I SA/Sz 1384/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "R" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 19 października 2015 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do kwietnia 2014 r. p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca "R" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S, składając skargę na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie o kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu artykułami sportowymi i znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Wskazano, że z prowadzonej sezonowo sprzedaży rowerów i akcesoriów rowerowych Spółka w okresie od 1.10.2015 r. do dnia złożenia skargi osiągnęła obrót w kwocie ok. [...] zł, zaś koszty działalności to ok. [...] zł. W formularzu PPPr podano, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, wysokość straty za ubiegły rok obrotowy [...] zł. Spółka wskazała, że posiada dwa rachunki bankowe, których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł, zaś środki w kasie [...] zł; podano także przychody w kwocie [...] zł i zobowiązania w kwocie [...] zł. Do wniosku dołączono wydruk z księgi za okres od 1.10.2015 r. do 31.12.2015 r. i rachunek zysków i strat za 2015 r. Spółka wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 3 marca 2016 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów finansowych, przedłożyła: 1. oświadczenie Prezesa Zarządu, że na dzień 3.03.2016 r. zobowiązania Spółki wynoszą [...] zł i są to zobowiązania sporne z urzędem skarbowym; a także, iż ze względu na brak obrotów na koncie nie jest możliwe wygenerowanie wyciągów na dzień 29.02.2016 r.; 2. raport kasowy za okres 1.02.2016 r. do 15.03.2016 r, ze stanem środków w kwocie [...] zł; 3. kopię deklaracji PIT-8 o wysokości osiągniętego dochodu w 2014 r., w którym zadeklarowano przychody w wysokości [...] zł, koszt uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł; 4. bilans według stanu na 31.12.2015 r.; 5. rachunek zysków i start na 2015 r.; 6. bilans na dzień 31.12.2014 r.; 7. rachunek zysków i start na dzień 31.12.2014 r.; 8. kopie deklaracji VAT-7 za 12/2015 r. Spółka nie przedłożyła ani nie dosłała wskutek wezwania z dnia 18 marca 2016 r. wyciągów z rachunków bankowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy (sąd) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga także fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, referendarz sądowy (sąd) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu. Ponadto osoba prawna taka jak spółka - podobnie, jak też inna jednostka organizacyjna - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z ww. art. 199 P.p.s.a. Na wstępie należy wskazać, że na skarżącej Spółce obecnie spoczywa obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Oceniając przedłożone oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków pieniężnych ani że nie jest w stanie ich zdobyć, aby wyżej wskazany wpis sądowy uiścić, jak i pozostałe koszty sądowe. Wprawdzie Spółka nadesłała obszerny materiał obejmujący szereg dokumentów źródłowych, jednak analiza przedłożonych dokumentów prowadzi do wniosku, że zostały one przedstawione wybiórczo, dokumentując przede wszystkim przychody Spółki, stan posiadanego zadłużenia z tytułu zaległości podatkowych oraz bilansową wartość aktywów trwałych, obrotowych i kosztów działalności w minionych już okresach, tj. w latach 2014 r. i 2015 r. Natomiast wątpliwości budzi wysokość osiąganych przez Spółkę przychodów w bieżącym okresie, tj. w styczniu 2016 r. i lutym 2016 r. i posiadanych przez nią środków pieniężnych na rachunkach bankowych. Skarżąca była wzywana o nadesłanie wyciągów z ksiąg rachunkowych za okres od 1 lipca 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. oraz za styczeń i luty 2016 r. Jakkolwiek przychody, koszty i wydatki Spółki za ten pierwszy okres można ocenić na podstawie rachunku zysków i strat według stanu na dzień 31 grudnia 2015 r., to brak jest jakichkolwiek dokumentów, na podstawie których można by ustalić wysokość osiągniętych przychodów (dochodów) za okres późniejszy, począwszy od stycznia 2016 r. Ponadto skarżąca nadesłała zestawienie sprzedaży za okres od 1.10.2015 r. do 31.12.2015 r. i jedną tylko deklarację VAT-7 za 12/2015, uniemożliwiając dokonanie bardziej szczegółowych ustaleń co do wysokości obrotów. Ponadto, Spółka nie przedłożyła wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych za okres ostatnich sześciu miesięcy, czym uniemożliwiła zweryfikowanie jej oświadczenia w zakresie braku środków pieniężnych. Przy tym nie można uznać za wystarczające udzielonego wyjaśnienia w tej kwestii, iż nie jest możliwe wygenerowanie wyciągu ze stanem rachunku na dzień 29 lutego 2016 r. z uwagi na brak obrotów. Jak wyżej wskazano zobowiązanie obejmowało okres ostatnich sześciu miesięcy. Niewykonanie zobowiązania w omawianym zakresie, zwłaszcza, że skarżąca była wzywana do uzupełnienia załączników do pisma Prezesa Zarządu z dnia 15 marca 2016 r., w tym wyciągów bankowych, świadczy na niekorzyść Skarżącej. Natomiast nie jest możliwe przyznanie prawa pomocy na podstawie przedstawionych w formularzu PPPr danych, jak i nadesłanych dokumentów źródłowych, z których nie wynika aby Spółce zagrażała niewypłacalność. Spółka posiada znaczny kapitał zakładowy o wartości [...] zł oraz środki trwałe o wartości [...] zł. Za ubiegły rok przychody Spółki wyniosły [...] zł, poniosła stratę w wysokości [...] zł. Jednakże o kondycji finansowej przedsiębiorcy świadczą przychody, odnotowana strata jest zaś tzw. stratą bilansową, która nie oznacza rzeczywistego rezultatu prowadzonej działalności. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów nad przychodami i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazywanie strat nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Spółka nie wykazuje należności a wyłącznie zobowiązania, które według bilansu na 31.12.2015 r., wynoszą [...] zł. Odnośnie tej okoliczności wskazać jednak należy, że koszty sądowe powinny być traktowane na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne związane z prowadzoną działalnością. Niedopuszczalne jest bowiem przerzucanie na budżet państwa i w konsekwencji na innych podatników skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element działalności gospodarczej, jak i pozostałe zobowiązania przedsiębiorcy, w związku z czym konieczność regulowania np. zobowiązań względem kontrahentów czy innych należności publicznoprawnych co do zasady nie uzasadnia kredytowania przedsiębiorcy przez Skarb Państwa, którego dochody stanowią m.in. opłaty sądowe. Ze złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej (z art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oświadczenia o stanie majątkowym oraz nadesłanych dokumentów źródłowych wynika zatem, że Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Powyższe potwierdza także załączony do akt sądowych odpis z Krajowego Rejestru Sądowego. Skoro, w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności. Niezależnie od powyższego, w przypadku spółek, Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". W świetle powyższego stwierdzić należy, iż Skarżąca uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej, wskutek niewyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych, zaś przedstawione dane nie świadczą o zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów uznano, że Skarżąca nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.