I SA/Sz 1408/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie uzdrowiskowej p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca M.B., składając skargę na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. jednocześnie zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca podała, że nie posiada majątku, a jedyny dochód stanowi zasiłek opiekuńczy w kwocie [...] zł z tytułu opieki nad chorą matką A. S. Skarżąca wskazała także, że gospodarstwo domowe prowadzi z matką. Wnioskodawczyni nie wykazała żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych. W rubryce formularza dotyczącej dochodów wpisała zasiłek z tytułu opieki w kwocie [...] zł oraz rentę rodzinną matki w kwocie [...] zł. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącej, wezwaniem z dnia 9 stycznia 2015 r., referendarz sądowy zobowiązał do nadesłania dodatkowych dokumentów. Wezwanie to obejmowało: - wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; - dokument potwierdzający wysokość świadczenia otrzymywanego z tytułu opieki przez skarżącą; - dokument potwierdzający wysokość renty rodzinnej otrzymywanej przez A. S., - zaświadczenie z właściwego urzędu pracy potwierdzające czy skarżąca jest zarejestrowana jaka osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; - wyciągi z posiadanych przez skarżącą i A. S. rachunków bankowych, w tym lokat, z kart kredytowych z ich stanem za okres do 9 października 2014 r. do 9 stycznia 2015 r.; - dodatkowe oświadczenie w zakresie miejsca zamieszkania, wyjaśniającego jak tytuł skarżąca posiada do zajmowanego lokalu mieszkalnego, jakiej powierzchni jest ten lokal, czy skarżąca mieszka wspólnie z A. S., czy ze skarżącą mieszkają inne osoby, jaki jest stopień pokrewieństwa z tymi osobami, czy partycypują one w kosztach utrzymania mieszkania, w jakiej wysokości. Skarżąca, w zakreślonym niniejszym wezwaniem terminie dziesięciodniowym ani też dotychczas nie nadesłała żadnych dodatkowych dokumentów źródłowych, nie ustosunkowała się także w żaden sposób do zobowiązania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca, może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze m., dalej zwanej "P.p.s.a."). Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 P.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Instytucja prawa pomocy nie powinna bowiem prowadzić do przyznawania pomocy państwa dla osób, które nie czyniąc oszczędności we własnych wydatkach oczekują zrekompensowania kosztów postępowania. Ponadto należy wskazać, że z treści przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Należy zauważyć także, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego jak wyżej wskazano rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest zatem niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Nie ulega wątpliwości również, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 P.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W ocenie referendarza sądowego w rozpoznawanej sprawie, z oświadczenia zawartego w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynikają w sposób niewątpliwy przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżąca obecnie nie jest zatrudniona, nie posiada majątku ani oszczędności, prowadzi z wspólne gospodarstwo domowe z matką, otrzymuje zasiłek z tytułu opieki w kwocie [...] zł, zaś jej matka rentę rodzinną w kwocie [...] zł. Oświadczenia te są zbyt ogólne, zaś skarżąca nie przedstawiła żadnego dokumentu potwierdzającego deklarowany we wniosku stan posiadania oraz podnoszone tam, wyżej opisane, okoliczności faktyczne oraz nie uzupełniła wniosku o konieczne dane. W sprawie należało ustalić okoliczność czy skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, potwierdzić wysokość otrzymywanego przez skarżącą świadczenia z tytułu opieki, wysokość renty otrzymywanej przez matkę skarżącej, a także fakt nieposiadania oszczędności oraz wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie rodziny, jak też uzyskać dokładniejsze dane dotyczące miejsca zamieszkania skarżącej. Oczywiste bowiem jest, że wskazane okoliczności mogą rzutować na sytuację skarżącej i jej zdolność do poniesienia kosztów postępowania. Skarżąca została zatem wezwana do złożenia niezbędnych, wymienionych wcześniej w niniejszym uzasadnieniu, dokumentów. W ocenie referendarza sądowego, dokumenty te, o ile nie pozostają w posiadaniu skarżącej (np. kopia decyzji w sprawie zasiłku z tytułu opieki, wyciągi z rachunku bankowego, rachunki za opłaty) były możliwe do uzyskania bez większych trudności i nadesłania ich w zakreślonym dziesięciodniowym terminie. Pomimo upływu tego terminu skarżąca nie wywiązała się z wezwania, co uniemożliwiło poczynienie kategorycznych ustaleń dotyczących jej sytuacji majątkowej. Nie ulega wątpliwości, że obowiązek wykazania podstaw faktycznych do przyznania prawa pomocy spoczywa, w świetle art. 255 p.p.s.a., na stronie. Zatem w interesie wnioskodawczyni leżało złożenie wszystkich możliwych dokumentów oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za przychylnym ustosunkowaniem się do złożonego wniosku. Poszukiwanie dowodów w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni nie jest natomiast w tym postępowaniu zadaniem referendarza sądowego. Należało zatem uznać, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie wykazała, że samodzielne czy też z pomocą matki, poniesienie kosztów sądowych spowoduje powstanie uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla niej i jej rodziny. Same oświadczenia w tym zakresie są niewystarczające. Skoro skarżąca nie uprawdopodobniła, że jej sytuacja materialna i rodzinna uniemożliwia uiszczenie kwoty [...] zł tytułem należnego na tym etapie sprawy wpisu od skargi, nie przedłożyła bowiem żadnych dokumentów i dodatkowych oświadczeń obrazujących w pełni tę sytuację – wniosek o przyznanie pomocy w tym zakresie nie może być uwzględniony. Należy wskazać końcowo, że skarżąca niezależnie od niniejszego rozstrzygnięcia może do zakończenia postępowania sądowego złożyć kolejny wniosek o prawo pomocy uzupełniając go o określone dokumenty. Wreszcie stwierdzić trzeba, że przekonanie strony skarżącej o niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji pozostaje bez znaczenia dla oceny wniosku o prawo pomocy, gdyż na tym etapie postępowania referendarz sądowy nie zajmuje się kwestią zasadności skargi, a jedynie poddaje ocenie sytuację materialną wnioskodawczyni. Merytoryczne odnoszenie się do zarzutów zawartych w skardze, przy rozstrzyganiu postępowania pobocznego, stanowiłoby bowiem swoisty "przedsąd" i wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla Sądu rozpoznającego sprawę co do istoty. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.