I SA/Sz 1136/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł S o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 24 lipca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt za lata 2007 – 2009 p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Ł S, po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł, należnego od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, gdyż dochody, które obecnie osiąga z ledwością wystarczają na utrzymanie gospodarstwa domowego Skarżący wskazał, że jego gospodarstwo rolne jest na etapie rozwoju, polegającym na wykupie ziemi z zasobów Agencji Nieruchomości Rolnej i zakupie sprzętu rolniczego potrzebnego do prowadzenia gospodarstwa. Gospodarstwo jest obciążone kredytami hipotecznymi, nadto niska klasa gruntów, warunki atmosferyczne spowodowały, że przychody wyniosły [...] zł rocznie, zaś koszty utrzymania [...] zł. Skarżący wyjaśnił także, że obecnie wraz z rodziną mieszka u rodziców, gdyż posiadany dom w miarę możliwości jest własnymi siłami remontowany. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką małoletnich dzieci w wieku 10 i 5 lat. W oświadczeniu majątkowym wykazał nieruchomość – dom o pow. [...] m kw. o wartości [...] zł, współwłasność; nieruchomość rolną – grunty własne o pow. [...] ha, grunty dzierżawione od ANR o pow. [...] ha; dwa budynki gospodarcze (bez podania ich powierzchni i wartości); w rubrykach formularza w zakresie posiadanych zasobów – oszczędności, papierów wartościowych – skarżący wpisał "nie dotyczy". Skarżący wskazał, że posiada ciągnik rolniczy [...]` z 2006 r., agregat uprawowo siewny z 2006 r., opryskiwacz stanipex 3000 l z 2006 r. We wniosku skarżący podał także, że jego żona A S prowadzi z nim wspólnie gospodarstwo rolne i uzyskuje z tego tytułu wspólne dochody. Podano także, że skarżący jest zadłużony z tytułu dwóch kredytów na kwotę [...] zł oraz na kwotę [...] zł, posiada wymagalne zobowiązanie wobec ANR w kwocie [...] zł. Skarżący wykonując wezwanie referendarza sądowego, do nadesłania dodatkowych dokumentów, obrazujących sytuację finansową, przedłożył: - zaświadczenie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR Powiatu P z 6.11.2015 r., z którego wynika, że skarżący otrzymał w 2013 r. z tytułu płatności rolnośrodowiskowych za 2013 r. (RŚ) kwotę [...] zł, w 2014 r. z tytułu RŚ i płatności bezpośrednich za 2014 r. łącznie kwotę [...] zł, w 2015 r. z tytułu płatności bezpośrednich za 2014 r. kwotę [...] zł , zaś płatności bezpośrednie za 2015 r. będą realizowane od 1 grudnia 2015 r.; - zaświadczenie Banku [...] w P z dnia 9.11.2015 r. informujące, że prowadzi rachunek bankowy skarżącego, a jego obroty w okresie od 28 kwietnia 2015 r. do 27 października 2015 r. wyniosły po stronie "Wn" - [...] zł, po stronie "Ma" [...] zł; ponadto Bank potwierdził posiadanie zadłużenia z tytułu kredytów bieżącego, obrotowych, pomocowego, inwestycyjnego; - zaświadczenie z Banku [...]z 9.11.2015 r. , potwierdzające posiadanie przez skarżącego rachunku w tym banku, - zaświadczenie z Banku [...] z 9.11.2015 r., potwierdzające posiadanie przez żonę skarżącego rachunku w tym banku, - zaświadczenie z Banku [...] z 9.11.2015 r., potwierdzające zaciągnięcie przez [...] skarżącego w tym banku w dniu 28 października 2015 r. pożyczki gotówkowej w kwocie [...]zł, - wydruk internetowy z rachunku bankowego obsługującego kartę kredytową z limitem [...] zł; - zestawienie operacji na rachunku bankowym w [...] za okres od 1.05.2015 r. do 9.11.2015 związanym z działalnością rolniczą, którego saldo końcowe wynosiło [...] zł; - zaświadczenie z Banku [...] z 9.11.2015 r., potwierdzające zaciągnięcie przez skarżącego w tym banku w dniu 7.06.2010 r. pożyczki gotówkowej w kwocie [...] zł oraz zadłużenie z tego tytułu na dzień 9.11.2015 r. w kwocie [...] zł; - wyciąg z prowadzonej ewidencji przychodów i kosztów dla gospodarstwa rolniczego skarżącego za okres od stycznia 2015 r. do września 2015 r., z którego wynika łączny przychód w kwocie [...] zł, koszty [...] zł, a także oświadczenie skarżącego, że skarżący dokonuje sprzedaży własnych produktów rolnych i jest zwolniony z obowiązku naliczania podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składania zeznania rocznego; - oświadczenie [...] skarżącego - U i E S, że skarżący partycypuje w kosztach utrzymania domu w 50 % ; - kopie dokumentów obrazujących miesięczne wydatki – kopie faktur i dowodów wpłat za telewizję, energię elektryczną, za wodę i odprowadzenie ścieków, wystawionych na rodziców skarżącego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Skoro przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu państwa (tj. dodatkowe obciążenie innych obywateli) i winno być udzielane wyjątkowo – przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Obniżenia standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodatkowo koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Jeśli strona decyduje się bowiem na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Okoliczności podane we wniosku i wynikające z akt sprawy uzasadniają bowiem stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe (żona i dwoje dzieci), mieszka u rodziców, i partycypuje w ½ części wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, własny dom remontuje. Wnioskodawca uzyskuje stałe dochody z tytułu działalności rolniczej, prowadzonej na gruntach o łącznej pow. [...] ha ( w tym [...] ha to grunty własne), otrzymuje z tego tytułu dotacje unijne (w 2013 r. kwotę [...] zł, w 2014 r. kwotę [...] zł, w 2015 r. kwotę [...] zł). Przychody z tego gospodarstwa w roku 2014 r. wyniosły [...] zł, zaś od stycznia 2015 r. do września 2015 r. [...] zł. Majątek wnioskodawcy, oprócz wskazanych gruntów własnych o pow. [...] ha, stanowią także maszyny i urządzenia rolnicze o znacznej wartości. Gospodarstwo rolne, jak wskazał skarżący, jest na etapie rozwoju i powiększania poprzez zakup dodatkowych gruntów od ANR i maszyn rolniczych. Powyższe okoliczności są wystarczające dla uznania, że wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z dofinansowania jego udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Nie można bowiem skarżącego i jego rodziny uznać za osoby ubogie, wymagające pomocy Państwa w zakresie ponoszenia kosztów sądowych i opłacenia profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego status materialny skarżącego znacznie wykracza ponad przeciętny poziom. Analiza przedłożonych dokumentów prowadzi do wniosku, że skarżący dysponuje w ramach prowadzonej działalności środkami w kwotach znacznie przewyższających należny wpis sądowy wynoszący [...] zł. Świadczą o tym, obrót środkami na rachunkach bankowych oraz wykazane wydatki i nakłady na działalność (w okresie od stycznia 2015 r. do września 2015 r. koszty wyniosły [...] zł), a także regularne spłaty rat zaciągniętych kredytów i pożyczek. W tym miejscu należy także wskazać, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, jak również inne zobowiązania, w tym nawet publicznoprawne – nie mogą być traktowane priorytetowo przed kosztami sądowymi, a w konsekwencji uzasadniać skorzystania z instytucji prawa pomocy. Należy wskazać, że ustawodawca formułując w art. 246 P.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania i wyżywienia, a nie wydatki związane ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych i nakładami na prowadzoną działalność (w tym na powiększenie istniejącego gospodarstwa rolnego). Uwzględnienie wniosku skarżącego i przyznanie mu prawa pomocy z uwagi na wysokość wydatków związanych ze spłatą zadłużenia w bankach i w innych instytucjach, czy oznaczałoby uznanie, że wydatki niezwiązane bezpośrednio z zaspokajaniem potrzeb życiowych w rozpoznawanej sprawie mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi, stanowiącymi dochody państwa. Takie zaś stwierdzenie byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasadą powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla stwierdzenia, że budżet państwa, a tym samym pośrednio ogół obywateli winien sfinansować koszty sądowe, a skarżący w tym czasie posiadane środki pieniężne powinien inwestować w gospodarstwo rolne i prowadzoną działalność. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej zobowiązania kredytowe, a nadto finansuje swoją działalność, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom nie posiadającym źródeł stałego dochodu i bez majątku tj. w sytuacji ubóstwa, osobom, dla których, z uwagi na różne nadzwyczajne okoliczności związane z wiekiem, stanem zdrowia, sytuacją osobistą, zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowych jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Chodzi o takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, iż nie jest ona w sanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. Z przedstawionej natomiast przez skarżącego sytuacji, uzupełnionej analizą wykazanych wydatków i uzyskiwanych dochodów wynika, że wnioskującemu nie grozi niedostatek. Reasumując, skoro skarżący posiada znaczny majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego, które sukcesywnie powiększa poprzez zakup gruntów i maszyn rolniczych, prowadzi produkcję rolną o znacznych rozmiarach, o czym świadczy kwota przyznawanych dopłat do rolnictwa, zaciąga kredyty oraz dysponuje środkami na ich regularną spłatę, to nie kwalifikuje się do uzyskania dofinansowania udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.