I SA/Sz 1221/13

WyrokWSA w Szczecinie2014-06-26

Skład orzekający: Kazimierz Maczewski, Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Joanna Wojciechowska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja odmawiająca umorzenia zaległości podatkowej może zostać uznana za prawidłową, jeśli organ pierwszej instancji nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego i nie uzasadnił swojej decyzji w sposób zgodny z wymogami Ordynacji podatkowej, a organ odwoławczy nie dostrzegł tych wad?
Ratio decidendi
Decyzje organów obu instancji zostały uchylone z powodu naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ pierwszej instancji nie przeprowadził wystarczającego postępowania dowodowego i nie uzasadnił swojej decyzji w sposób zgodny z art. 210 Ordynacji podatkowej. Organ odwoławczy, mimo że posiadał kompetencje do oceny legalności postępowania organu pierwszej instancji, nie dostrzegł tych wad i nie uchylił wadliwej decyzji, naruszając tym samym art. 233 § 3 Ordynacji podatkowej.
Stan faktyczny
J. O. złożył wniosek o umorzenie zaległości podatkowych (podatku rolnego i od nieruchomości) z powodu trudnej sytuacji materialnej, wynikającej m.in. z przywłaszczenia przez osoby trzecie dopłat w kwocie ok. [...] zł. Wójt Gminy B. odmówił umorzenia, uznając, że przedstawione argumenty nie stanowią wystarczających przesłanek i wskazując na wcześniejsze korzystanie przez wnioskodawcę z ulg. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, podkreślając, że podatki są należne za samo posiadanie majątku, a sytuacja ekonomiczna nie ma wpływu na obowiązek podatkowy. Sąd uchylił obie decyzje z powodu wad proceduralnych.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] r. nr [...] Z akt podatkowych sprawy wynika, że J O w piśmie z dnia 15 marca 2013 r. zwrócił się do Wójta Gminy B z wnioskiem "o umorzenie podatku rolnego w całości do czasu wznowienia produkcji rolnej proporcjonalnej do nałożonego podatku rolnego". W uzasadnieniu wniosku sprecyzował, że "w związku z wpłatą pierwszej raty podatku od nieruchomości za rok 2013" wnosi o umorzenie części rat podatku za 2012 r., tj. III i IV raty oraz o rozważenie możliwości umorzenia całości podatku za rok 2013. Wskazał też, że aktualnie nie uprawia żadnych gruntów rolnych, w związku z tym nie posiada żadnych środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na spłatę zobowiązań podatkowych. Wnioskodawca podkreślił, że okolicznością szczególną, która powinna być poddana ocenie organu gminy i która miała istotny wpływ na jego sytuację majątkową, jest fakt przywłaszczenia przez osoby trzecie całości dopłat jakie posiadał, na kwotę ponad [...] zł. Strata tych i innych środków pieniężnych praktycznie wyklucza możliwość dalszego prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ocenie Wnioskodawcy, umorzenie bieżących rat spowoduje przeznaczenie środków pieniężnych na rozpoczęcie bieżących prac polowych, a w dalszej kolejności uzyskanie ze sprzedanych płodów rolnych środków na zapłatę podatku w stosunku do Gminy B. Wójt Gminy B decyzją z dnia 8 kwietnia 2013 r. nr [...] odmówił "umorzenia zaległości z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego za lata ubiegłe w wysokości [...]zł. W uzasadnieniu decyzji organ podatkowy wskazał, że stosownie do art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. O tego rodzaju przesłance "ważnego interesu" można mówić np.: w razie znacznego obniżenia zdolności płatniczych dłużnika, spowodowanych zdarzeniem losowym (np.: powódź, pożar, kradzież lub inne zdarzenie uznane za wyjątkowe). Z "ważnym interesem" można mieć do czynienia również wówczas, gdy podatnik znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, której nie mógł przewidzieć lub, której nie mógł zapobiec. Natomiast pod pojęciem "interesu publicznego" należy rozumieć pewną potrzebę (dobro), której zaspokojenie powinno służyć zbiorowości lokalnej lub całemu społeczeństwu. Organ stwierdził, że z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy należy wnosić, iż przedstawione argumenty we wniosku, nie stanowią wystarczających przesłanek do umorzenia podatku. Nie bez znaczenia w sprawie jest fakt, iż podatnik korzystał wielokrotnie z ulgi w postaci umorzenia. Z instytucji umorzenia jako instytucji nadzwyczajnej nie można czynić powszechnie stosowanego środka. Organ podatkowy biorąc pod uwagę trudności finansowe, może jedynie udzielić stronie pomocy w formie ewentualnego odroczenia lub rozłożenia zobowiązania na dogodne dla wnioskodawcy raty, o ile zostanie złożony stosowny wniosek. W odwołaniu od decyzji organu I instancji Podatnik wniósł o jej uchylenie, zarzucając iż nie uwzględnia ona interesu podatnika i jego sytuacji życiowej. Ponadto zażądał "osobistego uczestnictwa w decyzjach" wydawanych wobec niego. Po rozpatrzeniu sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 sierpnia 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu podatkowego I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podkreśliło, że w sprawach udzielania ulg podatkowych, do których należy umorzenie zaległości podatkowej, wyłączną kompetencję posiada organ podatkowy I instancji, którym w tej sprawie jest Wójt Gminy B. Decyzje w sprawie ulg podatkowych organ I instancji podejmuje w trybie, tzw. uznania administracyjnego. Kolegium działające jako organ podatkowy II instancji takich kompetencji merytorycznych nie posiada (art. 233 § 3 Ordynacji podatkowej). W postępowaniu odwoławczym Kolegium dokonuje jedynie oceny postępowania i sposobu rozstrzygnięcia sprawy przez organ I instancji z punktu widzenia ich legalności czyli zgodności z prawem. W tych ramach mieści się, między innymi, kontrola przebiegu postępowania pod kątem jego zupełności i zabezpieczenia praw podatnika, jak również merytoryczna ocena wniosków organu podatkowego powziętych na bazie zebranego w sprawie materiału dowodowego. Kolegium wyjaśniło następnie, że podatek rolny i podatek od nieruchomości nie są zależne od tego, jakie dochody z nich osiąga właściciel. Podatki te są to podatki należne za samo tylko posiadanie majątku w gruntach i budynkach. Oblicza się je tylko od powierzchni i tylko powierzchnia oraz stawka podatkowa mają wpływ na ich wysokość. Dlatego argument Podatnika o braku środków finansowych z powodu nieprowadzenia działalności rolniczej jest bezskuteczny w postępowaniu o pomoc ze środków publicznych na gruncie podatku rolnego i podatku od nieruchomości. Dopóki posiada on majątek nieruchomy w gruntach i budynkach, dopóty jest równoprawnym podatnikiem podatków od tego majątku bez względu na to, w jakiej sytuacji ekonomicznej się znajduje. Kolegium podkreśliło też, że w świetle prawa podatkowego permamentny brak środków finansowych, bezrobocie, przewlekłe choroby, wiek, nieopełnosprawność czy obniżenie dochodu z powodu ryzyka gospodarczego prowadzonej działalności nie ma żadnego wpływu na konieczność spełniania obowiązku podatkowego. Płacenie podatków należy bowiem do sfery publicznoprawnej i obciąża wszystkie bez wyjątku podmioty będące podatnikami. Obowiązek podatkowy wynika wprost z Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej (art. 84), który brzmi: "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie". W przepisie tym wyrażona jest zasada powszechności i równości wobec podatków. Podatki są głównym źródłem budżetu państwa i gminy będącej wspólnotą jej mieszkańców. Z budżetu tego realizowane są rozliczne cele społeczne (art. 7 ustawy o samorządzie gminnym). Z tego powodu prawo podatkowe jest rygorystyczne w swoich rozwiązaniach. Udzielanie ulg podatkowych odbywa się na równie rygorystycznych zasadach. Ulgi podatkowe nie są rekompensatą za cokolwiek, ani rodzajem nagrody, ani środkiem wyrównywania podatnikowi strat w działalności gospodarczej, ani nie służą uwolnieniu podatnika z obowiązków podatkowych. Każdy podatnik jest równy przed prawem podatkowym. Wszelkie przywileje w postaci ulg podatkowych, do których należy umorzenie zaległości podatkowej, odroczenie terminu płatności podatku lub zaległości podatkowej i rozłożenie na raty podatku lub zaległości podatkowej, są na gruncie prawa podatkowego instytucją wyjątkową. Taka też musi być sytuacja podatnika ubiegającego się o ulgę podatkową: nadzwyczajna i wyjątkowa. Podatnik starający się o ulgę podatkową musi wykazać, że przeżywane trudności ekonomiczne niepozwalające zapłacić podatku spowodowane są okolicznościami i zdarzeniami nadzwyczajnymi, na które podatnik nie miał wpływu, których nie mógł przewidzieć, ani im zapobiec. Podatnik musi zatem udowodnić, że znalazł się nagle, z powodów nadzwyczajnych, przez siebie niezawinionych, w tak trudnej sytuacji finansowej, że zapłata podatku zachwieje jego bytem. Opisane przesłanki ustawa - Ordynacja podatkowa, nazywa ważnym interesem podatnika i ważnym interesem publicznym. Organ odwoławczy wskazał dalej, że każda ulga podatkowa uprzywilejowuje więc danego podatnika w stosunku do innych podatników i jest zakłóceniem konstytucyjnej zasady równości wobec podatków. Jako odstępstwo od zasady równości i powszechności prawa podatkowego, instytucję ulg podatkowych organ podatkowy może wykorzystywać w sytuacjach zgoła wyjątkowych. Ponieważ ulga podatkowa udzielana jest wyłącznie na wniosek podatnika i w jego interesie, to na nim leży ciężar dowodu w zakresie istnienia bądź nieistnienia po jego stronie przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Rozpatrując wniosek o ulgę podatkową, organ podatkowy musi zatem mieć możliwość ustalenia, czy sytuacja finansowa i bytowa podatnika ubiegającego się o taką ulgę jest wyjątkowa i nadzwyczajna, a jego trudności finansowe mają charakter przejściowy i mogą być przezwyciężone również dzięki udzielonej uldze podatkowej. Organ podatkowy winien więc ustalić, czy trudności płatnicze mają charakter okresowy czy stały i pogłębiający się, i czy ewentualna pomoc ze strony organu podatkowego gwarantuje odzyskanie płynności finansowej i umożliwi wywiązywanie się w przyszłości z bieżących i zaległych zobowiązań podatkowych. Ocena charakteru okoliczności, które wpłynęły na zachwianie równowagi płatniczej podatnika, dokonywana jest na podstawie kryteriów obiektywnych, a nie subiektywnych, odczuwanych przez podatnika. Odnosząc się do złożonego odwołania Kolegium stwierdziło, że argumenty Podatnika mają charakter przesłanek pozapodatkowych, czyli niespełniających wymogów prawa podatkowego, opisanych wyżej. Skarżący nie wskazał na żadne nadzwyczajne zdarzenia, które pozbawiły go możliwości zapłaty zaległości podatkowej bez narażenia egzystencji. Skarżący polemizuje jedynie z organem podatkowym i wyraża swoją frustrację związaną z wykonywaniem obowiązku podatkowego i kontaktami z pracownikami Urzędu Gminy i radnymi. Z analizy materiału dowodowego sprawy wynika, że w sytuacji ekonomicznej i życiowej Podatnika nie wystąpiły okoliczności mogące uzasadniać potrzebę wspomożenia go środkami publicznymi. Posiada on majątek w gruntach (25,69 ha) i budynkach, posiada środki finansowe, o czym świadczy fakt korzystania z samochodu i traktora, które wymagają nakładów finansowych na ubezpieczenie i paliwo, posiada duży dom mieszkalny. Organ podatkowy I instancji słusznie zatem przyjął, że nie ma podstaw, aby umorzyć Podatnikowi po raz kolejny zaległość podatkową. W ocenie Kolegium, uwzględniając fakt, że w ubiegłych latach (od 2001 r.) organ podatkowy ośmiokrotnie umarzał Podatnikowi zaległości podatkowe, przyjąć można, że uczynił on z tej instytucji stały sposób na obniżenie obciążenia w obowiązku podatkowym. Zważywszy na to, że na budżet gminy pracuje i składa się ogół społeczeństwa gminy, można przyjąć, że część obciążeń podatkowych Podatnika ponoszą pozostali mieszkańcy gminy. Umorzenie podatku jakiemukolwiek podatnikowi skutkuje bowiem tym, że niezapłacony umorzony podatek pomniejsza wspólny dla wszystkich mieszkańców gminy budżet, który tym samym nie zaspokoi w pełnym wymiarze zaplanowanych w interesie mieszkańców gminy zadań. Zdaniem Kolegium, Podatnik nie przykłada należytej wagi do obowiązku podatkowego, bo gdyby tak było, to zapłata kwartalnie kwoty około [...] zł (ok. [...] zł miesięcznie) podatku nie nastręczałaby mu większego problemu. Nie ma więc żadnego uzasadnienia dla tego, aby budżet gminy miał ponieść uszczerbek związany z pozbyciem się poprzez jego umorzenie wpływów z podatku należnego od Podatnika. Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie w sprawie wniosku Podatnika przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami, organ podatkowy orzekł w granicach wniosku, zapewnił Stronie czynny udział w postępowaniu i wydał decyzję, którą uzasadnił w sposób wyczerpujący. Skarżąc decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie J O wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie art. 67a Ordynacji podatkowej przez niewłaściwe uznanie, że sytuacja materialna w której aktualnie się znajduje Skarżący nie uzasadnia skorzystania z możliwości umorzenie podatku, brak jest bowiem ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, 2) przekroczenie swobodnej oceny dowodów i przyjęcie dowolnych ustaleń dotyczących aktualnej sytuacji materialnej Skarżącego, a w szczególności możliwości tzw. produkcji rolnej; organ II instancji w ocenie tej poprzestał wyłącznie na potwierdzeniu stanu faktycznego wskazanego przez organ I instancji, natomiast Wójt Gminy B nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego mającego na celu np. ustalenie możliwości produkcyjnych gospodarstwa Skarżącego, 3) naruszenie art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.) polegające na braku należytego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie ważnego interesu podatnika umożliwiającego pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie podatku rolnego, 4) naruszenie art. 10 K.p.a. polegające na pozbawieniu Skarżącego możliwości czynnego udziału w sprawie - Skarżący nie miał możliwości wypowiedzenia się do zebranych dowodów i materiałów będących podstawą wydanej przez organ I instancji decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowej. Uzasadniając takie zarzuty Skarżący wskazał, że złożył wniosek do organu podatkowego o umorzenie podatku rolnego z powodu złej sytuacji materialnej - braku jakichkolwiek środków pieniężnych – bowiem należne mu dopłaty w kwocie około [...] złotych zostały przywłaszczone przez osobę trzecią i został on praktycznie pozbawiony możliwości podjęcia działalności rolniczej. Skarżący nie ma również możliwości pozyskania kredytu, czy też innej pomocy finansowej od osób trzecich. Zdaniem Skarżącego, w zaskarżonej decyzji organ II instancji w sposób dowolny uznał, iż posiadanie przez niego samochodu osobowego oraz traktora jest wystarczające dla przyjęcia dobrej sytuacji materialnej Skarżącego. Organ ten nie ustosunkował się do argumentacji Podatnika dotyczącej przywłaszczenia na jego szkodę kwoty [...]złotych i nie rozważył, czy ten fakt może być uznany za sytuację nadzwyczajną wypełniającą konieczną przesłankę pozytywnego uwzględnienia wniosku. Okoliczność tę organ całkowicie pominął w argumentacji faktycznej swojego rozstrzygnięcia. Skarżący nie podzielił stanowiska organu II instancji jakoby nie przykładał on należytej wagi do obowiązku podatkowego. Wskazywanie domniemanych możliwości finansowych Skarżącego przez odniesienie do jego rzeczywistej sytuacji materialnej jest chybione i obarczone dowolną oceną stanu faktycznego. Przytoczona pokrótce argumentacja uzasadnia stwierdzenie, iż organ I instancji nie dokonał należytej oceny stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia z dnia 8 kwietnia 2013 r., a taki stan faktyczny został następnie przyjęty bez żadnych zastrzeżeń przez organ II instancji. Właśnie w płaszczyźnie ustaleń stanu taktycznego Skarżący dopatruje się wadliwości wydanych przez organy obu instancji decyzji. Sprawy dotyczące ustaleń wymiaru podatku, a w dalszej kolejności jego poboru, wymagają indywidualnego rozpatrywania sytuacji materialnej podatnika. Ocena stanu faktycznego nie może być dowolna, jak – zdaniem Skarżącego – uczyniły to organy w niniejszej sprawie. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 67a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.): "§ 1. Organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: 1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty; 2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a; 3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. § 2. Umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa.". We wskazanym artykule 67b O.p. uregulowano tryb udzielania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, określonych w art. 67a, na wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą. W rozpoznawanej sprawie Skarżący wnosił o "umorzenie podatku rolnego w całości", precyzując dalej, iż "w związku z wpłatą pierwszej raty podatku od nieruchomości za rok 2013" wnosi o umorzenie części rat podatku za 2012 r., tj. III i IV raty oraz o rozważenie możliwości umorzenia całości podatku za rok 2013. Tak niejasne określenie przedmiotu wniosku nakazywało więc jego doprecyzowanie w postępowaniu. Uznać więc należy, że zasadnie organ I instancji określając przedmiot postępowania umorzeniowego przyjął, że dotyczy ono "łącznego zobowiązania pieniężnego", a więc obejmującego zarówno podatek rolny jak i podatek od nieruchomości. Nieprawidłowo jednak organ podatkowy określił w decyzji, że przedmiot postępowania dotyczy ww. zobowiązania podatkowego "za lata ubiegłe". Uznać bowiem należy, że przedmiot postępowania powinien być określony precyzyjnie, wskazując jakich okresów podatkowych dotyczy i jakich kwot. W takiej sytuacji nie jest więc wystarczające wskazanie łącznej kwoty zaległości ("[...]zł"). Zasadniczą wadą decyzji organu I instancji jest jednak to, iż poza wskazaniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia i wyjaśnieniem przesłanek umorzenia zaległości podatkowych organ w sposób niezwykle lakoniczny stwierdził, że: "z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy należy wnosić, iż przedstawione argumenty we wniosku, nie stanowią wystarczających przesłanek do umorzenia podatku. Nie bez znaczenia w sprawie jest fakt, iż podatnik korzystał wielokrotnie z ulgi w postaci umorzenia". Niewątpliwie takie uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 210 Ordynacji podatkowej. Stosownie do § 1 pkt. 6 tego artykułu, decyzja zawiera "uzasadnienie faktyczne i prawne", natomiast w myśl § 4 tego artykułu: "Uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa". Omawiana decyzja organu I instancji powinna więc zawierać wskazanie zebranego materiału dowodowego i faktów, które na podstawie zgromadzonych dowodów (którym organ dał wiarę) organ ustalił oraz ewentualnie – jeśli to wystąpiło – dlaczego innym dowodom odmówił wiarygodności. Tak istotne wady tej decyzji – wskazujące także na naruszenie zasad postępowania określonych w art. 120 § 1, art. 122, i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej) powodują więc, że nie może ona stanowić prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie złożonego przez Podatnika wniosku, a zatem konieczne jest jej wyeliminowanie z obrotu prawnego z powodu naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wprawdzie postępowanie podatkowe jest dwuinstancyjne i w razie złożenia odwołania sprawa jest rozstrzygana ostatecznie przez organ II instancji, jednak – jak zasadnie wskazało Kolegium – w sprawach udzielania ulg podatkowych, do których należy umorzenie zaległości podatkowej, wyłączną kompetencję posiada organ podatkowy I instancji, który decyzje w sprawie ulg podatkowych podejmuje w trybie, tzw. uznania administracyjnego – co wynika z art. 233 § 3 Ordynacji podatkowej. Zgodnie bowiem z tym przepisem: "Samorządowe kolegium odwoławcze uprawnione jest do wydania decyzji uchylającej i rozstrzygającej sprawę co do istoty jedynie w przypadku, gdy przepisy prawa nie pozostawiają sposobu jej rozstrzygnięcia uznaniu organu podatkowego pierwszej instancji. W pozostałych przypadkach samorządowe kolegium odwoławcze uwzględniając odwołanie, ogranicza się do uchylenia zaskarżonej decyzji.". Kolegium działające jako organ podatkowy II instancji nie posiada więc kompetencji merytorycznych, tj. nie rozstrzyga o przyznaniu ulgi podatkowej, a jedynie dokonuje oceny postępowania i sposobu rozstrzygnięcia sprawy przez organ I instancji z punktu widzenia ich legalności czyli zgodności z prawem. Skoro zatem Kolegium nie posiada w takich sprawach kompetencji merytorycznych tym bardziej niezbędne jest aby to organ I instancji (posiadający takie kompetencje) dokonał prawidłowej, wszechstronnej oceny zebranego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i ocenę tę wnikliwie i przekonująco uzasadnił w decyzji. W tych obowiązkach organ I instancji nie może być zastąpiony przez organ II instancji, właśnie także dlatego aby nie naruszyć zasady dwuinstancyjnego postępowania. Stwierdzić więc należy, że w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy w sposób szczegółowy i wyczerpujący przedstawił podstawy prawne (przesłanki) umorzenia zaległości podatkowych, dokonał również oceny stanu faktycznego sprawy. W tym zakresie decyzja ta spełnia więc formalne wymogi prawne, jednak nie dostrzegając ww. wad decyzji organu I instancji Kolegium naruszyło cytowany przepis art. 233 O.p. § 3 zdanie drugie, nie uchylając decyzji organu I instancji. Zauważyć przy tym należy jednak, że ani organ I instancji, ani Kolegium nie odniosło się do podnoszonego przez Podatnika – i w jego ocenie zasadniczego faktu – przywłaszczenia na jego szkodę kwoty ok. [...] zł, pochodzącej z płatności rolnych. Kolegium stwierdziło też, że organ I instancji "zapewnił skarżącemu czynny udział w postępowaniu i wydał decyzję, którą uzasadnił w sposób wyczerpujący". Organ odwoławczy nie odniósł się więc do zawartego w odwołaniu żądania Podatnika dotyczącego jego czynnego udziału w postępowaniu, ani do niezastosowania się przez organ I instancji do przepisu art. 200 § 1 O.p., nakazującego wyznaczenie stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Z podanych wyżej powodów nie można też uznać za zasadną ocenę Kolegium, iż organ I instancji wydał decyzję, "którą uzasadnił w sposób wyczerpujący". W ocenie Sądu, stwierdzenie to w sposób oczywisty nie odpowiada stanowi rzeczywistemu. Uznając więc, że decyzje organów obu instancji wydane zostały z ww. naruszeniami przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należało je uchylić. W ponownym postępowaniu należy zatem uzupełnić materiał dowodowy poprzez wyjaśnienie aktualnego stanu majątkowego Skarżącego (bowiem od złożenia wniosku upłynęło kilkanaście miesięcy) i ponownie rozważyć zasadność wniosku o umorzenie zaległości podatkowych, a podjęte rozstrzygnięcie uzasadnić w sposób spełniający wymogi formalne określone w art. 210 O.p. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji - stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło