I SA/Sz 1286/16

Sygn. akt #SYGNATURA POSTANOWIENIE Dnia 9 marca 2017 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. S. z o. o. z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S.) z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od maja do października 2014 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. A. C. S. z o. o. z siedzibą w S., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka wyjaśniła, że prowadzi działalność gospodarczą usługową w zakresie technologii informatycznych i komputerowych. Spółka nie ma obecnie środków na pokrycie wpisu sądowego. Wszczęta i prowadzona egzekucja przez organy skarbowe w związku z wydanymi decyzjami, których dotyczy przedmiotowa skarga spowodowała zajęcie rachunków bankowych i wszystkich środków na nich zgromadzonych i obecnie zagraża funkcjonowaniu Spółki i praktycznie zmusiła do zaprzestania prowadzenia działalności uniemożliwiając dalsze wykonywanie usług i pokrywanie zobowiązań. W ocenie Spółki, wniosek o udzielenie prawa pomocy był konieczny. Spółka wskazała dalej, że zarezerwowane środki na koszty postępowania zostały przez organ zajęte i wyegzekwowane - w ten sposób pozbawiono praktycznie stronę możliwości dochodzenia swoich praw. Sytuacja, w jakiej znalazła się Spółka spowodowała, że od pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych uzależniona jest obecnie jedyna możliwość dochodzenia swoich racji wobec organu podatkowego przed sądem administracyjnym. W oświadczeniu o majątku i dochodach z dnia 10 stycznia 2017 r. wskazała, że posiada kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, nie posiada środków trwałych, według bilansu za 2015 rok poniosła stratę o wartości (-)[...] zł. Przedstawiając dane dotyczące dwóch rachunków bankowych wskazała, że na koniec grudnia 2016 r. stan środków wynosił [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Spółka nadesłała kopie następujących dokumentów: - wniosek Spółki z dnia 2 stycznia 2017 r. o zwolnienie zajętych środków na wypłatę wynagrodzeń dla pracowników, - protokół z czynności egzekucyjnych z dnia 5 grudnia 2016 r., - dwa zawiadomienia Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego z dnia 30 listopada do 1 grudnia 2016 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego (rachunki bankowe w dwóch bankach) do łącznej kwoty należności głównej i odsetek [...] zł, wraz z tytułami wykonawczymi, - postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego z dnia 25 stycznia 2017 r. odmawiające zwolnienia z egzekucji środków uzyskanych z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, - sprawozdanie finansowe głównego księgowego Spółki z dnia 26 stycznia 2017 r. za okres 01.01.2016 do 31.12.2016, - deklaracje VAT-7 Spółki za X, XI, XII 2016 r. i I 2017 r. z zadeklarowanymi odpowiednio: X - dostawą towarów [...] zł i nabyciem towarów [...] zł; XI- dostawą towarów [...] zł i nabyciem towarów [...] zł; XII- dostawą towarów [...] zł i nabyciem towarów [...] zł; I - nabyciem towarów [...]zł, - kopię bilansu Spółki na dzień 31 grudnia 2014 r. oraz na dzień 31 grudnia 2015 r., - wyciągi z trzech rachunków bankowych Spółki za okres od 1 grudnia 2016 r. do 4 stycznia 2017 r. (wezwanie dotyczyło wyciągów bankowych do dnia 19 stycznia 2017 r.). W odpowiedzi na ww. wezwanie Spółka wyjaśniła dodatkowo w dniu 5 lutego 2017 r., że nie może dostarczyć w wyznaczonym terminie: bilansu oraz rachunku zysków i strat skarżącej Spółki za okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2016 r., wyciągu z księgi rachunkowej Spółki zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), wykazów aktywów i pasywów za ostatnie dwa miesiące, ewidencję stanu środków pieniężnych za ostatnie trzy miesiące (stan środków pieniężnych w kasie przedsiębiorstwa). Powyższe spowodowane jest sytuacją, iż do przygotowania ww. dokumentów potrzebny jest księgowy, który "w aktualnej sytuacji Spółki przestał wykonywać swoje obowiązki gdyż nie otrzymał wynagrodzenia za swoją pracę." Rozpoznając wniosek należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy zwrócić uwagę, że użyty w powołanym przepisie zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie Sąd (referendarz) bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (vide: postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt I FZ 195/10). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, wynikające z wezwań do zapłaty, które akcentuje spółka, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe; w konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z kosztów sądowych. (por. postan. NSA z dnia 01.04.2008r. , sygn. akt I OZ 208/08, postan. NSA z dnia 15.09.2011r. , sygn. akt I FZ 244/11, postan. NSA z dnia 11.06.2014r. , sygn. akt II FZ 570/14, postan. NSA z dnia 05.06.2014r. , sygn. akt II FZ 646/14). Analizując wniosek skarżącej Spółki oraz informacje zawarte w przedłożonych dokumentach, należy stwierdzić, że nie zasługiwał on na uwzględnienie, gdyż Skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Aktualnie Spółka jest zobowiązana do uiszczenia tytułem wpisu od skargi w sprawie oraz w drugiej zawisłej przed WSA w Szczecinie sprawie z jej skargi (sygn. akt I SA/Sz 1287/16), łącznie [...] zł. Należy na wstępie zwrócić uwagę na wybiórcze wykonanie przez Spółkę wezwania referendarza sądowego, tj. m.in. brak zestawienia przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów, wykazu aktywów i pasywów za ostatnie dwa miesiące, brak ewidencji stanu środków pieniężnych za ostatnie trzy miesiące (stan środków w kasie przedsiębiorstwa), brak wyciągów bankowych za okres od 5 do 19 stycznia br., co uniemożliwia dokonanie jednoznacznych ustaleń w zakresie rzeczywistej aktualnej sytuacji finansowej Spółki, w tym wysokości posiadanych środków pieniężnych w kasie spółki i na rachunkach bankowych. Przy ocenie wniosku uwzględniono dane podane w uzasadnieniu wniosku oraz w przedłożonych opisanych wyżej dokumentach, w tym podpisanego jedynie przez księgowego sprawozdania finansowego za 2016 rok. Wynikało z nich, że Spółka posiadała na koniec 2015 r. kapitał własny o wartości ujemnej (-)[...] zł, kapitał (fundusz) podstawowy o wartości [...] zł. Spółka posiadała środki trwałe (urządzenia techniczne i maszyny oraz inne środki trwałe) o wartości [...] zł, aktywa obrotowe o wartości [...]zł, w tym zapasy o wartości [...]zł, towary [...]zł oraz należności krótkoterminowe o wartości [...]zł. Nie posiadała należności długoterminowych. Na koniec roku 2015 stan środków w kasie i na rachunkach bankowych wynosił [...]zł. Spółka wykazała zobowiązania krótkoterminowe w wysokości [...]zł (brak zobowiązań z tytułu kredytów, pożyczek); nie wykazała zobowiązań długoterminowych. Wykazała stratę o wartości (-)[...] zł. Z kolei z treści niezatwierdzonego sprawozdania finansowego dotyczącego sytuacji finansowej skarżącej Spółki sporządzonego przez głównego księgowego K. G. za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 r. wynikało, że Spółka posiada ujemny kapitał (fundusz) własny (-)[...] zł, kapitał podstawowy o wartości [...] zł. Wykazała przychód w wysokości [....] zł, koszty [...] zł i w konsekwencji stratę (-)[....] zł, stratę netto (-)[...] zł, stratę z lat ubiegłych (-)[...] zł. Aktywa obrotowe Spółki wynosiły na dzień 31.12.2016 r. [...] zł, w tym m.in. należności krótkoterminowe [...] zł. Spółka posiada zobowiązania długoterminowe o wartości [...] zł z tytułu pożyczki udzielonej przez jej udziałowca M. M. (informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego za okres od 1.01.2016 r. – 31.12.2016 r.), z kolei zobowiązania krótkoterminowe wynoszą [...] zł. Ze znajdujących się w aktach sądowych dokumentów wynikało, że Spółka nie znajduje się w stanie upadłości, ani nie jest prowadzone wobec niej postępowanie układowe. Mając na uwadze wszystko powyższe należy stwierdzić, że skarżąca Spółka nie wykazała, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z przedstawionych dokumentów (deklaracje VAT – 7, wyciągi bankowe) wynikało, że wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku, Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, dokonuje bieżących płatności za pośrednictwem rachunków bankowych, na które wpływają tytułem "zasilenia" odpowiednie środki pieniężne, pomimo prowadzonej wobec Spółki egzekucji środków z rachunków bankowych do kwoty [...] zł (zawiadomienia o zajęciu z dnia 30 listopada 2016 r. i 1 grudnia 2016 r.). Z kolei aktualny stan środków pieniężnych w kasie Spółki nie został przez nią ujawniony. Spółka funkcjonuje nadal w obrocie gospodarczym pomimo wykazywania przez trzy kolejne lata (rok 2014, 2015, 2016) straty oraz ujemnego kapitału (funduszu) własnego. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa sądów administracyjnych, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu", lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe, a strata, jak podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z dnia 5 września 2013 r. sygn. II OZ 707/13, i z dnia 25 września 2012 syn. I GZ 228/12), jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych, a jej powstanie nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Jak wynika z przedłożonych dokumentów przychód za rok 2016 przychód Spółki nie jest niski, wyniósł bowiem [..] zł. Podkreślić również należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Skarżąca nie wykazała w niniejszej sprawie jakimi środkami aktualnie dysponuje. Na marginesie wskazać jedynie wypada, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1030) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Ze względu na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko takie zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne, m. in. w postanowieniach NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12; z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15 (wszystkie powoływane orzeczenia są dostępne w bazie orzeczeń NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze wszystko powyższe, należało stwierdzić, że wniosek Spółki okazał się nieuzasadniony; Spółka nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej konieczność przyznania jej prawa pomocy, dlatego, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.