I SA/Sz 1178/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.),, Sędzia WSA Elżbieta Woźniak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Michał Iwanowski, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 marca 2014 r. sprawy ze skargi M. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odebrania zarządu nieruchomością oddala skargę. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 13.08. 2013 r., nr [...] , wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej "K.p.a.", oraz art. 18 i art.110g § 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015, ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.", utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z 24.06.2013 r. o nr [...] w przedmiocie odebrania M. O. zarządu nieruchomością. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy wskazując, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego (wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym) w toku prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] postępowania egzekucyjnego wobec M. O. (zobowiązanej), zamieszkałej w [...] , zajął przysługujące zobowiązanej prawo użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej [...] , przy ul.[...] , dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Po zajęciu nieruchomość tę pozostawiono w zarządzie zobowiązanej. Postanowieniem z 24.06.2013 r. ww. organ egzekucyjny odebrał zobowiązanej zarząd nieruchomością wskazując w jego uzasadnieniu, że zarząd ma na celu zabezpieczenie prawidłowego przebiegu egzekucji oraz uchronienie nieruchomości przed utratą wartości i atrakcyjności dla potencjalnych nabywców, stąd każda sprzeczność działań z celem zarządu winna skutkować odebraniem zarządu. Przyczyną odebrania zarządu zobowiązanej jest w szczególności nieuczciwość oraz utrudnianie oszacowania zajętej nieruchomości. Zobowiązana uchyla się od wykonania, w dodatkowo wyznaczonych terminach, obowiązków zarządcy. Wyznaczony przez organ egzekucyjny rzeczoznawca majątkowy nie ma możliwości sporządzenia operatu szacunkowego i określenia wartości nieruchomości na podstawie oględzin zajętego prawa ponieważ zobowiązana nie dotrzymuje wyznaczonych przez organ egzekucyjny terminów. W zażaleniu od ww. postanowienia zobowiązana wniosła o jego uchylenie i unieważnienie dokonanych w tym zakresie czynności. Wskazując na naruszenie zasady dwuinstancyjności, wniosła również o wyłączenie Dyrektora Izby Skarbowej z postępowania zażaleniowego i przekazanie sprawy do rozpoznania innemu, równorzędnemu organowi. Wyjaśniła, że treść uzasadnienia postanowienia należy uznać za przejaw wyjątkowej arogancji i niekompetencji organu. Pełnomocniczka zobowiązanej stwierdziła, że jej klientka wielokrotnie podejmowała próby ugodowego załatwienia sprawy związanej z ciążącym na niej zobowiązaniem podatkowym. Końcowo zarzuciła, że zaskarżone postanowienie narusza normę wynikającą z art. 124 § 1 K.p.a. Postanowienie winno zawierać m.in. oznaczenie strony, a zatem winno być skierowane do zobowiązanej. W jej ocenie, skarżone postanowienie narusza w tym zakresie prawo i jako wadliwe winno być wyeliminowane z obrotu prawnego. Dyrektor Izby Skarbowej mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W pierwszej kolejności organ odwoławczy przytoczył art. 18 u.p.e.a., a następnie art. 138 § 1 K.p.a. wskazując, że w myśl art. 144 K.p.a. przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do zażaleń. Następnie powołał art. 114 u.p.e.a. wskazując, że do egzekucji z użytkowania wieczystego stosuje się odpowiednio przepisy o egzekucji z nieruchomości, o ile przepisy rozdziału regulującego egzekucję z użytkowania wieczystego nie stanowią inaczej. Po czym wskazując na art. 110g § 1 i 2 u.p.e.a. organ odwoławczy wskazał, że zajętą nieruchomość pozostawia się w zarządzie zobowiązanego, do którego stosuje się wówczas przepisy o zarządcy. Jeżeli natomiast prawidłowe sprawowanie zarządu tego wymaga, organ egzekucyjny odbiera zobowiązanemu zarząd i ustanawia innego zarządcę. Na podstawie zaś art. 110g § 8 u.p.e.a organ egzekucyjny wydaje w sprawach dotyczących ustanowienia bądź odebrania zarządu postanowienie, na które przysługuje zażalenie. Organ odwoławczy podkreślił za organem egzekucyjnym, że zarząd ma na celu zabezpieczenie prawidłowego biegu egzekucji i uchronienie nieruchomości przed utratą wartości i atrakcyjności dla potencjalnych nabywców licytacyjnych, stąd każde działanie zmierzające do zapewnienia tego celu musi być postrzegane jako prawidłowe wykonywanie obowiązków, każda zaś sprzeczność działań z celem zarządu skutkować musi odwołaniem zarządu. Dodano przy tym, że zapewnienie prawidłowego sprawowania zarządu wymaga od organu egzekucyjnego zmiany zarządcy i odebrania zarządu zobowiązanemu, np. gdy ten jest nieobecny i go nie wykonuje. Ponadto wskazano, że odebranie zarządu zobowiązanemu może nastąpić, gdy zobowiązany jest niesumienny. Wyjaśniono przy tym, że postępowanie egzekucyjne jest wynikiem niewywiązania się zobowiązanego z obowiązku, w tym przypadku zapłaty zaległości podatkowej. Specyfika postępowania egzekucyjnego polega przede wszystkim na jego przymusowym charakterze, a także szybkości i skuteczności wykonania określonych prawem obowiązków, których zobowiązany nie wykonał dobrowolnie. Nie jest przy tym jego celem wyrządzenie zobowiązanemu krzywdy. Skoro zatem zobowiązana, mimo otrzymania decyzji orzekającej o jej odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe, upomnienia wzywającego do zapłaty z( zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, a następnie zajęcia prawa użytkowania wieczystego z wezwaniem do zapłaty należności dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym, nie wykonała nałożonego na nią obowiązku, organ egzekucyjny nie miał możliwości wyboru. W myśl art. 110m § 1 u.p.e.a. musiał przystąpić do kolejnego, po zajęciu, etapu egzekucji z użytkowania wieczystego, opisu i oszacowania wartości tego prawa. W przeciwnym bowiem wypadku działałby na szkodę wierzyciela. Aby jednak możliwe były opis i oszacowanie wartości zajętego prawa, wyznaczony przez organ egzekucyjny rzeczoznawca majątkowy musi mieć możliwość przeprowadzenia oględzin, w szczególności obiektów budowlanych stanowiących własność użytkownika wieczystego. Tymczasem – jak dalej wskazał organ odwoławczy - ze znajdującej się w aktach sprawy notatki służbowej wynika, że zobowiązana m.in. 22.05.2013 r. nie stawiła się, mimo wcześniejszego poinformowania jej o tym, na miejsce oględzin i nie udostępniła nieruchomości do oględzin. O nieobecności nie uprzedziła przy tym organu egzekucyjnego. Również pełnomocniczka zobowiązanej, która stawiła się tego dnia, nie udostępniła nieruchomości do oględzin. Ponadto, z innej notatki dokumentującej wizytę zobowiązanej 03.06.2013 r. w siedzibie [...] Urzędu Skarbowego wynika, że ustalono, iż termin udostępnienia nieruchomości uzgodniony będzie ze zobowiązaną. Z kolei z notatki z 17.06.2013 r. wynika, że zobowiązana w trakcie rozmowy telefonicznej w sprawie udostępnienia nieruchomości do oględzin, odesłała pracownika organu egzekucyjnego do swojej pełnomocniczki. Z tej samej notatki tymczasem wynika, że kontakt telefoniczny z pełnomocniczka zobowiązanej jest utrudniony. Organ zatem wskazał, że jeśli więc zobowiązana, w której zarządzie pozostawiono zajętą nieruchomość, uniemożliwia przeprowadzenie opisu i oszacowania, co tłumaczy nieobecnością w kraju i nie realizuje obowiązków zarządcy przez ustanowionego pełnomocnika, koniecznym stało się odebranie zobowiązanej zarządu i ustanowienie innego zarządcy. Zauważono przy tym, że na późniejszym etapie egzekucji nieruchomość będzie musiała być udostępniona do oglądania osobom zainteresowanym zakupem, w terminie 14 dni przed planowaną licytacją, co wynika z art. 110w § 3 pkt 6 u.p.e.a. Zatem – jak wskazał organ odwoławczy - utrudnianie biegu egzekucji już na początkowym jej etapie uzasadnia zmianę zarządcy. Organ podniósł, że jedną z cech charakterystycznych postępowania egzekucyjnego jest jego szybkość. Skoro upłynął wyznaczony zobowiązanej w zawiadomieniu o zajęciu termin do wykonania obowiązku (zapłaty dochodzonych należności), organ egzekucyjny nie może, bez uzasadnionej przyczyny, pozostawać bezczynny i nie podejmować dalszych czynności egzekucyjnych. Musi przystąpić do opisu i oszacowania nieruchomości. Dla prawidłowego zaś toku tych czynności konieczne jest sprawowanie we właściwy sposób zarządu nad nieruchomością Ustosunkowując się zaś do wniosku zawartego w zażaleniu o wyłączenie Dyrektora Izby Skarbowej, wskazano za J. Borkowskim (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009, s. 161-162), że w doktrynie jest pełna zgodność co do tego, że wyłączenie organu administracyjnego, o którym stanowi art. 25 § 1, następuje z mocy prawa, powodując utratę przez niego właściwości w sprawie. Tam też wskazano, iż nie wydaje się trafne, by odpowiednią formą wyłączenia organu było wydanie postanowienia przez organ wyższego stopnia. Wobec powyższego, to organ który miałby podlegać wyłączeniu, na etapie przyjęcia podania winien z urzędu zbadać, czy nie zaszła którakolwiek z podstaw do jego wyłączenia. O ile nie nastąpiła, a mimo wszystko złożono taki wniosek, winien on być rozpoznany w ramach prowadzonego postępowania. Należy przy tym zauważyć, że wydanie rozstrzygnięcia przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 K.p.a., jest przesłanką do wznowienia postępowania zakończonego ostatecznym rozstrzygnięciem. Zatem, strona niezadowolona z wydania rozstrzygnięcia przez organ, który jej zdaniem winien podlegać wyłączeniu, może to zakwestionować w ramach skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sąd ten, w myśl art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, uchyli zaskarżone decyzję albo postanowienie. Za takim sposobem załatwienia (a nie kierowaniem złożonego wniosku do organu wyższego stopnia) przemawia też zasada szybkości i prostoty postępowania wyrażona w art. 12 § 1 K.p.a. Tym samym, w ocenie organu w sprawie nie zaistniały przesłanki do wyłączenia organu administracji publicznej, o których mowa w art. 25 § 1 K.p.a. Dalej wskazano, że nie znajduje również uzasadnienia wniosek o wyłączenie pracownika od udziału w postępowaniu w sprawie, bowiem J. J. pełnił obowiązki Dyrektora Izby Skarbowej od 04.12.2012 r. do 31.07.2013 r.. Nie mógł więc brać udziału w sprawie zakończonej zaskarżonym postanowieniem organu I instancji, gdyż w czasie, kiedy piastował funkcję organu administracji publicznej - Dyrektora Izby Skarbowej , nie mógł jednocześnie piastować funkcji innego, podległego organu - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego. Funkcję tę wówczas pełniła, co sama strona zauważyła w zażaleniu, B. K.. Ponadto, w momencie wydania tego rozstrzygnięcia nie pełnił już on obowiązków Dyrektora Izby Skarbowej , a przed jego wydaniem, w czasie, kiedy je pełnił, jak wynika z metryki sprawy, o której mowa w art. 66a K.p.a., nie brał udziału w czynnościach mających na celu załatwienie niniejszej sprawy. Odnosząc się końcowo do zarzucanego naruszenia art. 124 § 1 K.p.a., Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził że skarżonemu postanowieniu nie można zarzucić braku oznaczenia strony. Na pierwszej bowiem stronie podkreślono "Zobowiązany: M. O.". W sentencji orzeczono, iż odbiera się zarząd "Pani M. O. O.". Dalej, w uzasadnieniu doprecyzowano, iż prowadzi się postępowanie egzekucyjne wobec "Pani M. O.", wskazując ponadto jej adres zamieszkania. To, że jako adresata postanowienia wskazano pełnomocnika strony, nie oznacza, że jest on stroną postępowania. Przepis art. 40 § 2 K.p.a. nakazuje bowiem organowi, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, doręczać pisma pełnomocnikowi. M. O., reprezentowana przez doradcę podatkowego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej , domagając się jego uchylenia, i zarzucając mu naruszenie: - art. 110g § 2 u.p.e.a. przez jego błędne zastosowanie; - art. art. 8 K.p.a. przez jego niezastosowanie W uzasadnieniu Skarżąca przedstawiła przebieg postępowania, a następnie podniosła, że organ nie wyjaśnił, na czym polegało niewłaściwe sprawowanie zarządu przez zobowiązaną. Wskazała także, że pomimo systematycznego regulowania zaległości podatkowej według uzgodnionego harmonogramu, podjęte zostały przez organ bardzo intensywne działania egzekucyjne wobec Skarżącej w postaci ustanowienia hipoteki przymusowej oraz podjęcia czynności związanych z egzekucją z nieruchomości w postaci przystąpienia do oszacowania nieruchomości będącej Jej własnością. Nadto, Skarżąca podniosła, że organ w motywach swojego rozstrzygnięcia zarzucił Jej nieuczciwość, podczas gdy owa nieuczciwość jest jedynie po stronie organu. Odpowiadając na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku ostatecznego postanowienia administracyjnego) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Zgodnie zaś z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej "P.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na postanowienie, może postanowienie uchylić, stwierdzić jego nieważność lub stwierdzić wydanie postanowienia z naruszeniem przepisów prawa. Badając zaskarżony akt we wskazanym wyżej zakresie, Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, nie znajduje bowiem oparcia ani w udokumentowanych okolicznościach faktycznych sprawy ani też w racjach prawnych. W myśl art. 110g u.p.e.a. zajętą nieruchomość pozostawia się w zarządzie zobowiązanego, do którego stosuje się wówczas przepisy o zarządcy (§ 1). Jeżeli prawidłowe sprawowanie zarządu tego wymaga, organ egzekucyjny odbiera zobowiązanemu zarząd i ustanawia innego zarządcę (§ 2). Bezspornym jest, że w toku prowadzonego wobec Skarżącej jako strony zobowiązanej postępowania egzekucyjnego w administracji, pozostawiono Skarżącej w zarządzie zajętą nieruchomość, położoną przy ulicy [...] , do której Skarżącej przysługuje prawo wieczystego użytkowania. Z akt sprawy wynika, że obwieszczeniem z dnia 16 kwietnia 2013 r. wyznaczono termin opisu i oszacowania ww. nieruchomości, który rozpoczynał się w dniu 02.05.2013 r., zaś kończył w dniu 20.05.2013 r. Obwieszczenie to było podane do publicznej wiadomości przez wywieszenie na tablicy ogłoszeń Zachodniopomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w dniu 19.04.2013 r. Kolejnym obwieszczeniem z dnia 20.05.2013 r. termin ten został przesunięty do dnia 20.06.2013 r. O terminie tym zawiadomiono stronę zobowiązaną jak i jej pełnomocnika, tj. doradcę podatkowego B. P. Z akt sprawy także wynika jednoznacznie, w szczególności ze sporządzonych notatek (których Skarżąca nie kwestionowała), że Skarżąca m.in. w dniu 22.05.2013 r. nie stawiła się na miejsce oględzin, mimo wcześniejszego poinformowania jej o tym, przy czym o swojej nieobecności nie uprzedziła organu egzekucyjnego. Tego dnia stawiła się jedynie pełnomocniczka zobowiązanej, jednak - jak wynika z treści tej notatki - nie doszło ostatecznie do udostępnienia nieruchomości rzeczoznawcy. Natomiast z protokołu sporządzonego na okoliczność spotkania w dniu 03.06.2013 r. w siedzibie [...] Urzędu Skarbowego , w którym uczestniczyła zobowiązana wynika, że termin udostępnienia nieruchomości uzgodniony będzie ze zobowiązaną (Skarżącą) telefonicznie. Z kolei z notatki z dnia 17.06.2013 r. wynika, że zobowiązana w trakcie rozmowy telefonicznej w sprawie ustalenia terminu co do udostępnienia nieruchomości do oględzin, wskazała pracownikowi organu egzekucyjnego, by kontaktował się w tej sprawie tylko jej pełnomocniczką. W świetle treści zarzutu co do naruszenia art. 110g § 2 u.p.e.a. istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy ze strony organu doszło do naruszenia tego przepisu przez odebranie Skarżącej zarządu ww. nieruchomością, gdyż według Skarżącej z treści uzasadnienia skarżonego orzeczenia nie wynika, na czym polegało niewłaściwe sprawowanie zarządu, bowiem za takie nie można uznać rzekomego utrudniania oszacowania nieruchomości, mającego polegać na udostępnianiu jej wnętrza. W ocenie Sądu, wskazane wyżej okoliczności, które znajdują oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym rozpoznawanej sprawy, nie budzą wątpliwości, że Skarżąca swoim zachowaniem przez zaniechanie polegające na nieudostępnianiu zajętej w toku egzekucji nieruchomości dla potrzeb dokonania opisu i oszacowania nieruchomości, niewątpliwie nie ułatwiała organowi egzekucyjnemu prowadzenia postępowania egzekucyjnego z zachowaniem zasady szybkości przewidzianej w art. 12 K.p.a. Bez znaczenia dla oceny kwestii sprawowania przez Skarżącą prawidłowego zarządu nieruchomością są okoliczności podnoszone przez Skarżącą co do równolegle prowadzonych z organem działań zmierzających do ustalenia innego niż przymusowa egzekucja sposobu spłaty zaległości podatkowej, w tym rozłożenia na raty. Z akt nie wynika by doszło z tego powodu do zawieszenia egzekucji, a tym samym organ egzekucyjny był w pełni uprawniony i zobowiązany do podejmowania działań niezbędnych do zaspokojenia roszczeń wierzyciela ze składników majątkowych strony zobowiązanej, w tym z ww. nieruchomości. Zgodzić się należy z organem, że zarząd ma na celu przede wszystkim zabezpieczenie prawidłowego biegu postępowania egzekucyjnego, a zatem ma na celu prowadzenie egzekucji bez zbędnej zwłoki, co leży nie tylko w interesie wierzyciela (zaspokojenie jego roszczeń), ale także strony zobowiązanej (prowadzi do zmniejszenia lub wygaśnięcia zobowiązania). Sprawowanie prawidłowego zarządu ma także na celu uchronienie nieruchomości przed utratą wartości i atrakcyjności dla potencjalnych nabywców licytacyjnych. Zarząd sprawowany jest w interesie wierzyciela, który jest zainteresowany tym, aby nieruchomość zachowała możliwie wysoką wartość, jak też zobowiązanego, gdyż sprzedaż nieruchomości poniżej jej wartości w konsekwencji niewłaściwego sprawowania zarządu może nie doprowadzić do pełnego wygaśnięcia zobowiązania. Stąd każde działanie zmierzające do zapewnienia prawidłowego biegu egzekucji jest postrzegane jako prawidłowe wykonywanie obowiązków, każde zaś zachowanie zarządcy (działanie lub zaniechanie) sprzeczne z celem zarządu skutkować musi odwołaniem zarządu. Tym samym - zdaniem Sądu – na gruncie stanu faktycznego występującego w rozpoznawanej sprawie zaistniała podstawa do uznania, że działania organu w postaci odebrania Skarżącej zarządu nieruchomością były właściwe i konieczne oraz odpowiadały prawu. Uznać tym samym należało, że nie doszło do naruszenia art. 110g § 2 u.p.e.a., a zatem i art. 8 K.p.a. W ocenie Sądu, rozważania organu w wyżej przedstawionym zakresie są wyczerpujące, wyjaśniają sporne okoliczności sprawy, które znajdują w pełni oparcie w ustaleniach organu mających potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w rozpoznawanej sprawie, jak i w obowiązujących przepisach prawa. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia odpowiada zaś wymogom przewidzianym art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 126 K.p.a. W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako niezasadną.