I SA/Sz 1384/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 marca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do kwietnia 2014 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 marca 2016 r. Skarżąca "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S., w skardze na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie o kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu artykułami sportowymi i znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Wskazano, że z prowadzonej sezonowo sprzedaży rowerów i akcesoriów rowerowych Spółka w okresie od [...] r. do dnia złożenia skargi osiągnęła obrót w kwocie ok. [...] zł, zaś koszty działalności to ok. [...] zł. W formularzu PPPr podano, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, wysokość straty za ubiegły rok obrotowy [...] zł. Spółka wskazała, że posiada dwa rachunki bankowe, których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł, zaś środki w kasie [...] zł; podano także przychody w kwocie [...] zł i zobowiązania w kwocie [...] zł. Do wniosku dołączono wydruk z księgi za okres od 1.10.2015 r. do 31.12.2015 r. i rachunek zysków i strat za 2015 r. Spółka wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 3 marca 2016 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów finansowych, przedłożyła: 1. oświadczenie Prezesa Zarządu, że na dzień 3.03.2016 r. zobowiązania Spółki wynoszą [...] zł i są to zobowiązania sporne z urzędem skarbowym; a także, iż ze względu na brak obrotów na koncie nie jest możliwe wygenerowanie wyciągów na dzień 29.02.2016 r.; 2. raport kasowy za okres 1.02.2016 r. do 15.03.2016 r, ze stanem środków w kwocie [...] zł; 3. kopię deklaracji PIT-8 o wysokości osiągniętego dochodu w 2014 r., w którym zadeklarowano przychody w wysokości [...] zł, koszt uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł; 4. bilans według stanu na 31.12.2015 r.; 5. rachunek zysków i start na 2015 r.; 6. bilans na dzień 31.12.2014 r.; 7. rachunek zysków i start na dzień 31.12.2014 r.; 8. kopie deklaracji VAT-7 za 12/2015 r. Spółka nie przedłożyła ani nie dosłała wskutek wezwania z dnia 18 marca 2016 r. wyciągów z rachunków bankowych. Mając powyższe na uwadze postanowieniem z dnia 30 marca 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, z uwagi na to, że nie wykazała ona, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Skarżąca nie nadesłała bowiem do akt sprawy wszystkich dokumentów, o jakie była wzywana. Referendarz stwierdził nadto, że ocena przedłożonych oświadczeń i dokumentów prowadzi do wniosku, że Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków pieniężnych ani że nie jest w stanie ich zdobyć, aby uiścić wskazany wyżej wpis , jak i pozostałe koszty sądowe. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem skarżąca pismem z dnia 11 kwietnia 2016 r. (data nadania) wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy spółka wykazała, że nie ma dostatecznych środków pieniężnych ani że nie jest w stanie ich zdobyć na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka złożyła wniosek o zmianę ww. postanowienia referendarza sądowego poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w formie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu od skargi. W uzasadnieniu sprzeciwu, powołując się na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 1007/11, Spółka podniosła, że stan majątkowy podmiotu składającego wniosek o przyznanie pomocy prawnej w trybie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. winien być badany na dzień złożenia wniosku przy ewentualnym uwzględnieniu sytuacji majątkowej wynikającej z okresu wcześniejszego prowadzenia działalności przez podmiot składający wniosek, nie zaś z okresu późniejszego. Zwróciła uwagę, że przedmiotowy wniosek był złożony w oparciu o przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w dniu 19 listopada 2015 r. (spółka omyłkowo podała w sprzeciwie datę 19 października 2015 r.) i żądanie od Skarżącej dokumentów wskazujących wysokość osiągniętych przychodów za okres późniejszy, było nieuzasadnione. W ocenie Spółki bezzasadne były dokonane przez referendarza sądowego rozważania w zakresie wyrażenia wątpliwości co osiąganych przez Spółkę dochodów w okresie bieżącym, tj. styczniu i lutym 2016 r., które to rozważania miały istotny wpływ na odmowę przyznania skarżącej prawa pomocy. Powołując się nadto na dane finansowe, tj. wysokość straty i zobowiązań, Spółka stwierdziła, że w świetle przedłożonych dokumentów oczywistym jest, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i absolutnie celowym i koniecznym jest przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Wskazać należy, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Mając powyższe na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez Skarżącą, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257, dalej: "rozporządzenie z dnia 19 sierpnia 2015 r."). Podobnie art. 252 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Należy w tym miejscu dodatkowo wskazać, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dodatkowe dokumenty źródłowe. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż Skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stanowisko strony, wbrew jej twierdzeniom, nie znajduje potwierdzenia w przepisach, a wręcz przeciwnie - z art. 255 i art. 256 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z § 4 rozporządzenia z dnia 19 sierpnia 2015 r. wynika, iż dokumentami źródłowymi mogącymi potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego sytuacji majątkowej mogą być np. odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe czy wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, a także odpisy dwóch ostatnich bilansów. Stąd też zarzuty Spółki co do zbyt szeroko badanego okresu jej działalności i nieuprawnionego oceniania jej sytuacji finansowej w okresie następującym po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zasługują, w ocenie Sądu na uwzględnienie. Słusznie referendarz sądowy zwrócił uwagę na konieczność oceny aktualnych wyciągów z rachunków bankowych (z miesiąca stycznia i lutego 2016 r.), w celu ustalenia aktualnych możliwości płatniczych Spółki w sprawie w związku ze złożonym w skardze z dnia 19 listopada 2015 r. wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Sąd podziela stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu, że nie ma wystarczających podstaw do obciążenia budżetu państwa kosztami sądowymi w sprawie zainicjowanej przez spółkę z o. o., która nadal prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów (przychód za ubiegły rok [...] zł), jej środki trwałe o wartości [...] zł wielokrotnie przewyższające wartość wymaganego wpisu ([...] zł). Sąd dostrzega, że Spółka posiada też znaczne należności krótkoterminowe (stan tych należności na koniec 2015 r. wyniósł [...] zł). Zaznaczyć w tym miejscu należy, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym, osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (tak NSA w postanowieniu z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt I FZ 463/04). Choć Spółka wykazuje straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (-[...]zł), to wskazując na utrwalony pogląd orzecznictwa sądów administracyjnych należy stwierdzić, że prawidłowo referendarz sądowy wyjaśnił, że o kondycji finansowej przedsiębiorcy świadczą przychody, odnotowana strata jest zaś tzw. stratą bilansową, która nie oznacza rzeczywistego rezultatu prowadzonej działalności. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów nad przychodami i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazywanie strat nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2014 r. sygn. akt II GZ 191/14, LEX 1467686, z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt II GZ 91/14 LEX 1450828). Trafnie referendarz wskazał, odnosząc się do zobowiązań Spółki w wysokości [...] zł, że niedopuszczalne jest przerzucanie na budżet państwa i w konsekwencji na innych podatników skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element działalności gospodarczej, jak i pozostałe zobowiązania przedsiębiorcy, w związku z czym konieczność regulowania np. zobowiązań względem kontrahentów czy innych należności publicznoprawnych co do zasady nie uzasadnia kredytowania przedsiębiorcy przez Skarb Państwa, którego dochody stanowią m.in. opłaty sądowe. Stanowisko takie jest już utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA: z dnia 24 czerwca 2014 r. sygn. akt II FZ 804/14, LEX 1479182, z dnia28 maja 2014 r. sygn. akt II FZ 701/14, LEX 1474015). Prawidłowo referendarz stwierdził, że w przypadku spółek, Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki (por. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt II FZ 1098/13 LEX 1404538). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art.260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.