I SA/Sz 1229/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie uzdrowiskowej p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy M.S. (zwana dalej "Skarżącą") wraz ze skargą na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie uzdrowiskowej złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że jej wniosek jest zasadny, gdyż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, a ich jedynym źródłem utrzymania jest obecnie emerytura matki w kwocie [...] zł netto miesięcznie. Skarżąca pozostaje od dłuższego czasu bez zatrudnienia. W ostatnich latach studiowała i z tego tytułu otrzymywała stypendium socjalne oraz stypendium Rektora za wyniki w nauce, które pokrywały koszty nauki oraz zapewniały dodatek do utrzymania rodziny. Skarżąca wskazała, że dodatkowe źródło dochodów do czasu zakończenia nauki w czerwcu br. stanowiły umowy zlecenia zawierane z uczelnią z tytułu wykonywania zadań członka komisji stypendialnej. Skarżąca oświadczyła, że miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą w granicach [...] zł, na co składa się czynsz oraz opłaty za wodę, prąd, gaz, telewizję i telefon. Pozostałe środki pieniężne muszą wystarczyć na zakup żywności, ubrań, środków czystości, lekarstw oraz inne ewentualne nieprzewidziane wydatki. Strona wskazała również, że pozostające środki są niewielkie, dlatego niemożliwym jest obciążenie budżetu domowego dodatkowym i niemałym kosztem opłaty sądowej, zaś sporna kwota [...] zł, którą Skarżąca ma nadzieję odzyskać w przypadku uwzględnienia skargi, jest dużo niższa od wymaganej przepisami opłaty sądowej. W oświadczeniu o stanie majątkowym Skarżąca wpisała, że posiada mieszkanie spółdzielcze własnościowe o pow. [...] m kw. W rubryce formularza dotyczącej dochodów podała emeryturę matki w kwocie [...] zł. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do oceny możliwości płatniczych Skarżącej, wezwaniem z dnia 15 października 2014 r., referendarz sądowy zobowiązał do nadesłania dodatkowych dokumentów. Wezwanie to obejmowało: - zaświadczenie z właściwego urzędu pracy, czy skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; - dokument potwierdzający wysokość otrzymywanej przez matkę skarżącej emerytury; - wyciąg z posiadanych przez skarżącą i B. S. rachunków bankowych, w tym lokat, kart kredytowych z ich stanem za okres od 15 lipca 2014 r. do 15 października 2014 r.; - dokumenty potwierdzające wysokość poniesionych wydatków na konieczne utrzymanie rodziny z ostatnich dwóch miesięcy; - kopie rocznych zeznań podatkowych za 2013 r. skarżącej i jej matki wraz z potwierdzeniem ich złożenia w urzędzie skarbowym. Skarżąca, w zakreślonym niniejszym wezwaniem terminie dziesięciodniowym ani też dotychczas nie nadesłała żadnych dodatkowych dokumentów źródłowych, nie ustosunkowała się także w żaden sposób do zobowiązania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie Skarżąca, może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze m., dalej zwanej "P.p.s.a."). Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 P.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Instytucja prawa pomocy nie powinna bowiem prowadzić do przyznawania pomocy państwa dla osób, które nie czyniąc oszczędności we własnych wydatkach oczekują zrekompensowania kosztów postępowania. Ponadto należy wskazać, że z treści przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Należy zauważyć także, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego jak wyżej wskazano rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest zatem niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Nie ulega wątpliwości również, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 P.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W ocenie referendarza sądowego w rozpoznawanej sprawie, z oświadczenia zawartego w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynikają w sposób niewątpliwy przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca podała, że obecnie nie jest zatrudniona, utraciła źródła dochodów po ukończeniu w czerwcu studiów, jest na utrzymaniu matki otrzymującej emeryturę, prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe, jej majątek to spółdzielcze prawo do lokalu o pow. [...] m kw. Oświadczenia te są zbyt ogólne, zaś Skarżąca nie przedstawiła żadnego dokumentu potwierdzającego deklarowany we wniosku stan posiadania oraz podnoszone tam, wyżej opisane, okoliczności faktyczne oraz nie uzupełniła wniosku o konieczne dane. W sprawie należało ustalić okoliczność czy Skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, potwierdzić wysokość otrzymywanej przez matkę Skarżącej emerytury, a także fakt nieposiadania oszczędności, oraz wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie rodziny, jak też uzyskać dokładniejsze dane dotyczące wcześniejszych źródeł przychodów Skarżącej i wysokości uzyskiwanych z tych źródeł przychodów. Oczywiste bowiem jest, że wskazane okoliczności mogą rzutować na sytuację Skarżącej i jej zdolność do poniesienia kosztów postępowania. Skarżąca została zatem wezwana do złożenia niezbędnych, wymienionych wcześniej w niniejszym uzasadnieniu, dokumentów. W ocenie referendarza sądowego, dokumenty te, o ile nie pozostają w posiadaniu Skarżącej (np. kopia zeznania podatkowego) były możliwe do uzyskania bez większych trudności i nadesłania ich w zakreślonym dziesięciodniowym terminie. Pomimo upływu tego terminu Skarżąca nie wywiązała się z wezwania, co uniemożliwiło poczynienie kategorycznych ustaleń dotyczących jej sytuacji majątkowej. Nie ulega wątpliwości, że obowiązek wykazania podstaw faktycznych do przyznania prawa pomocy spoczywa, w świetle art. 255 p.p.s.a., na stronie. Zatem w interesie wnioskodawczyni leżało złożenie wszystkich możliwych dokumentów oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za przychylnym ustosunkowaniem się do złożonego wniosku. Poszukiwanie dowodów w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni nie jest natomiast w tym postępowaniu zadaniem referendarza sądowego. Należało zatem uznać, że w przedmiotowej sprawie Skarżąca nie wykazała, że samodzielne poniesienie kosztów sądowych spowoduje powstanie uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla niej i jej rodziny. Same oświadczenia w tym zakresie są niewystarczające. Skoro Skarżąca nie uprawdopodobniła, że jej sytuacja materialna i rodzinna uniemożliwia uiszczenie kwoty [...] zł tytułem należnego na tym etapie sprawy wpisu od skargi, nie przedłożyła bowiem żadnych dokumentów i dodatkowych oświadczeń obrazujących w pełni tę sytuację – wniosek o przyznanie pomocy w tym zakresie nie może być uwzględniony. Należy wskazać końcowo, że Skarżąca niezależnie od niniejszego rozstrzygnięcia może do zakończenia postępowania sądowego złożyć kolejny wniosek o prawo pomocy uzupełniając go o określone dokumenty. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.