I SA/Sz 1276/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 9 września 2013 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nałożonego mandatu karnego p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący A. P., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożył wniosek o zwolnienie od poniesienia tej opłaty ze względu na trudną sytuację materialną. Wniosek został uzupełniony poprzez złożenie urzędowego formularza PPF. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że od lipca 2013 r. nie może znaleźć pracy w charakterze [...], zaś od początku roku zarobił kwotę [...] zł brutto, co potwierdzają dołączone kopie zaświadczeń pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za kwiecień 2013 r. i maj 2013 r. (odpowiednio [...] zł netto i [...] zł netto). Ponadto skarżący wskazał, że jego miesięczne wydatki to opłaty związane z mieszkaniem w kwocie [...] zł, opłaty związane z eksploatacją samochodu w kwocie [...] zł, wpis do I. w kwocie [...] zł, zakup odzieży i obuwia w kwocie [...] zł, zakup żywności w kwocie [...] zł, usług lekarskich (stomatolog) w kwocie [...] zł, alimenty w kwocie [...] zł. Skarżący oświadczył, że nie otrzymuje zasiłków z MOPR i ZUS na siebie ani też na rzecz małoletniej córki A. Do wniosku skarżący dołączył faktury za gaz i energię elektryczną, wystawione na ojca skarżącego, zawiadomienie o wysokości opłat za czynsz, fakturę za telewizje i internet wystawione na rodziców skarżącego, fakturę za telefon, kopie rocznych zeznań podatkowych PIT-37 za 2011 r. i 2012 r. W formularzu PP, rubrykę dotyczącą oświadczenia o stanie rodzinnym skarżący skreślił, natomiast w rubryce co do majątku wpisał "nie dotyczy". Pismem z dnia 9 stycznia 2014 r. skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów, obrazujących jego sytuację majątkową i rodzinną w terminie dziesięciodniowym pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy. Wezwanie to obejmowało: - zaświadczenie z urzędu pracy stwierdzające czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna oraz czy posiada prawo do zasiłku; - zaświadczenie właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy skarżący korzysta z opieki społecznej czy ubiegał się o jej przyznanie w 2013 r.; - wyciągi z rachunków bankowych skarżącego, w tym lokat, kart kredytowych za okres od 1 października 2013 r. do 9 stycznia 2014 r.; - dodatkowe oświadczenie wyjaśniające z jakich źródeł skarżący finansuje wykazane w kwocie [...] zł wydatki na konieczne utrzymanie, jeśli skarżący otrzymuje pomoc finansową od rodziny – od kogo i w jakiej wysokości; - dokumenty potwierdzające spłatę lub niespłacanie alimentów z ostatnich trzech miesięcy; - dodatkowe oświadczenia odnośnie miejsca zamieszkania, czy skarżący nadal wynajmuje mieszkanie w [...] oraz kopii umowy najmu, a także oświadczenia czy mieszka obecnie w [...] oraz czy ze skarżącym mieszkają inne osoby, ze wskazaniem tych osób i ewentualnego stopnia pokrewieństwa, czy osoby te partycypują w kosztach utrzymania mieszkania i w jakiej wysokości. Pismo to zostało doręczone w trybie tzw. fikcji doręczenia (dwukrotne awizo) w dniu 28 stycznia 2014 r. Przesyłkę zawierającą wezwanie awizowano po raz pierwszy w dniu 14 stycznia 2014 r. i złożono ją na okres siedmiu dni we wskazanej placówce pocztowej. Przyczynę jej niedoręczenia określono jako "nie zastano adresata". W dniu 22 stycznia 2014 r. przesyłkę tę awizowano powtórnie, a następnie w dniu 30 stycznia 2014 r. odesłano ją nadawcy z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". A. P. w zakreślonym terminie ani dotychczas nie przedłożył żadnych dokumentów określonych ww. wezwaniem, nie ustosunkował się także w żaden sposób do zobowiązania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie A. P., jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Z wniosku skarżącego wynikało, że: nie uzyskuje dochodów od lipca 2013 r.; od stycznia do lipca 2013 r. otrzymał wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto (za maj i kwiecień); w chwili obecnej nie może znaleźć pracy w swoim zawodzie; nie korzysta z żadnych form pomocy (MOPR, ZUS), ma córkę, która również takiej pomocy nie otrzymuje. Wnioskodawca podał także, że ponosi miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie, przedstawiając ich wykaz. Ponieważ sytuacja rodzinna skarżącego i jego możliwości finansowe budziły wątpliwości co do ich kompletności i złożone oświadczenie okazało się niewystarczające do dokonania oceny jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, a także jego możliwości płatniczych, został on wezwany pismem z dnia 9 stycznia 2014 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów, wyżej wskazanych, pozwalających zweryfikować przedstawione dane, jak też uzupełniających wniosek. Wymagało bowiem ustalenia, czy skarżący faktycznie nie posiada oszczędności, ani nie otrzymuje dodatkowych świadczeń od innych osób (rodziny) czy instytucji, skoro jak oświadczył ponosi miesięcznie wydatki w kwocie ponad [...] zł, a nie uzyskuje dochodów i ma trudności ze znalezieniem pracy. Istotne wątpliwości budziła kwestia miejsca zamieszkania skarżącego, istnienia osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak zakresu ponoszenia wydatków na utrzymanie mieszkania, ze względu na sposób wypełnienia formularza, a także z uwagi, iż z akt sprawy wynikało, że wnioskodawca wynajmował mieszkanie w [...], zaś w formularzu wskazał jako adres zamieszkania miejscowość [...]. Referendarz zwrócił także uwagę, że przedłożone z wnioskiem dokumenty obrazujące wydatki na mieszkanie wystawione były na rodziców skarżącego. Okolicznością wymagającą potwierdzenia było także spłacanie alimentów. Oczywiste bowiem jest, że wskazane okoliczności mogą bowiem rzutować na sytuację skarżącego i jego zdolność do poniesienia kosztów sądowych. Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie odebrał wezwania z dnia 9 stycznia 2014 r. ani osobiście, ani z placówki pocztowej, co powodowało, że pismo po upływie czternastodniowego terminu od pierwszego awizo musiało zostać uznane za doręczone (art. 73 § 1 i 4 p.p.s.a.). Prawna fikcja doręczenia zaktualizowała się zatem 28 stycznia 2014 r., a od 29 stycznia 2014 r. rozpoczął bieg dziesięciodniowy termin sądowy na złożenie żądanych w wezwaniu oświadczeń i dokumentów. Pomimo upływu terminu skarżący nie wywiązał się z wezwania, co stanęło na przeszkodzie wyjaśnieniu wątpliwości co do sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego i w konsekwencji uniemożliwiało poczynienie kategorycznych ustaleń w tej kwestii. Ostatecznie należało uznać, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak na wstępie.