I SA/Sz 1139/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego na rok 2012 p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy Skarżący M. C., wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł, od skargi wniesionej na powołaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest rolnikiem, posiada sady z jabłoniami ekologicznymi, nieowocującymi, nie otrzymuje dochodu ze sprzedaży płodów rolnych, ARiMR w trakcie kontroli stwierdziła bezpodstawne naruszenie zasad płatności rolnośrodowiskowych i nie wypłaciła ich w 2013 r. Skarżący wskazał również, że wskutek powyższego musiał wydać wszystkie dostępne środki finansowe na uzupełnienie i utrzymanie plantacji w dobrej kulturze rolnej. Skarżący wyjaśnił, że nie może skorzystać z kredytów, gdyż spłaca już preferencyjny kredyt na zakup gruntów zaciągnięty na kwotę [...] zł, którego raty wynoszą ok. [...] zł. Do spłaty pozostało [...] zł. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i [...] małoletnich dzieci, które pozostają na jego utrzymaniu. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący wpisał dom o pow. [...] m kw., mieszkanie o pow. [...] m kw. oraz grunty rolne o pow. [...] ha, a także nieruchomość niezabudowaną o pow. [...] arów. W rubryce formularza dotyczącej dochodów skarżący podał, że uzyskuje dopłaty bezpośrednie w kwocie [...] zł rocznie i ONW w kwocie [...] zł rocznie, zaś jego żona z tytułu działalności gospodarczej kwotę [...] zł miesięcznie. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z dnia 19 listopada 2014 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów obrazujących sytuację finansową wnioskodawcy, przedłożono następujące dokumenty: 1. oświadczenie skarżącego, że nie osiąga dochodów z gospodarstwa rolnego; 2. kopie decyzji ARiMR w sprawie dopłat do rolnictwa uzyskanych za 2013 r., kopie wniosków o przyznanie dopłat na rok 2014 (ONW, JPO, płatność rolnośrodowiskowa); 3. wykaz miesięcznych wydatków na konieczne utrzymanie rodziny w kwocie [...] zł obejmujący: opłaty za prąd, wodę, raty podatku od nieruchomości, wydatki bytowe rodziny, bilety komunikacji miejskiej na dojazdy do szkoły i do pracy, zakup materiałów szkolnych, utrzymanie zwierząt domowych, a także faktury VAT za energię elektryczną i wodę; 4. kopie 1, 2 i 5 strony harmonogramu spłat kredytu zaciągniętego na zakup nieruchomości rolnej, z którego wynikają miesięczne raty kredytu w kwotach po ok. [...] zł; 5. kopie dwóch decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2014 za grunty w miejscowości T. i w miejscowości G.; 6. podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za ostatnie 3 miesiące dotyczące działalności żony skarżącego, z której wynika przychód za miesiące od sierpnia do października 2014 r. w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód w wysokości [...] zł; 7. wyciągi z bieżącego rachunku bankowego w [...] skarżącego i jego żony za okres od 20 sierpnia 2014 r. do 19 listopada 2014 r. oraz z rachunku oszczędnościowego za okres od 20 sierpnia 2014 r. do 19 października 2014 r.; 8. kopie rocznego zeznania podatkowego za 2013 r. skarżącego i jego żony PIT-36 (wraz z informacją PIT/B), w którym zadeklarowali, łączne przychody z tytułu stosunku pracy, pozarolniczej działalności gospodarczej, z tytułu najmu w wysokości [...] zł, łączne koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, łączną stratę w kwocie [...] zł (z działalności żony skarżącego i z najmu) i łączne dochody w kwocie [...] zł; 9. oświadczenie skarżącego dotyczące wynajmu posiadanego spółdzielczego mieszkania własnościowego oraz o wysokości dochodów z tego tytułu w kwocie [...] zł, z którego wynika także, że wskazana kwota pokrywa koszty związane z utrzymaniem mieszkania, a także wyciąg z kpir za okres od 1 stycznia 2014 r. do 3 listopada 2014 r., w której wykazano łączny przychód z najmu w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, stratę w kwocie [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie: "p.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie referendarza sądowego w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Biorąc powyższe pod uwagę, a także wysokość należnego wpisu od skargi ([...] zł), po dokonaniu analizy oświadczeń i dokumentów złożonych przez skarżącego, należało stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Jak wynika bowiem z dokonanych w sprawie ustaleń, skarżący i jego żona posiadają stałe źródła dochodów w postaci działalności rolniczej, działalności gospodarczej, najmu, a także znaczny majątek – grunty rolne o pow. ponad [...] ha (do płatności rolnych deklarowane jest ponad [...] ha, w tym grunty dzierżawione), dom, mieszkanie, nieruchomość niezabudowaną o pow. [...] arów. Skarżący otrzymuje znaczne dopłaty do rolnictwa; za 2013 r. otrzymał z tego tytułu [...] zł (dopłaty bezpośrednie i ONW). Miesięczny przychód żony skarżącego z prowadzonej działalności usługowej (działalność rachunkowo-księgowa, doradztwo podatkowe) wynosi średnio ok. [...] zł. Z kolei przychód z najmu mieszkania należącego do skarżącego to kwota [...] zł miesięcznie, przy czym skarżący wykazuje, że całość tego przychodu przeznacza na koszty związane z utrzymaniem przedmiotu najmu. Miesięczne wydatki rodziny wynoszą [...] zł. W tym miejscu należy nadmienić, że w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych jest kategoria przychodu. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. W związku z tym, pomimo wykazywanych strat z działalności gospodarczej żony skarżącego, należało odnotować, że na bieżącym rachunku bankowym związanym z tą działalnością występują przepływy środków pieniężnych w kwotach przewyższających należny wpis sądowy (np. w dniu 02.10.2014 r., 3.11.2014r., 17.11.2014 r. wpłynęły środki pieniężne w kwotach [...] zł, [...] zł i [...] zł, które następnie zasiliły inne konto bankowe skarżącego, na marginesie - z którego wyciągów nie nadesłał). Z powyższego wynika, że istnieje realna możliwość wygospodarowania środków na poczet postępowania sądowego. Należało zatem przyjąć, że skoro skarżący jest rolnikiem, jego żona przedsiębiorcą, zaś oboje właścicielami znacznej wartości majątku, to nie należą do kręgu osób ubogich, bez źródła utrzymania i majątku. Subiektywne odczucie skarżącego, że jest osobą ubogą, nie może uzasadniać udzielenia mu pomocy kosztem wszystkich podatników. Ponadto przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie nie może uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań (kredytu, nakładów na gospodarstwo rolne), preferencyjnie traktowanych przez skarżącego. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia wniosku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a, orzeczono jak w postanowieniu.