I SA/Sz 1287/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 22 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A. C." S. z o. o. z siedzibą w S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 marca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od maja do grudnia 2013 r. oraz od stycznia do kwietnia 2014 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 9 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił "A. C. S. z o. o. z siedzibą w S. (dalej: "Spółka") odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka, ubiegając się o zwolnienie od kosztów sądowych, wyjaśniła, że prowadzi działalność gospodarczą usługową w zakresie technologii informatycznych i komputerowych. Spółka wskazała, że nie dysponuje obecnie środkami na pokrycie wpisu sądowego. Wszczęta i prowadzona egzekucja spowodowała zajęcie rachunków bankowych i wszystkich środków na nich zgromadzonych i obecnie zagraża funkcjonowaniu Spółki. W związku z tym Spółka praktycznie zmuszona została do zaprzestania prowadzenia działalności i pokrywania zobowiązań. Ponadto Spółka wskazała, że środki zarezerwowane na koszty postępowania zostały przez organ zajęte i wyegzekwowane. W złożonym oświadczeniu o majątku i dochodach z dnia 10 stycznia 2017 r. Spółka wskazała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, nie posiada środków trwałych, a według bilansu za 2015 r. poniesiona strata wyniosła [...] zł. Przedstawiając dane dotyczące dwóch rachunków bankowych wskazała, że stan środków wynosił [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego Spółka nadesłała kopie następujących dokumentów: – wniosku Spółki z dnia 2 stycznia 2017 r. o zwolnienie zajętych środków na wypłatę wynagrodzeń dla pracowników, – protokołu z czynności egzekucyjnych z dnia 5 grudnia 2016 r., – dwóch zawiadomień Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego z dnia 30 listopada 2016 r. oraz 1 grudnia 2016 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego (odpowiednio B. P. K. O. S.A. i P. K. O. B. P. S.A.) do łącznej kwoty należności głównej i odsetek [...] zł, wraz z tytułami wykonawczymi, – postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego z dnia 25 stycznia 2017 r. odmawiające zwolnienia z egzekucji środków uzyskanych z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, – sprawozdania finansowego Spółki za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016r. (rachunek zysków i start, bilans, informacja dodatkowa, – deklaracji VAT-7 Spółki za X, XI, XII 2016 r. i I 2017 r., – kopii bilansu Spółki na dzień 31 grudnia 2014 r. oraz na dzień 31 grudnia 2015 r., – wyciągów z trzech rachunków bankowych Spółki za okres od 1 grudnia 2016 r. do 4 stycznia 2017 r. W odpowiedzi na ww. wezwanie Spółka wyjaśniła dodatkowo, że nie może dostarczyć w wyznaczonym terminie: bilansu oraz rachunku zysków i strat Spółki za okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2016 r., wyciągu z księgi rachunkowej Spółki zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), wykazów aktywów i pasywów za ostatnie dwa miesiące, ewidencji stanu środków pieniężnych za ostatnie trzy miesiące (stan środków pieniężnych w kasie przedsiębiorstwa). Spółka wyjaśniła, że do przygotowania ww. dokumentów potrzebny jest księgowy, który "w aktualnej sytuacji Spółki przestał wykonywać swoje obowiązki gdyż nie otrzymał wynagrodzenia za swoją pracę." W złożonym sprzeciwie od postanowienia z dnia 9 marca 2017 r. Spółka podała, że nie zgadza się z zapadłym rozstrzygnięciem. Według niej, wyciągi przez nią dostarczone były wygenerowane z systemu operacyjnego banku i potwierdzają stan zerowy na koncie Spółki. W ocenie Spółki, postępowanie organu podatkowego przyczyniło się do jej trudnego stanu finansowego. Organ podatkowy odmówił zwolnienia środków na wynagrodzenia pracownicze, zaś wszczęcie postępowania egzekucyjnego i zajęcie jej środków majątkowych spowodowało brak środków na uiszczenie wpisu sądowego. Spółka podała, ze dostarczyła wszystkie dokumenty, które mogła dostarczyć. Obecnie Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej i złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Spółka wskazała, że Prezes Zarządu i wspólnik spółki nie ma środków na dokonanie dopłat ani pożyczek na rzecz Spółki, co wyjaśniono w sprawach I SA/Sz 1291/16 i I SA/Sz 1292/16, w których M. M. został zwolniony od uiszczenia wpisu sądowego. Wymienione sprawy są tożsame z toczącą się sprawą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 P.p.s.a., m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw, Sąd zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że w świetle art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie Spółka musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Spółka domaga się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania, na koszty sądowe składa się wpis od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi [...] zł zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze. zm.). W uzasadnieniu sprzeciwu Spółka zakwestionowała argumentację starszego referendarza sądowego, dotyczącą: niewywiązania się z dostarczenia wyciągów za okres do 19 stycznia 2017 r., ponoszenia przez Spółkę wydatków cywilnoprawnych przed kosztami sądowymi, z wybiórczego wykonania przez spółkę wezwania referendarza sądowego, braku informacji o prowadzonym postępowaniu upadłościowym, znaczenia deklaracji VAT-7 oraz wyciągów bankowych dla uznania, iż Spółka prowadzi działalność gospodarczą, zobowiązania wspólników do dokonania dopłat. Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż zbadane przez niego dane oraz okoliczności, na które powołuje się Spółka we wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. brak przychodów i środków pieniężnych, strata z działalności gospodarczej, zajęcie rachunków bankowych nie stanowią automatycznie przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podziela również pogląd zgodnie, z którym osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, musi natomiast wykazać podjęcie wszelkich niezbędnych działań zmierzających do zdobycia funduszy. Sąd podkreśla, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy Spółka wskazała wysokość jej kapitału zakładowego, który wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych wynosi [...] zł, a wysokość straty za 2015 r. według bilansu [..] zł. Natomiast odnosząc się do nadesłanych przez Spółkę w odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego dokumentów wskazać należy, że zostało ono wykonane wybiórczo. Spółka zobowiązana została do nadesłania wyciągu z księgi rachunkowej Spółki zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), wykaz aktywów i pasywów za ostatnie dwa miesiące; ewidencji stanu środków pieniężnych za ostatnie trzy miesiące (stan środków pieniężnych przy kasie). Zobowiązania we ww. zakresie Spółka nie wykonała. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę Spółki na orzecznictwo sądów administracyjnych, które Sąd orzekający w sprawie podziela, wskazujące, że ocena rzeczywistych możliwości spółki może być dokonana dopiero na podstawie sprawozdania finansowego; w przypadku braku sprawozdania finansowego nie jest możliwa ocena, w jakim stopniu okoliczność toczących się przeciwko spółce postępowań egzekucyjnych może wpłynąć na pogorszenie jej możliwości płatniczych, skoro jej rzeczywista kondycja finansowa nie jest znana (postanowienia NSA: z 5 września 2006 r. sygn. akt I FZ 337/06; z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt I FZ 621/06 –niepubl.). W ocenie Sądu prawidłowo referendarz odniósł się przy ocenie wniosku do danych finansowych zawartych w przedstawionych dokumentach finansowych. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami, a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie (por. postanowienia NSA z 8 września 2015 r. sygn. akt I GZ 599/15, z dnia 22 października 2015 r. sygn. akt I GZ 698/15; z dnia 28 października 2015 r. sygn. akt I GZ 637/15, I GZ 636/15, dostępne w bazie orzeczeń NSA, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględniając powyższe Sąd przechodzi do analizy porównawczej danych wynikających ze sprawozdań finansowych Spółki za rok 2015 oraz okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. Zwrócić należy uwagę na istotne zmiany wartości w zakresie danych widocznych w rachunku zysków i strat, tj. kosztów działalności operacyjnej, w tym usługi obce ([...] zł – na dzień 30 grudnia 2014 r., [...] zł – na dzień 31 grudnia 2015 r., [...] zł – na dzień 31 grudnia 2016 r.), wynagrodzenia ([...] zł – na dzień 30 grudnia 2014 r., [...] zł – na dzień 31 grudnia 2015 r., [...] zł – na dzień 31 grudnia 2016 r.), a także danych widocznych w bilansie, tj. kapitałów (funduszy) własnych (w tym kapitału podstawowego z [...] zł - na dzień 30 grudnia 2014 r., [...] zł - na dzień 31 grudnia 2015 r., [...] zł - na dzień 31 grudnia 2016 r.), straty ([..] zł - na dzień 30 grudnia 2014 r., [...] zł na dzień 31 grudnia 2015 r., [...] zł – na dzień 1 stycznia 2016 r., [..] zł - 31 grudnia 2016 r.). Na uwagę zasługuje znaczący wzrost wartości usług obcych wg. stanu na koniec roku 2015 oraz 2016. Nie jasna jest natomiast rozbieżność pomiędzy danymi przygotowanymi na dzień 31 grudnia 2015 r., a danymi wg. stanu na dzień 1 stycznia 2016 r. (bilans za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r.). Sąd zwraca również uwagę, iż doszło do obniżenia kapitału podstawowego Spółki. Informacja o tym znalazła się w bilansie – Pasywa, Kapitał (fundusz podstawowy) oraz w informacji dodatkowej do sprawozdania za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. W tej ostatniej opisano, że na kapitał Spółki składają się: fundusz podstawowy (wartość: [...] zł – stan na początek roku, [...] zł – stan na koniec roku), fundusz zapasowy ([...] zł tan na początek roku i [...] zł – stan na koniec roku). Doszło więc do obniżenia kapitału podstawowego oraz rezerwowego odpowiednio o [...] zł oraz [...] zł. Brak jednakże dodatkowych informacji w tym zakresie, tj. zmiany umowy Spółki, podjęcia właściwej uchwały Walnego Zgromadzenia wspólników, potwierdzenia wypłaty kapitału wspólnikom, dowodów na pokrycie zobowiązań Spółki, ze środków pochodzących z obniżenia kapitału, zawiadomienia wierzycieli o obniżeniu kapitału, oświadczenia o zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli. Obniżenie nie zostało także ujawnione w Krajowym Rejestrze Sądowym, co stanowi obowiązkowy element obniżenia kapitału spółki. Abstrahując od oceny prawidłowości dokonania przez Spółkę obniżenia kapitału, Sąd wskazuje, iż powyższe informacje mają znaczenie dla badania kapitału spółki. Kapitał własny, w tym podstawowy ma podstawowe znaczenie dla funkcjonowania i rozwoju każdej jednostki w gospodarce rynkowej, ponieważ jest najbardziej stabilną formą finansowania aktywów jednostki. Z tego względu jest on przeznaczony na finansowanie przede wszystkim długoterminowych składników majątku, czyli tych, które są trwale związane z jednostką (aktywa trwałe) i stanowią gwarancję prowadzenia w sposób nieprzerwany działalności jednostki(...) Dowodami badania składników kapitału własnego są księgi rachunkowe, dowody źródłowe obejmujące akty notarialne dotyczące powołania jednostki, wypisy z KRS, o wysokości kapitału podstawowego, zapisy dotyczące ewidencji jego zwiększeń lub zmniejszeń, uchwały wspólników lub akcjonariuszy dotyczące podziału zysku netto (por. Wiktor Gabrusiewicz, Audyt sprawozdań finansowych. Teoria i praktyka, Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, Warszawa 2014, s. 207-208). Przechodząc do okoliczności związanych z pozostawaniem przez Spółkę w obrocie gospodarczym, Sąd podziela wskazania starszego referendarza sądowego dokonane w tym zakresie. Spółka nie znajduje się w stanie likwidacji, upadłości, czy restrukturyzacji. W aktach sprawy nie znajdują się dokumenty potwierdzające ww. okoliczności. Spółka podniosła w sprzeciwie, że dnia 27 lutego 2017 r. złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości do Sądu Rejonowego S. – Centrum w S., X Wydział Gospodarczy, jednakże nie załączyła dokumentów potwierdzających podjęcie takiej czynności. Ponadto, jak wynika z wypisu KRS na dzień 22 maja 2017 r. nie znajduje się w nim informacja o złożenia takiego wniosku, lub wszczęciu postępowania likwidacyjnego. Nadto, Spółka do czasu wydania przez Sąd rozstrzygnięcia w przedmiocie ogłoszenia upadłości pozostaje podmiotem praw i obowiązków na dotychczasowych zasadach. Kolejnym elementem, na który uwagę zwrócił starszy referendarz sądowy to możliwość wniesienia przez wspólników Spółki dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) przewiduje możliwość zobowiązania wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Na tle tego przepisu wskazuje się, że dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (zob. postanowienie NSA 20 lutego 2014 r., II FZ 146/14). Natomiast bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem, stanowi kolejny argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (por. postanowienie NSA: z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 971/15; z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15). Ze względu na powyższe możliwości, udzielenie żądanego wsparcia ze środków publicznych oznaczałoby takie właśnie uprzywilejowanie Strony. Odnośnie powyższego, Sąd uznał, że wyjaśnienia Spółki dotyczące zobowiązania wspólników do dopłat nie są wystarczające. Podkreślić należy, że wspólnikami Spółki są: M. M. (Prezes) oraz M. M. Spółka odwołała się do rozstrzygnięć w przedmiocie udzielenia prawa pomocy M. M. w sprawach o sygn. akt I SA/Sz 1291/16 i I SA/Sz 1292/16. W powołanych sprawach starszy referendarz sądowy przyznał M. M. prawo pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Złożone przez Spółkę wyjaśnienia w zakresie możliwości finansowych wspólników nie mogą stanowić podstawy dla zwolnienia ich z obowiązku obciążenia ich obowiązkiem wniesienia dopłat. Starszy referendarz sądowy nie badał bowiem możliwości ekonomicznych podmiotów, których dotyczy ww. przepis prawa spółek handlowych. Oceny w tym zakresie nie prowadzi również Sąd. Analiza w tym zakresie sprowadza się do ustalenia wspólników oraz przedstawienia ciążącego na nich obowiązku. Tym samym brak dofinansowania Spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. W rezultacie Spółka nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Sąd podziela, także argumentacje starszego referendarza sądowego dotyczącą prowadzenia przez Spółkę działalności gospodarczej. W zaskarżonym postanowieniu wskazano, że powyższego dowodzą przedłożone przez Spółkę wyciągi z rachunków bankowych oraz kopie deklaracji VAT-7. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, także na nadesłany za sprzeciwem wyciąg z rachunku bankowego nr [...] w jego treści znalazła się bowiem wpłata w wysokości [...] zł dokonana w dniu 3 stycznia 2017 r. tytułem [...] Powyższe koresponduje z argumentacją starszego referendarza sądowego zamieszczoną w postanowieniu. Dodatkowo, Sąd zwraca uwagę na brak zgodności wyjaśnień Spółki w zakresie wykonywania przez nią działalności, a zgromadzonym materiałem dowodowym. W ocenie Sądu, okoliczność, że księgowy Spółki przestał dla niej pracować, nie jest powodem usprawiedliwiającym Spółkę wobec nieprzekazania odpowiednich dokumentów na wezwanie Sądu. Spółka nie wskazała na brak dostępu do własnych dokumentów. Także wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec Spółki nie może stanowić podstawowej i jedynej przyczyny uzasadniającej zwolnienie jej z kosztów sądowych. Wszczęcia postępowania egzekucyjnego na tym etapie postępowania podatkowego nie sposób oceniać jako niezgodnego z prawem. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08, z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 265/08 i z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy prawidłowo odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.