I SA/Sz 117/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. i R. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 13 grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2013 p o s t a n a w i a: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący B. B. i R. B., jednocześnie ze skargą na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku, oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, nadesłanych dokumentów, a także z akt sprawy wynika, co następuje. B. B. i R. B. prowadzą trzyosobowe gospodarstwo domowe z [...] synem S. B. Skarżący podali, że są właścicielami mieszkania o pow. [...] m kw., nieruchomości rolnej o pow. ok. [...] ha (użytki) oraz gruntów o pow. [...] ha (nieużytki). Skarżący nie posiadają zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.) ani wartościowych przedmiotów. Ponadto skarżący posiadają w dzierżawie od Skarbu Państwa działkę gruntu o pow. [...] m kw. Rodzina prowadzi gospodarstwo rolne w zakresie produkcji jabłek, orzechów włoskich, jaj strusich, królików i zielonki, a także - w okresie od maja do października - działalność agroturystyczną polegającą na świadczeniu usług noclegowych oraz prowadzeniu wypożyczalni sprzętu wodnego (działalność pn. [...]). Wykazano, że dochody z działalności rolnej wynoszą ok. [...] zł brutto miesięcznie (dochód "statystyczny"), a dochód z agroturystyki w sezonie 2013 r. wyniósł [...] zł. Ponadto wskazano, że R. B. otrzymuje dopłaty do rolnictwa; za 2012 r. otrzymał kwotę [...] zł, zaś za 2013 r. kwotę [...] zł. Skarżący spłacają kredyt hipoteczny mieszkaniowy zaciągnięty w 2011 r. w kwocie [...] zł na zakup nieruchomości niezabudowanej z przeznaczeniem pod zabudowę mieszkaniową z towarzyszącą zabudową gospodarczą o pow. [...] m kw. (płatny w ratach po ok. [...] zł miesięcznie) oraz pożyczkę hipoteczną zaciągniętą w październiku 2013 r. w kwocie [...] zł (rata po ok. [...] zł miesięcznie). Skarżący wykonując wezwanie referendarza z dnia 30 stycznia 2014 r. nadesłali: wyciągi z posiadanych rachunków bankowych i kopie umów kredytu i pożyczki; zaświadczenie o dochodach z gospodarstwa rolnego; dokumenty potwierdzające wysokości dochodów z agroturystyki w 2013 r.; kopie decyzji o przyznaniu dopłat za 2012 r. i 2013 r.; dokumenty potwierdzające wysokość poniesionych wydatków w okresie od października 2013 r. do stycznia 2014 r., w tym: potwierdzenia wpłat czynszu dzierżawnego w kwocie [...] zł/miesięcznie, rat podatku rolnego w kwocie [...] zł, kwartalnych składek KRUS, składek ubezpieczenia NNW, OC rolników i budynków, potwierdzenie wpłat za gospodarowanie odpadami w kwocie [...] zł/miesięcznie, faktury VAT za: energię elektryczną w kwocie [...] zł, za telefon w kwocie [...] zł, za telewizję w kwocie [...] zł i [...] zł, za zakup opału w kwocie [...] zł, a także faktury VAT wystawione na [...] i [...] na zakup paliwa, zakup telefonu, karbidu na krety, paszy dla niosek, artykułów przemysłowych w tym m.in. narzędzi, części, akcesoriów hydraulicznych, kominiarskich, stolarskich, farb, fakturę VAT na zakup mięsa w ilości [...] kg, dowód wpłaty opłaty za umieszczenie na pasie drogowym reklamy w kwocie [...] zł oraz paragon fiskalny na zakupy dokonane w E. sp.z o.o. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej zwanej w skrócie: "P.p.s.a."), generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego (art. 199 P.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków sądu/referendarza sądowego należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatrywana jest w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawców oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazali, że spełniają przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione dokumenty jak i złożone oświadczenia nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny, pozbawiony wątpliwości, iż skarżący nie są w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie tj. na obecnym etapie uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Skarżący prowadzą trzyosobowe gospodarstwo domowe i uzyskują stałe dochody z tytułu działalności rolniczej (produkcja jabłek, orzecha włoskiego, jaj strusich, królików, zielonki), otrzymują dotacje unijne (w grudniu 2013 r. przyznano dopłaty za 2013 r. w kwocie ponadto [...] zł) oraz z działalności agroturystycznej (usługi noclegowe, wypożyczalnia sprzętu wodnego). Posiadają znaczny majątek w postaci gruntów rolnych o pow. [...] ha oraz nieużytków o pow. [...] ha. Powyższe okoliczności są wystarczające dla uznania, że wnioskodawcy są w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny. W uzasadnieniu wniosku skarżący twierdzą, że nie mają środków pieniężnych, w tym oszczędności na poniesienie kosztów sądowych, ani zdolności kredytowej. Tymczasem analiza przedłożonych dokumentów prowadzi do wniosku, że dysponują w ramach prowadzonych działalności środkami w kwotach znacznie przewyższających należny wpis sądowy. Świadczą o tym, obrót środkami na rachunku bankowym oraz wykazane wydatki i nakłady na działalność (w okresie od października 2013 r. do stycznia 2014 r. poniesione w kwocie ok. [...] zł), a także regularna spłata rat zaciągniętego kredytu hipotecznego i pożyczki (raty w łącznej w kwocie ponad [...] zł miesięcznie). Należy wskazać, że ustawodawca formułując w art. 246 P.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania i wyżywienia, a nie wydatki związane ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych i nakładami na prowadzoną działalność. Uwzględnienie wniosku skarżących i przyznanie im prawa pomocy z uwagi na wysokość wszystkich udokumentowanych wydatków, oznaczałoby uznanie, że wydatki niezwiązane bezpośrednio z zaspokajaniem potrzeb życiowych w rozpoznawanej sprawie mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi, stanowiącymi dochody państwa. Takie zaś stwierdzenie byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasadą powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla stwierdzenia, że budżet państwa, a tym samym pośrednio ogół obywateli winien sfinansować koszty sądowe, a skarżący w tym czasie posiadane środki pieniężne powinni inwestować w gospodarstwo rolne i prowadzoną działalność gospodarczą. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej zobowiązania kredytowe, a nadto finansuje swoją działalność, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom nie posiadającym źródeł stałego dochodu i bez majątku tj. w sytuacji ubóstwa, osobom, dla których, z uwagi na różne nadzwyczajne okoliczności związane z wiekiem, stanem zdrowia, sytuacją osobistą, zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowych jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy z kolei rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, iż nie jest ona w sanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. Z przedstawionej natomiast przez skarżących sytuacji, uzupełnionej analizą wykazanych wydatków i uzyskiwanych dochodów wynika, że wnioskującym nie grozi niedostatek. Reasumując, skoro skarżący posiadają majątek nieruchomy w postaci gruntów rolnych o pow. [...] ha oraz nieużytki o pow. [...] ha, prowadzą produkcję rolną i zwierzęcą o znacznych rozmiarach, o czym świadczy kwota przyznawanych dopłat do rolnictwa (za 2013 r. w kwocie [...] zł), korzystają z dofinansowania tej działalności, uzyskują dodatkowe dochody z agroturystyki, zaciągają kredyty oraz dysponują środkami na ich regularną spłatę, to nie kwalifikują się do uzyskania dofinansowania udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.