnika w oparciu o regulację zawartą w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., który stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podnieść również należy, że - co do zasady - strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym powinno być zatem stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych pozwalających na uiszczenie opłat sądowych, pokrycie wydatków, czy opłacenie zastępstwa procesowego. Ponadto ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, zaś Sąd poddaje ocenie wszystkie przedłożone dowody, w tym także oświadczenia strony. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że rozpoznawany wniosek o ustanowienie radcy prawnego zasługuje na uwzględnienie, gdyż ocena okoliczności, które wynikają z tego wniosku oraz dokumentów złożonych przez Stronę wraz ze sprzeciwem, pozwala na przyjęcie, że Skarżąca spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. S. H. nie uzyskuje żadnych dochodów, od [...] r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Wraz z dwoma nastoletnimi synami utrzymuje się wyłącznie z otrzymywanych przez nich alimentów w łącznej kwocie [...] zł. Nie posiada żadnego majątku nieruchomego ani ruchomego. Nie ma kont bankowych ani lokat, nie korzysta z kredytów. Jakkolwiek nie korzysta z pomocy opieki społecznej, ale opłaty z tytułu czynszu za lokal, w którym Strona zamieszkuje wraz z dziećmi, ponoszą jej rodzice. W tej sytuacji Sąd uznał, że Strona wykazała, iż nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów wynagrodzenia pełnomocnika procesowego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "e" oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 262 P.p.s.a., postanowiono jak na wstępie.