I SA/Sz 1124/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Projekt Spółki komandytowo – akcyjnej z siedzibą [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej[...] ) z dnia 31 sierpnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2014 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. W związku z ww. skargą, w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia tytułem wpisu sądowego od skargi w sprawie w wysokości [...] zł, Spółka, reprezentowana przez radcę prawnego, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podała, że prowadzi działalność w zakresie: handlu hurtowego i detalicznego pojazdami samochodowymi; naprawy pojazdów samochodowych; handlu hurtowego z wyłączeniem handlu pojazdami samochodowymi; wynajmu i dzierżawy. Wyjaśniła, że ze względu na sytuację majątkową i finansową nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwróciła uwagę, że organy podatkowe określiły jej za listopad 2014 r. kwotę podatku od towarów i usług do zapłaty w wysokości [...] zł. Zaskarżona decyzja opiera się na uznaniu za pozorną, w celu wyłudzenia podatku VAT, czynności przeniesienia własności nieruchomości położonej w [...] Sp. z o.o. Zdaniem Spółki, na skutek prowadzonych postępowań (podatkowych i egzekucyjnych) Spółka została pozbawiona możliwości prowadzenia jakiejkolwiek działalności operacyjnej. Spółka nie osiąga przychodów z działalności umożliwiających pokrycie kosztów własnych, a tym bardziej pokrycie kosztów sądowych nawet w części. Zdaniem Spółki, taka sytuacja nie jest spowodowana czynnikami zależnymi od woli Spółki, a nawet takimi, które możnaby przewidzieć. Wyjaśniła dalej, że w zamian za sprzedaną nieruchomość Spółka objęła obligacje wyemitowane przez nabywcę nieruchomości. Termin wykupu obligacji określono na 2021 rok, nie jest możliwe doprowadzenie do wcześniejszego wykupu obligacji ponieważ również wobec nabywcy prowadzone są postępowania podatkowe, czego bezpośrednim skutkiem jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez wierzyciela hipotecznego wobec dłużnika rzeczowego – obecnego właściciela nieruchomości. Spółka podkreśliła, że takiej sytuacji procesowej, w jakiej znajduje się obecnie Spółka, nie można było przewidzieć, ani jej zapobiec. Jedynie udzielenie Spółce prawa pomocy w postaci całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, umożliwi podjęcie obrony swych praw i umożliwi usunięcie z obrotu prawnego decyzji, które jej zdaniem zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem Spółki wniosek ten uzasadniają dane z dokumentów finansowych za ostatni rok obrotowy oraz wskazane stany rachunków bankowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach z dnia 7 grudnia 2016 r. Spółka wskazała, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł; kapitał zapasowy wynosi [...] zł; środki finansowe wynoszą 0 zł; jej środki trwałe stanowią wartość 0,00 zł, za ostatni rok obrotowy wykazała stratę w wysokości (-)[...] zł, stan środków pieniężnych na wskazanym jednym rachunku bankowym wynosi: 0 zł. Dodatkowo Spółka wyjaśniła, że nie posiada środków trwałych ani towarów handlowych i nie prowadzi działalności umożliwiającej uzyskanie przychodu, który mógłby zostać przeznaczony na uiszczenie opłaty od skargi. Spółka ze względu na sytuację finansową nie może również uzyskać finansowania z kredytu. W bieżącym roku obrotowym nie uzyskała żadnych dochodów, nie wystąpiły zmiany w strukturze majątku. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Spółka nadesłała: - kopię bilansu oraz rachunku zysku i strat za okres 22.01.2014 r. – 30.11.2014 r. - kopię bilansu oraz rachunku zysku i strat za okres od 01.12.2014r. – 30.11.2015 r., - kopię bilansu oraz rachunku zysku i strat za okres 01.12.2015 r. – 30.06.2016 r. (ze względu na rok podatkowy Spółki rozpoczynający się 1 grudnia i kończący się 30 listopada), - zestawienia sald i obrotów za okres sprawozdawczy od 2015-12-01 do 2016-11-30 oraz od 2016-10-01 do 2016-11-30, - oświadczenie głównej księgowej Spółki z dnia 11 lutego 2017 r. o braku środków pieniężnych Spółki na dzień 11 lutego 2017 r. oraz w okresie trzech miesięcy poprzedzających dzień tego oświadczenia, ani w kasie, ani na rachunkach bankowych; o braku rachunków bankowych Spółki; o nieodnotowaniu w grudniu 2016 r. i styczniu 2017r. żadnych obrotów; wskazała również, że nie odnotowano zmian w aktywach ani pasywach Spółki; - kopię deklaracji VAT-7K Spółki za II, III, IV kwartał 2016 r. z zadeklarowanymi odpowiednio: nabyciem towarów na kwotę [...] zł; nabyciem towarów za [...] zł; nabyciem towarów za [...] zł; - kopię zeznania podatkowego Spółki CIT-8 za okres od 01.12.2014 r. do 30.11.2015 r. z zadeklarowanym przychodem 0 zł, kosztami uzyskania [...] zł, stratą [...] zł; - kopię postanowienia [...] Urzędu Skarbowego [...] z dnia 30 października 2015 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego egzekucji kwoty [...] zł z powodu bezskuteczności egzekucji – organ wyegzekwował jedynie kwotę [...] zł i wskazał w uzasadnieniu, że jedyny majątek to obligacje [...] Sp. z o.o., a zobowiązana Spółka nie wydała organowi egzekucyjnemu przedmiotowych obligacji, - kopię tytułu wykonawczego z dnia 22.07.2016 r. na kwotę [...] zł, wraz z odsetkami w wysokości [...] zł i zawiadomieniami z dnia 25 lipca 2016 r. o zajęciu rachunku bankowego. Rozpoznając wniosek należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Spółka złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zatem ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyty w powołanym przepisie zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia sądu o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (vide: postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt I FZ 195/10). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienia NSA: z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Należy mieć na uwadze, że spółka - podobnie, jak też inna jednostka organizacyjna - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z ww. art. 199 p.p.s.a. Podnieść też należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Zdaniem referendarza, Skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przypomnieć należy, że na skarżącej Spółce ciąży aktualnie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w wysokości [...] zł. Należy zwrócić uwagę, że z przedłożonych dokumentów wynika, że Skarżąca była właścicielem majątku o znacznych rozmiarach. Spółka nabyła w dniu 2 kwietnia 2014 r. 109 niewydzielonych lokali znajdujących się w nieruchomości zabudowanej składającej się z działki gruntu [...] z którym związany był udział wynoszący 576.120/744.500 części nieruchomości gruntowej, za cenę [...] zł. Następnie Skarżąca aktem notarialnym z dnia 28 listopada 2014 r. sprzedała na rzecz [...] spółka z o.o. udział w nieruchomości zabudowanej, położonej w [...] przy ul. [...] wynoszący [...] części, składający się z trzech połączonych segmentów [...] , w których znajdowało się [...] lokali mieszkalnych i 2 lokale użytkowe. W akcie notarialnym zapisano, że kupujący zobowiązuje się zapłacić sprzedającemu cenę sprzedaży brutto w wysokości [...] zł w terminie 7 dni licząc od dnia zawarcia umowy. Pomimo takiego zapisu, skarżąca Spółka wyraziła następnie zgodę na inną formę "zapłaty" za przedmiotową nieruchomość – t.j. objęła już w dniu 1 grudnia 2014 r. wyemitowane przez nabywcę [...] sztuk obligacji imiennych na łączną wartość [...] zł, z datą wykupu 30 listopada 2020 r. Aktualnie Spółka wykazuje powyższą kwotę [...] zł jako krótkoterminowe aktywa finansowe w jednostkach powiązanych. Z przedstawionych dokumentów wynika, nadto, że nie podejmuje czynności mających na celu uzyskanie przychodu, nie posiada środków trwałych, ani aktywów obrotowych. W bilansie wykazuje należności krótkoterminowe na kwotę [...] zł oraz zobowiązania krótkoterminowe: z tytułu dostaw i usług [...] zł, z tytułu zobowiązań wekslowych [...] zł, z tytułu podatków: [...] zł, inne: [...] zł. Takie wartości Spółka ujmuje w bilansie niezmiennie od 2014 roku. W tym miejscu zauważyć należy, że stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., oceniając wniosek osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy bierze pod uwagę jedynie dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Pod pojęciem stanu majątkowego należy zaś rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym Spółki, czy też inne inwestycje, jak w niniejszej sprawie – obligacje o [...] zł. Uwzględniając dodatkowo fakt, że Spółka prowadzi w dalszym ciągu działalność gospodarczą, wykluczyć należy twierdzenie, iż nie mogła ona zgromadzić dostatecznych środków finansowych koniecznych do pokrycia obciążenia z tytułu kosztów sądowych. Ponadto, ze złożonego wniosku nie wynika, aby Spółka nie miała żadnej już możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a w efekcie zarobkowania, skoro cały czas występuje w obrocie. Z dostępnej w Internecie, a odnoszącej się do Spółki informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie wynikają żadne wpisy o rozwiązaniu spółki, postępowaniu upadłościowym czy zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć należy, że zarówno z zapisów w KRS, jak i z uzasadnienia wniosku wynika, że zakres działalności skarżącej jest szeroki i obejmuje m.in. działalność w zakresie: handlu hurtowego i detalicznego pojazdami samochodowymi; naprawy pojazdów samochodowych; handlu hurtowego z wyłączeniem handlu pojazdami samochodowymi; wynajmu i dzierżawy; kupna i sprzedaży nieruchomości. Należy zwrócić uwagę, że Spółka nie potwierdziła braku posiadanych środków pieniężnych. Wbrew wezwaniu nie przedłożyła wymaganej ewidencji środków pieniężnych w kasie przedsiębiorstwa. Fakt ten powinien być potwierdzony stosownym materiałem źródłowym, ponieważ aktualnie są to jedynie twierdzenia księgowej Spółki. Tymczasem ww. twierdzenie nie jest wystarczające do wykazania określonego faktu. Wskazać należy, że zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2013 r., II FZ 553/13). Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. W ocenie referendarza sądowego, Spółka nie wykazała, aby podejmowała jakiekolwiek dodatkowe działania w ramach szerokiego zakresu działalności, czy też w zakresie korzystania ze wsparcia finansowego jej komplementariusza, w celu zdobycia jakichkolwiek środków na pokrycie swoich zobowiązań, w tym także na pokrycie - choćby częściowo - kosztów sądowych. W przedstawionych wyżej okolicznościach wniosek Spółki należy uznać za nieuzasadniony. Należy też podkreślić, że bez znaczenia dla obecnej sytuacji finansowej Spółki jest sposób, w jaki Spółka rozporządziła w 2014 r. majątkiem o wartości przekraczającej [...] mln zł, pozbawiając się jednocześnie potencjalnego źródła przychodu (sprzedaż nowo wybudowanego apartamentowca w [...] i objęcie za całą cenę umowy kupna – sprzedaży - [...] zł obligacji z datą wykupu określoną dopiero na dzień 30 listopada 2020 r.). Przywołane wyżej postanowienia NSA dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.