I SA/Sz 1213/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z 30 sierpnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia p o s t a n a w i a: przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego R. B., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł, należnego od wniesionej skargi na wyżej powołane postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie, zwrócił się o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, nie precyzując czy ma to być radca prawny, adwokat czy doradca podatkowy. Z wniosku oraz, jak również dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że R. B. (lat [...]) od dnia 18 lutego 2007 r. jest osobą niezdolną do pracy ze względu na stan zdrowia ([...]). We wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostaje żona – H. B. (lat [...]). Na stały miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy składa się renta inwalidzka otrzymywana przez skarżącego w kwocie [...] zł netto oraz emerytura uzyskiwana przez jego małżonkę w kwocie [...] zł netto. Z uwagi na niskie dochody, wnioskodawca i jego żona korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłków stałych i okresowych. Ostatnio pomoc taką, w kwocie [...] zł na zakup opału oraz kwotę [...] zł (decyzja nr [...]), skarżący otrzymał w listopadzie 2013 r. Małżonkowie posiadają w ramach wspólności majątkowej grunt o powierzchni [...] m2 zabudowany budynkiem mieszkalnym o powierzchni [...] m2, warsztatem i garażem. Skarżący podał, że wydatki na koniecznie utrzymanie rodziny wynoszą ok. [...] zł (w tym jest: energia elektryczna, telefon żony, wywóz odpadów komunalnych, dostawa wody, miesięczna rata podatku od nieruchomości, opał, zakup leków i badania lekarskie, miesięczne raty opłaty za użytkowanie wieczyste). Wnioskodawca nie wykazał posiadania zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.) oraz przedmiotów wartościowych. R. B. przedłożył aktualny wyciąg z rachunku bankowego żony, na który wpływają świadczenia z ZUS, a którego saldo końcowe na dzień 9 grudnia 2013 r. było ujemne (minus [...] zł). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej zwanej "P.p.s.a."– prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego, o co ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić należnych kosztów jak i opłacić pełnomocnika z wyboru. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Rozpoznając wniosek skarżącego należało mieć na względzie przede wszystkim fakt, że prawo pomocy jest instytucją, której zasadniczym celem jest umożliwienie realizacji prawa do sądu osobom ubogim, nie dysponującym wystarczającymi środkami na prowadzenie sporów przed sądem. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, oraz które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Skarżący wykazał, że do takich osób należy, dlatego jego wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Jak zostało wykazane, skarżący i jego żona znajdują się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Ze względu na niskie dochody, uzyskiwane wyłącznie z renty inwalidzkiej, emerytury oraz zasiłków z pomocy społecznej, brak oszczędności, poniesienie przez skarżącego jakichkolwiek kosztów postępowania oraz opłacenie profesjonalnego pełnomocnika nie jest możliwe. Wobec powyższego, uznając, że skarżący wykazał istnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., należało orzec jak na wstępie.