I SA/Sz 1361/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. wraz z zażaleniem na postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 8 grudnia 2015 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 24 września 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 1361/14, złożyła na urzędowym formularzu PPPR wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. We wniosku podano, że Spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca nie wypełniła żadnej z rubryk formularza treścią w zakresie wysokości kapitału zakładowego, wartości środków trwałych, wysokości zysku lub strat za ostatni i rok obrotowy, stanu rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Ponadto złożyła oświadczenie, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem , radcą prawnym, doradcą podatkowym ani z rzecznikiem patentowym. Pismem z dnia 22 grudnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał Spółkę do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych obrazujących sytuację finansową, w terminie 10 dniowym. Wezwanie to obejmowało: - bilans i rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2015 r. do 30 czerwca 2015 r.; - wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych Spółki, w tym z lokat z ich stanem za okres ostatnich sześciu miesięcy lub dokumentów potwierdzających likwidację rachunków bankowych w tym okresie; - kopię rocznego zeznania podatkowego za 2014 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym; - wyciąg z prowadzonych ksiąg podatkowych lub ewidencji przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (strat) za okres od 1 lipca 2015 r. do 22 grudnia 2015 r., a także z ewidencji podatku VAT za ostatnie trzy miesiące prowadzonej działalności gospodarczej; - zestawienie stanu należności i zobowiązań Spółki na dzień 22 grudnia 2015 r.; - raporty stanu środków pieniężnych w kasie Spółki za wrzesień 2015 r., październik 2015 r., listopad 2015 r. Jednocześnie, w zakresie wniosku o ustanowienie radcy prawnego z urzędu, zobowiązano do wykazania czy ustał stosunek pełnomocnictwa z dnia 20 października 2014 r., łączący Spółkę z radcą prawnym P.K. Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi Spółki w dniu 28 grudnia 2015 r. Pismem z dnia 10 lutego 2016 r. radca prawny P.K. poinformował, że pełnomocnictwo do działania w imieniu Spółki zostało skutecznie wypowiedziane, zaś jako zawiadomienie o tym należy potraktować oświadczenie prezesa Spółki złożone na urzędowym formularzu PPPR z dnia 17 grudnia 2015 r. Wobec powyższego referendarz sądowy ponowił wezwanie o dokumenty źródłowe wysyłając je na adres Spółki. Przesyła po dwukrotnym awizowaniu (w dniu 14 i 22 marca 2016 r.) została zwrócona do Sądu z adnotacją "mieszkanie zamknięte", wobec tego uznano, że doręczenie wezwania nastąpiło w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej "P.p.s.a." w dniu 29 marca 2016 r. Spółka w zakreślonym terminie 7–dniowym, tj. do dnia 5 kwietnia 2016 r. (wtorek) ani dotychczas nie wykonała nałożonego zobowiązania ani też nie nadesłała żadnej innej korespondencji. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy (sąd) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga także fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, referendarz sądowy (sąd) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów oraz o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Podstawę zaś do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów (art. 255 P.p.s.a.). Strona ma więc obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdyż dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej i jej możliwości płatniczych. Dlatego też pismem z dnia 22 grudnia 2015 r. wezwano do nadesłania dodatkowych dokumentów. Pismo zawierające wezwanie odebrał pełnomocnik skarżącej w dniu 28 grudnia 2015 r., pozostawiając je bez odpowiedzi. Następnie pismem z dnia 8 marca 2016 r. referendarz sądowy ponowił wezwanie do nadesłania dokumentów źródłowych, tym razem kierując przesyłkę na adres skarżącej, z uwagi na informację pełnomocnika z dnia 16 lutego 2016 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) o wypowiedzeniu pełnomocnictwa. Wezwanie zostało doręczone skarżącej po dwukrotnym awizowaniu w trybie art. 73 P.p. s.a. w dniu 29 marca 2016 r. Strona nie wykonała skierowanego do niej wezwania, a tym samym nie nadesłała dokumentów, od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku, a termin na wykonanie wezwania upłynął bezskutecznie z dniem 5 kwietnia 2016 r. Nie można zatem uznać, że skarżąca wykazała, że spełniła przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., tj., iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego, objęte tym wezwaniem, wyżej wskazane w postanowieniu, dokumenty, należy ocenić jako adekwatne do potrzeby ustalenia sytuacji majątkowej Spółki. W oparciu o doświadczenie życiowe można niewątpliwie stwierdzić, że bilanse, księgi podatkowe, ewidencje podatkowe, deklaracje podatkowe, wyciągi bankowe, są to dokumenty powszechnie prowadzone przez podmioty gospodarcze lub możliwe do uzyskania, zatem zarząd Spółki nie powinien napotkać żadnych poważniejszych trudności w przygotowaniu należytej dokumentacji i przedłożeniu jej do akt sprawy. Niewywiązanie się z tego obowiązku skutkować musiało odmową przyznania prawa pomocy. Odnosząc się jednocześnie do twierdzeń i okoliczności dotyczących stanu majątkowego Spółki wykazanego we wniosku, uznać je należało za niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, gdyż w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy bada się aktualną sytuację wnioskodawcy na dzień złożenia wniosku. Dane te dopiero w zestawieniu z informacjami dotyczącymi bieżącej sytuacji skarżącej miałyby znaczenie dla jej zdolności do poniesienia kosztów sądowych czy opłacenia pełnomocnika. Tymczasem w sprawie brak jest informacji w zakresie wysokości dochodów, stanu majątkowego strony, a twierdzenia co do braku środków pieniężnych, nie zostały poparte żadnymi dowodami, pozwalającymi je zweryfikować. Należy podkreślić, że samo oświadczenie strony skarżącej, że znajduje się w trudnej sytuacji, nie może stanowić podstawy do oceny sytuacji majątkowej i jest niewystarczające do przyznania prawa pomocy. Należało stwierdzić zatem, że Spółka nie udowodniła, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Spółka uniemożliwiła bowiem zapoznanie się z jej realnymi możliwościami finansowymi i stanem majątkowym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.