I SA/Sz 135/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 28 listopada 2013 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2008 r. p o s t a n a w i a: 1. zwolnić skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę [...] złotych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżący M. O., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł, należnego od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych w wysokości [...] zł, gdyż w ostatnich miesiącach przychody z gospodarstwa skarżącego jak i gospodarstwa jego żony nie zaspokajają bieżących wydatków tych gospodarstw, wobec czego posiłkował się środkami z dodatkowych kredytów, mając nadzieję na istotną zmianę koniunktury w sprzedaży wytworzonych płodów rolnych. Skarżący wskazał także na wszczęcie egzekucji administracyjnej i sądowej oraz zablokowanie kont bankowych, które uniemożliwiło mu korzystanie z wpływów na te konta i wywiązanie się z zobowiązań wobec banków, instytucji państwowych i samorządowych, czy współpracujących dostawców. Skarżący wskazał, że zajęciu podlega także kwota zwrotu podatku VAT, gdzie tylko w grudniu wartość zwrotu wynosi [...] zł. Brak środków na bieżącą produkcję (zakup pasz dla drobiu, opłaty, zakup opału), według skarżącego, tworzy istotne zagrożenie dla egzystencji gospodarstwa oraz znajdujących się w nim zwierząt. W chwili obecnej dla wnioskodawcy najważniejsze jest zaspokojenie potrzeb życiowych zwierząt oraz wywiązanie się z umów kredytowych zwłaszcza dofinansowywanych przez ARiMR. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną I. O., synem D. O. i córką P. O. W zakresie sytuacji rodzinnej skarżący wskazał także, że jego syn, z uwagi na trudną sytuację rodziny, musiał zrezygnować ze studiów wyższych i poszukuje pracy. Córka zaś jest w klasie maturalnej liceum ogólnokształcącego i chciałaby studiować na uczelni wyższej o profilu [...], co też jest nierealne. W oświadczeniu co do majątku skarżący podał, że razem z żoną, w ramach ustawowej współwłasności majątkowej posiadają dom o pow. [...] m kw., nieruchomość rolną o pow. [...] ha oraz budynki gospodarcze położone w miejscowości [...] i w [...] przy ul. [...]. Posiadane nieruchomości obciążone są hipotecznie. Skarżący wykazał także maszyny i urządzenia, linie technologiczne oraz pojazdy o łącznej wartości [...] zł. Wnioskodawca nie wykazał zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). W rubryce formularza PPF dotyczącej dochodów skarżący podał, że zgodnie z decyzjami Naczelnika Urzędu Skarbowego na rok 2014 uzyskuje dochód z działalności rolniczej w kwocie [...] zł, zaś jego żona – w kwocie [...] zł miesięcznie. Podano także, że konta firmowe jak i osobiste zostały zajęte przez Urząd Skarbowy w [...] oraz Komornika przy Sądzie Rejonowym w [...]. Do wniosku dołączono: informacje o posiadanych maszynach i urządzeniach, liniach technologicznych i pojazdach; dokumenty potwierdzające zajęcia ruchomości, rachunków bankowych; kopie decyzji w sprawie ustalenia skarżącemu i jego żonie zaliczki na podatek dochodowy z działów specjalnych produkcji rolnej za 2014 r.; faktury VAT dokumentujące zakup pasz, opłaty za energię, dowód poniesienia opłat na KRUS, fakturę VAT za telefon; powiadomienie z A. o wysokości zaległości z tytułu nieopłaconej raty kredytu, harmonogram spłat rat kredytu w banku z. SA. Wykonując wezwanie referendarza sądowego skarżący dodatkowo nadesłał: - oświadczenie, że miesięcznie wydatki na utrzymanie rodziny wynoszą [...] zł oraz, że nie gromadzi dokumentów potwierdzających tę wartość; - oświadczenie, że stan zaległości pieniężnych na dzień 28 lutego 2014 r. wynosi [...] zł; - wyciągi z rachunków bankowych za okres od 1 grudnia 2013 r. do 28 lutego 2014 r., - oświadczenie, że skarżący korzysta z dofinansowania otrzymywanego od ARiMR do kredytu bankowego i nie otrzymuje dopłat do rolnictwa; - potwierdzenie zatrudnienia syna skarżącego do 31 marca 2014 r. na podstawie umowy o dzieło na stanowisku [...]; - wyciągi z rejestru sprzedaży i zakupów VAT prowadzone przez skarżącego; - oświadczenie I. O. o wysokości miesięcznego zysku z produkcji o wartości ok. [...] zł ([...] zł miesięczna wartość sprzedaży jaj - [...] zł koszty utrzymania zwierząt); wykazano także inne koszty związane z działalnością - usługi deratyzacyjne, remonty, naprawy wynoszące miesięcznie ok. [...] zł. Z urzędu wskazać należy, że na dzień wydania niniejszego postanowienia w czterech sprawach aktualnie zawisłych przed Sądem w wyniku wniesienia skarg przez skarżącego, został on wezwany do uiszczenia wpisów sądowych w łącznej kwocie [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej zwanej w skrócie: "P.p.s.a."), generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego (art. 199 P.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków sądu/referendarza sądowego należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatrywana jest w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o co ubiega się skarżący w niniejszej sprawie, następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy stwierdzić, iż skarżący wykazał, że w chwili obecnej nie dysponuje środkami pieniężnymi umożliwiającymi poniesienie w całości kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz trzech pozostałych sprawach, wynoszących na obecnym etapie łącznie kwotę [...] zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Skarżący prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe z żoną, synem i córką – dzieci faktycznie pozostają na utrzymaniu rodziców. Rodzina utrzymuje się z prowadzonych gospodarstw rolnych w zakresie produkcji jaj konsumpcyjnych. Działalność ta związana jest z ponoszeniem znacznych wydatków. Jak wynika z przedłożonych dokumentów, w działalności skarżącego wartość wydatków w miesiącu lutym 2014 r. ([...] zł) przewyższyła wartość sprzedaży ([...] zł), co oznacza, że nie wypracował zysku, zaś zyski z działalności żony wynoszą średnio ok. [...] zł miesięcznie. Potwierdzone zostały także informacje dotyczące prowadzonych egzekucji, realizowanych z rachunków bankowych i z ruchomości (dotyczące pojazdów wykorzystywanych w działalności), a także trudności ze spłatą zobowiązań kredytowych. Wprawdzie, co do zasady innych zobowiązań, zarówno prywatnych jak i publicznoprawnych nie można traktować z pierwszeństwem przez należnymi kosztami sądowymi w zainicjowanych przez stronę postępowaniach sądowych i nie stanowią takie okoliczności spełnienia przesłanki do uzyskania zwolnienia od kosztów, na co wskazuje ugruntowane orzecznictwo w zakresie prawa pomocy, jednak, w ocenie referendarza sądowego, w tej konkretnej sprawie, z uwagi na rodzaj prowadzonej działalności, a także wysokość wpisów sądowych we wszystkich czterech sprawach, opisana szczegółowo sytuacja skarżącego, przemawia za częściowym uwzględnieniem wniosku. Skarżący wykazał, że w chwili obecnej ma trudną sytuację finansową oraz problemy płatnicze i nie jest w stanie partycypować w pełnych zakresie w kosztach sądowych. Z tego względu należało zwolnić skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł uznając, że zakres tego zwolnienia odpowiada możliwościom płatniczym skarżącego i jego rodziny. Na bieżący rachunek bankowy skarżącego i jego żony wpływają bowiem środki pieniężne, z których mogą wspólnie wygospodarować taką kwotę. Ponadto, w ocenie referendarza sądowego kwota taka, nie wpłynie negatywnie na bieżące potrzeby rodziny, skoro skarżący wykazał, że miesięczne wydatki na konieczne utrzymanie wynoszą ok. [...] zł, zaś miesięczne zyski, obecnie jedynie z działalności jego żony, to kwota ok [...] zł. Niezależnie od powyższego, referendarz sądowy, co do pozostałych kosztów sądowych odmówił przyznania prawa pomocy, albowiem na tym etapie sprawy nie jest w stanie jednoznacznie ocenić, czy skarżący będzie w stanie je uiścić w toku dalszego postępowania. Wyjaśnić należy, iż zakres przyznanego skarżącemu prawa pomocy podyktowany jest tym, że nie można go zaliczyć do osób ubogich, ma on stałe źródła utrzymania, posiada majątek, pozostający na utrzymaniu skarżącego dorosły syn poszukuje pracy. Nie można zatem wykluczyć, że w najbliższej przyszłości sytuacja materialna i rodzinna skarżącego ulegnie zmianie. W tej sytuacji zwalnianie go od całości kosztów sądowych byłoby przedwczesne. Rozstrzygnięcie powyższe, w ocenie referendarza sądowego – z jednej strony – nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, nie ograniczy prawa kontroli wydanej w jego sprawie decyzji administracyjnej, a z drugiej strony – nie naruszy zasady wynikającej z art. 199 P.p.s.a. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 4 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.