I SA/Sz 14/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2015 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca U.M., wraz ze skargą na opisaną wyżej decyzję, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 28 stycznia 2016 r. ustalono wpis od skargi w wysokości [...] zł. Skarżąca podała w uzasadnieniu wniosku, że działalność gospodarcza przynosi obecnie jedynie straty. Oświadczyła jednocześnie, że obecnie nie prowadzi już działalności gospodarczej, nie ma żadnego majątku, pozostaje z mężem w separacji, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką A.B., zamieszkuje w nieruchomości (nabytej za środki pieniężne pochodzące z kredytu), stanowiącej własność córki. Oświadczyła, że pozostaje na utrzymaniu dzieci. W oświadczeniu o dochodach Skarżąca podała, że nie posiada dochodu, Jej córka otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł. Skarżąca przedłożyła wraz ze skargą wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej – informacja o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej skarżącej z dniem 31 maja 2015 r. i jej wykreśleniu z dniem 2 czerwca 2015 r. Wezwaniem z dnia 4 marca 2016 r. referendarz sądowy zobowiązał Skarżącą do nadesłania dodatkowych dokumentów koniecznych do oceny Jej możliwości płatniczych, w terminie 10 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy. Na wniosek Skarżącej terminy do nadesłania dodatkowych były dwukrotnie przedłużane, o czym poinformowano Skarżącą zarządzeniami z dnia 22 marca i 8 kwietnia 2016 r. W odpowiedzi na wezwanie Skarżąca nadesłała: - kopię wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 27 sierpnia 2003 r. znoszącego ustawową wspólność majątkową małżeńską w małżeństwie Skarżącej, - zaświadczenie P. o zatrudnieniu córki Skarżącej na czas określony od 16.09.2015 r. do 31.03.2017 r. na stanowisku księgowej z wynagrodzeniem w wysokości netto [...] zł za luty 2016 r., - zeznanie podatkowe córki Skarżącej za 2015 rok z zadeklarowanym dochodem ze stosunku pracy w wysokości [...] zł oraz dochodem z działalności wykonywanej osobiście w wysokości [...] zł, - kopię złożonego przez Skarżącą w banku w dniu 31 marca 2016 r. wniosku o wydanie zaświadczenia o zamknięciu rachunków bankowych prowadzonych przez [...] Bank [...] wraz z dowodem uiszczenia opłaty w wysokości [...] zł. Wbrew wezwaniu, pomimo przedłużanych terminów, Skarżąca nie nadesłała: wymaganych dokumentów potwierdzających: stan majątkowy Skarżącej (brak zeznań podatkowych za 2014 i 2015 rok oraz wyciągów bankowych lub dokumentów potwierdzających ich likwidację), stan majątkowy męża Skarżącej (brak zeznania podatkowego za 2014 i 2015 r., dokumentów potwierdzających dochody męża Skarżącej za okres ostatnich sześciu miesięcy, wyciągów bankowych lub dokumentów potwierdzających ich likwidację, czy zajęcie) oraz jej córki (brak wyciągów z rachunków bankowych). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść też należy, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. W ocenie referendarza sądowego, Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca przedstawiła dokumenty potwierdzające jedynie: zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej; istniejącą w małżeństwie rozdzielność majątkową, wysokość deklarowanych dochodów uzyskanych przez córkę skarżącej w 2015 roku, w tym dochodów ze stosunku pracy; zwrócenie się do banku z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o zamknięciu rachunków bankowych Skarżącej prowadzonych przez [...] Bank [...]. Podkreślić należy, że Skarżąca, wbrew wezwaniu, nie przedstawiła wymaganych zeznań podatkowych za dwa ostatnie lata ani wyciągów z rachunków bankowych, co uniemożliwia ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych Skarżącej w sprawie. Jak wynika z przedłożonego wydruku z CEIDG, Skarżąca prowadziła od 2009 roku działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego towarów. Niezłożenie wymaganych zeznań podatkowych i wyciągów bankowych uniemożliwia zweryfikowanie prawdziwości oświadczenia o tym, jaka była wysokość przychodów i dochodów; czy Skarżąca mogła poczynić oszczędności na poczet niniejszego postępowania ani tego, czy prowadzona działalność gospodarcza stanowiła jedyne źródło Jej przychodów. Nadto wskazać należy, że niezależnie od oświadczenia Skarżącej o pozostawaniu na utrzymaniu córki (której średni miesięczny dochód w 2015 r. wyniósł [...] zł) oraz od istniejącej w małżeństwie rozdzielności majątkowej, koniecznym było ustalenie sytuacji finansowej męża Skarżącej. W judykaturze ugruntowany został bowiem pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) obejmującej swoim zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, LEX 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, LEX 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, LEX 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, LEX 1419368). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, LEX nr 1363511). Takie właśnie stanowisko powszechnie obowiązuje w orzecznictwie sądowym i w praktyce nie ma znaczenia jakiekolwiek subiektywne przekonanie małżonków, które zawęża pojęcie i zakres pomocy wzajemnej małżonków. W tak przedstawionej sytuacji skarżącej stwierdzić należy, że brak ww. dokumentów uniemożliwia dokonanie oceny rzeczywistych możliwości płatniczych Skarżącej w sprawie. Należy wyjaśnić, że stosownie do art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dlatego Skarżąca została wezwania do przedłożenia dodatkowych dokumentów, w tym dotyczących jej sytuacji finansowej oraz męża i córki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej; skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.